خارش سرطانی خارشی شدید، گسترده و مقاوم به درمان است که در برخی سرطان‌ها به‌طور مستقیم یا به دلیل پاسخ ایمنی بدن ایجاد میشود و معمولاً بدون علامت آشکار پوستی و با افزایش در شب همراه است. این خارش بیشتر در لنفوم هوچکین و غیرهوچکین، سرطان کبد، مجاری صفراوی، لوزالمعده و لوسمی دیده میشود. خارش بیش از ۳ هفته بدون علت مشخص یا همراه با کاهش وزن، تب و تعریق شبانه باید بررسی شود.
خارش بدن اگرچه اغلب با علل ساده‌ای مانند آلرژی، اگزما یا خشکی پوست مرتبط دانسته میشود، در برخی موارد ممکن است نخستین پیام‌آور بیماری‌های جدی‌تری باشد. به‌ویژه خارش‌هایی که برطرف نمی‌شوند، گسترده‌اند و علت آن‌ها قابل توضیح نیست، ممکن است با برخی انواع سرطان مرتبط باشند. اصطلاح «خارش سرطانی» خارش‌هایی را توصیف می‌کند که مستقیماً در بیماران مبتلا به سرطان دیده می‌شوند و معمولاً مزمن هستند، در شب افزایش می‌یابند و به درمان مقاوم‌اند. این نوع خارش ممکن است در مرحله اولیه بیماری ظاهر شود و همچنین ممکن است در مراحل پیشرفته دیده شود. خارش سرطانی در همه بیماران به یک شکل سیر نمی‌کند؛ در برخی افراد موضعی است، در حالی که در برخی بیماران ممکن است به تمام بدن گسترش یابد. این خارش بیشتر در سرطان‌هایی دیده میشود که اندام‌های داخلی مانند دستگاه لنفاوی، کبد یا لوزالمعده را درگیر می‌کنند. به همین دلیل در موارد «خارش برطرف‌نشدنی» علاوه بر بیماری‌های پوستی، بیماری‌های سیستمیک نیز حتماً باید مورد ارزیابی قرار گیرند.
خارش سرطانی چیست؟
خارش سرطانی حالتی از خارش شدید، گسترده و مقاوم به درمان است که در برخی انواع سرطان به‌طور مستقیم به دلیل خود بیماری یا به‌طور غیرمستقیم به دلیل پاسخ ایمنی بدن ایجاد میشود. این نوع خارش معمولاً با مشکلات سطحی پوست متفاوت است و به شکل «سوزش، گزگز یا میل به خاراندنی که از درون می‌آید» در عمق احساس میشود.
اگرچه علت آن به‌طور کامل شناخته نشده است، در برخی سرطان‌ها سازوکارهایی مانند تحریک بیش از حد دستگاه ایمنی، موادی که سلول‌های سرطانی ترشح می‌کنند یا اختلال در جریان صفرا ممکن است باعث این خارش شوند. همچنین برخی درمان‌های سرطان (شیمی‌درمانی، پرتودرمانی، داروهای هدفمند) نیز ممکن است خارش را تحریک کنند.
علائم خارش سرطانی کدام‌اند؟
خارش سرطانی به‌طور معمول بدون علت قابل مشاهده‌ای روی پوست بروز می‌کند و ماهیتی سرسخت، طولانی‌مدت و افزایش‌یابنده در شب دارد. خارش در برخی بیماران احساس ناراحتی خفیفی است، در حالی که در برخی دیگر ممکن است کیفیت زندگی روزمره را به‌طور جدی تحت تأثیر قرار دهد.
