در بخش پیوند مغز استخوان کودکان بیمارستان مرکز پزشکی آنادولو، بیماریهای دوران کودکی که نیازمند پیوند هستند، با رویکردی چندتخصصی و با تیمهای متخصص و فناوری پیشرفته درمان میشوند.
چه بیماریهایی درمان میشوند؟
پیوند سلولهای بنیادی مغز استخوان برای بیماران 0 تا 18 سال، در گروه بیماران بدخیم یا غیربدخیمی که به پیوند نیاز دارند، انجام میشود. بهویژه بیماریهای خوشخیم مانند هموگلوبینوپاتیها (تالاسمی اینترمدیا/تالاسمی ماژور، کمخونی داسیشکل)، کمخونی آپلاستیک، نقص ایمنی و بیماریهای متابولیک، و همچنین بیماریهای بدخیم از جمله سرطان خون و برخی تومورها درمان میشوند.
در مرکز پیوند مغز استخوان کودکان، بسته به نوع بیماری، پیوند میتواند از خود بیمار، از اعضای خانواده یا از اهداکنندگان غیرخویشاوند انجام شود. برای این کار، گروههای بافتی که به اختصار «HLA» نامیده میشوند، میان بیمار و اهداکننده مقایسه میشوند و اهداکنندهای با بالاترین میزان سازگاری ترجیح داده میشود. هر بیمار بهطور جداگانه ارزیابی میشود و بر پایه گروه بیماری و مرحله آن، سازگارترین اهداکنندگان انتخاب میشوند
کادر پزشکی مرکز پیوند مغز استخوان کودکان چه کسانی هستند؟
یک تیم چندتخصصی به بیماران ما خدمت ارائه میدهد. افزون بر متخصص هماتولوژی و انکولوژی کودکان و متخصص سلامت و بیماریهای کودکان با تجربه در پیوند سلولهای بنیادی مغز استخوان، تیمی چندتخصصی شامل متخصص بیماریهای عفونی کودکان، نفرولوژی کودکان، قلب کودکان، گوارش کودکان و متخصص مراقبتهای ویژه کودکان همکاری میکنند. این تیم افزون بر کادر پزشکی، 14 پرستار با تجربه در پیوند مغز استخوان را نیز در بر میگیرد.
انواع پیوند مغز استخوان کداماند؟
میتوان از دو نوع پیوند سلولهای بنیادی مغز استخوان سخن گفت: اتولوگ (از خود بیمار) و آلوژنیک (از فرد دیگر). در پیوند اتولوگ مغز استخوان، سلولهای بنیادی از خود فرد گرفته میشود. پس از شیمیدرمانی که بیمار در زمان مناسب دریافت میکند و معمولاً در فاصله 7 تا 14 روز، هنگامی که مغز استخوان بیمار دوباره شروع به ساخت سلولهای بنیادی جدید میکند، سلولها جمعآوری میشوند. سپس، پس از تجویز شیمیدرمانی با دوز بالا و متناسب با بیماری کودک، سلولهای بنیادی خود بیمار به او بازگردانده میشود.
سلولهای بنیادی برای پیوند مغز استخوان چگونه جمعآوری میشوند؟
سلولهای بنیادی اتولوگ معمولاً در یک اتاق تمیز و از خون محیطی، با استفاده از دستگاه آفرزیس و بدون نیاز به بیهوشی جمعآوری میشوند. در پیوند اتولوگ، سلولها از خود فرد گرفته و به همان بیمار پیوند زده میشوند؛ بنابراین مشکل سازگاری بافتی وجود ندارد. پیوند اتولوگ عمدتاً در نوروبلاستوما، لنفوم هوچکین، سارکوم یوئینگ، تومورهای سلول زایا و برخی تومورهای مغزی قابل انجام است.
در پیوند آلوژنیک مغز استخوان، سلولهای بنیادی از اهداکنندهای دیگر که از نظر بافتی سازگار است گرفته میشود. در اینجا نیز برای پیوند، اهداکنندگانی از میان خواهر و برادر یا دیگر اعضای خانواده ترجیح داده میشوند و اگر چنین اهداکنندهای نباشد، اهداکنندگان غیرخویشاوند داخلی یا خارجی و خون بند ناف در اولویت قرار میگیرند.
آیا پس از درمان خطر بازگشت بیماری وجود دارد؟
پنج سال نخست پرخطر به شمار میرود، اما بهطور کلی 75 تا 80 درصد موارد سرطان خون کودکان و 80 تا 90 درصد موارد نقص ایمنی قابل درماناند و بهبودی کامل به دست میآید. در برخی بیماریها میزان موفقیت درمان بسیار بالاست؛ برای نمونه در نقص ایمنی ترکیبی شدید میتوان به موفقیت 90 درصدی رسید.