علائم اصلی خارش سرطانی را می‌توان به این صورت برشمرد:
- خارش شدیدی که بدون بثورات یا قرمزی آشکار روی پوست احساس میشود
- افزایش خارش در شب و قطع شدن خواب
- نبود هیچ یافته‌ای از بیماری پوستی در ناحیه خارش‌دار
- گسترده بودن خارش در تمام بدن یا در نواحی قرینه
- عدم پاسخ به درمان‌های کلاسیک مانند مرطوب‌کننده‌ها یا آنتی‌هیستامین‌ها
- علائم سیستمیک همراه با خارش مانند کاهش وزن، تعریق شبانه و بی‌حالی
کدام انواع سرطان در شب خارش ایجاد می‌کنند؟
خارش‌هایی که در شب افزایش می‌یابند و علت آن‌ها مشخص نیست، ممکن است علامت پیش‌درآمد برخی انواع سرطان باشند. این وضعیت به‌ویژه در سرطان‌های مرتبط با دستگاه ایمنی، کبد و مجاری صفراوی شایع‌تر است. این نوع خارش‌ها برخلاف مشکلات کلاسیک پوستی، معمولاً بدون علامت قابل مشاهده احساس می‌شوند و ممکن است آن‌قدر آزاردهنده باشند که فرد را از خواب شبانه بیدار کنند.
انواع اصلی سرطانی که ممکن است باعث خارش شبانه شوند به شرح زیر است:
- لنفوم هوچکین: یکی از انواع سرطانی است که خارش در آن بیش از همه دیده میشود. ممکن است همراه با تعریق شبانه، تب و کاهش وزن بروز کند.
- لنفوم غیرهوچکین: برخی انواع آن ممکن است باعث خارش سیستمیک شوند.
- سرطان کبد: اختلال در تولید صفرا توسط کبد ممکن است با موادی که زیر پوست تجمع می‌یابند، به خارش منجر شود.
- سرطان‌های مجاری صفراوی (کلانژیوکارسینوم): تجمع صفرا زیر پوست علت اصلی خارش است.
- سرطان لوزالمعده (پانکراس): به‌ویژه اگر فشاری بر مجاری صفراوی وجود داشته باشد، ممکن است زردی پوست و خارش شدید دیده شود.
- لوسمی: اختلال در مقادیر خونی، بی‌نظمی دستگاه ایمنی و تغییرات ریزعروقی زیر پوست ممکن است خارش ایجاد کنند.
در این انواع سرطان، خارش ممکن است در مراحل اولیه یا پیشرفته بیماری بروز کند و یافته‌ای است که باید با دقت ارزیابی شود.
خارش بدن چه زمانی خطرناک است؟
هر خارشی نشانه سرطان نیست. اما در برخی موارد، خارش ممکن است پیام‌آور یک بیماری سیستمیک جدی زمینهای باشد. به‌ویژه خارش‌هایی که طولانی‌مدت‌اند، برطرف نمی‌شوند، به درمان‌های کلاسیک پاسخ نمی‌دهند و همراه با علائم دیگر سیر می‌کنند، حتماً باید بررسی شوند.
خارش در شرایط زیر خطرناک در نظر گرفته میشود:
- اگر بیش از ۳ هفته طول بکشد و علت آن قابل توضیح نباشد
- اگر با وجود نبود مشکل قابل مشاهده روی پوست، خارش گسترده وجود داشته باشد
- اگر در شب افزایش یابد و خواب را قطع کند
- اگر علائم سیستمیک مانند کاهش وزن، تب و تعریق شبانه با خارش همراه باشد
- اگر همراه با افزایش آنزیم‌های کبدی یا زردی دیده شود
- اگر همراه با تورم غدد لنفاوی بروز کند
خارش سرطانی در کجای بدن رخ می‌دهد؟
خارش‌های ناشی از سرطان ممکن است به نواحی مشخصی از بدن محدود باشند و همچنین ممکن است به‌طور گسترده دیده شوند. در برخی بیماران تنها در نواحی مانند بازو، پشت یا پا متمرکز میشود، در حالی که در برخی دیگر احساس ناراحتی عمومی از سر تا پا ایجاد میشود. محل خارش ممکن است بسته به نوع سرطان زمینهای و دستگاه‌های درگیر متفاوت باشد.
نواحی‌ای که خارش سرطانی در آن‌ها شایع است به شرح زیر است:
- زیر بغل و اطراف گردن: به‌ویژه در نواحی‌ای که غدد لنفاوی قرار دارند، خارش ممکن است در وضعیت‌هایی مانند لنفوم هوچکین آشکار باشد.
- پشت و تنه: یکی از نواحی‌ای است که خارش سیستمیک گسترده بیش از همه در آن احساس میشود.
- بازوها و پاها: نیاز به خاراندن در طول شب بیش از همه در این اندام‌ها احساس میشود.
- شکم و اطراف کمر: در خارش‌های ناشی از کبد یا لوزالمعده ممکن است تمرکز در این نواحی دیده شود.
- کف دست و کف پا: در خارش‌های کلستاتیک (هنگام اختلال در جریان صفرا) به‌ویژه این نواحی ممکن است درگیر شوند.
نباید فراموش کرد که خارش به‌تنهایی ابزار تشخیص نیست؛ اما محل، مدت و سایر یافته‌های همراه آن ممکن است در روند تشخیص سرنخ‌های مهمی ارائه دهند.
چه چیزی برای خارش سرطانی مفید است؟
از آنجا که خارش سرطانی ممکن است به درمان‌های کلاسیک خارش مقاوم باشد، برای تسکین علائم ممکن است رویکردی چندرشته‌ای لازم باشد. اگرچه درمان بر کنترل سرطان زمینهای که باعث خارش میشود استوار است، برای افزایش کیفیت زندگی بیمار می‌توان با روش‌های حمایتی شکایت خارش را کاهش داد.
روش‌های اصلی‌ای که ممکن است به تسکین خارش سرطانی کمک کنند عبارت‌اند از:
- کمپرس سرد: با اثر خنک‌کننده خود، پایانه‌های عصبی پوست را به‌طور موقت آرام می‌کند.
- مرطوبکنندههای بدون عطر: با تقویت سد پوستی ممکن است تحریک را کاهش دهند. به‌ویژه محصولات حاوی گلیسرین و سرامید ترجیح داده می‌شوند.
- حمام‌های حاوی جو دوسر: به لطف اثر ضدالتهابی ممکن است پوست را آرام کنند.
- لوسیونهای ضدخارش: محصولات موضعی حاوی منتول، کالامین یا پراموکسین ممکن است آرامش سطحی فراهم کنند.
- کرم‌های استروئیدی: اگر التهاب یا قرمزی موضعی وجود داشته باشد، ممکن است زیر نظر پزشک به‌طور کوتاه‌مدت استفاده شوند.
- نوردرمانی (فوتوتراپی): در خارش‌های گسترده ممکن است زیر نظر متخصص پوست انجام شود.
همچنین پوشیدن لباس‌های نخی و گشاد، پرهیز از حمام‌های داغ، مدیریت استرس و افزایش مصرف روزانه آب نیز ممکن است به تسکین علائم کمک کنند.
خارش سرطانی چگونه برطرف میشود؟
برطرف شدن پایدار خارش سرطانی پیش از هر چیز با کنترل بیماری زمینهای امکان‌پذیر است. یعنی خارش بیش از آنکه به‌تنهایی درمان شود، باید به‌عنوان علامتی از بیماری ارزیابی شده و برنامه درمانی معطوف به علت ریشه‌ای آن تدوین شود.
پزشکان حوزه «مرکز سرطان» در آنادولو
پرسش‌های متداول
خارش سرطانی چه ویژگی‌هایی دارد؟
معمولاً بدون بثورات یا قرمزی آشکار، سرسخت و طولانی است، در شب افزایش می‌یابد و به مرطوب‌کننده‌ها و آنتی‌هیستامین‌ها پاسخ نمی‌دهد.
کدام سرطان‌ها خارش ایجاد می‌کنند؟
لنفوم هوچکین و غیرهوچکین، سرطان کبد، سرطان مجاری صفراوی (کلانژیوکارسینوم)، سرطان لوزالمعده و لوسمی.
خارش بدن چه زمانی خطرناک است؟
اگر بیش از ۳ هفته بدون علت مشخص طول بکشد، در شب خواب را قطع کند، با کاهش وزن، تب، تعریق شبانه، زردی یا تورم غدد لنفاوی همراه باشد.
خارش سرطانی چگونه برطرف میشود؟
برطرف شدن پایدار آن با کنترل سرطان زمینهای ممکن است؛ کمپرس سرد، مرطوبکنندههای بدون عطر، لوسیونهای ضدخارش و فوتوتراپی میتوانند علائم را تسکین دهند.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.