بیمار چه مراحلی را باید طی کند؟
معمولاً بیمار نخست در درمانگاه سرپایی معاینه میشود. بررسیهای لازم انجام میشود و انجام یا انجامندادن پیوند سلولهای بنیادی در شورای پیوند سلولهای بنیادی بررسی و تعیین میشود. اگر تصمیم به پیوند آلوژنیک گرفته شود، نخست سازگاری بافتی بررسی میشود و پس از یافتن اهداکننده مناسب، آمادهسازی آغاز میگردد. در آزمایشهای خون، بهویژه نشانگرهای عفونت بررسی میشوند. پس از بررسی نتایج با دیگر بخشهای مرتبط، بیمار در مرکز پیوند مغز استخوان بستری میشود. در این مرکز که کنترل عفونت در بالاترین سطح است، تنها یک نفر اجازه همراهی کودک بیمار را دارد و ملاقاتکننده پذیرفته نمیشود. در اتاقهای دارای ایزولاسیون هوایی با فشار منفی، کودکان میتوانند هر روز حمام کنند.
بیمار پیش از پیوند چه مدت در بیمارستان میماند؟
پیش از پیوند، بیمار حدود 7 تا 10 روز در مرکز پیوند مغز استخوان میماند. آمادهسازیهای پیش از پیوند انجام میشود و درمانهای دارویی لازم (شیمیدرمانی) آغاز میگردد. با شیمیدرمانی انجامشده، تقریباً همه سلولهای موجود در مغز استخوان از میان میروند. این دوره، دورهای است که بیمار بهشدت در برابر عفونت آسیبپذیر است و ایزولاسیون دقیق لازم دارد.
پیوند مغز استخوان (سلولهای بنیادی) چگونه انجام میشود؟
در پیوندهای آلوژنیک، سلولهای بنیادی از اهداکنندهای دیگر گرفته و پیوند زده میشود. در جریان پیوند، سلولهای بنیادی اهداکننده در اتاق عمل جمعآوری میشوند، یا اگر پیوند سلولهای بنیادی خون محیطی انجام شود، فرآورده با دستگاه آفرزیس گرفته میشود. فرآوردههای سلول بنیادی گاهی میتوانند از داخل کشور یا از خارج و از طریق بانکهای سلول بنیادی تأمین شوند. فرآورده سلول بنیادی گرفتهشده از اهداکننده، از راه کاتتر ورید مرکزی (مانند اهدای خون) به بیمار منتقل میشود. در پیوندهای اتولوگ که فرآورده پیشتر جمعآوری و منجمد شده است، فرآورده در شرایط مناسب ذوب میشود و از راه کاتتر به بیمار بازگردانده میشود.
پس از پیوند چه روندی در انتظار بیمار است؟
انتظار میرود مغز استخوان 2 تا 3 هفته پس از پیوند سلولهای بنیادی جدید بسازد و حداکثر ظرف 28 روز بهاندازه کافی عناصر خونی برای پشتیبانی از بدن تولید کند. پس از پیوند سلولهای بنیادی مغز استخوان، بیمار بهطور میانگین یک ماه در بخش ایزوله میماند. در این روند، افزون بر تدابیر پیشگیرانه در برابر عفونت، میتوان داروهای پیشگیرانه در برابر عفونتهای گوناگون، بهویژه عفونتهای قارچی، تجویز کرد. نخست، گلبولهای سفید خون (لنفوسیتها و نوتروفیلها) پس از هفته دوم پدیدار میشوند و انتظار میرود عناصر خونی موسوم به پلاکت در هفته سوم ظاهر شوند. هنگامی که همه اجزای خون بهصورت سالم توسط مغز استخوان ساخته شد و همه شمارشهای خونی به حالت طبیعی بازگشت، بیمار آماده ترخیص است.
بیماران و خانوادههایشان پس از ترخیص باید به چه نکاتی توجه کنند؟
برای پیشگیری از عفونت، توصیه نمیشود بیمار دستکم تا شش ماه و حتی تا یک سال به مدرسه برود. در این روند، همه واکسنهای خود را دریافت میکند، برای معاینات منظم مراجعه میکند و داروهایی را که باید مصرف کند، مصرف میکند. در آغاز، بیمار برای معاینات مکرر فراخوانده میشود. پس از معاینات هفتگی و ماهانه، بسته به وضعیت سلامتی، کودک هر 6 ماه یکبار برای معاینه فراخوانده میشود. در پایان سال، بیمار به زندگی عادی خود بازمیگردد و باید سالی یکبار برای معاینات منظم مراجعه کند.
کودکان چه واکسنهایی دریافت میکنند؟
واکسیناسیونهای پیشین کودک انجامنشده در نظر گرفته میشود، برنامه واکسیناسیون از نو تنظیم میشود و همه واکسنها بهجز واکسن BCG تکرار میشوند.
پس از پیوند باید به چه علائمی توجه کرد و چه زمانی باید به بیمارستان مراجعه کنم؟
در صورت وجود شکایاتی مانند بثورات پوستی، اسهال، مشکلات ریوی و زردی در بدن، مراجعه به بیمارستان اهمیت دارد. افزون بر این، وجود تب یکی از علائم مهمی است که باید به آن توجه شود.
علائم شایع سرطان خون کداماند؟
ضعف ناگهانی، خستگی، رنگپریدگی، کبودی در بخشهای گوناگون بدن، زردی، تعریق شبانه بیش از حد، کاهش وزن و بزرگ شدن غدد در شکم، گردن و زیر بغل در کودکی که سالم بوده است، میتواند نشانه سرطانهای خون مانند لنفوم و سرطان خون باشد. توجه به چنین علائمی و مشورت با پزشک بسیار مهم است.
ساواش کانسوی
پروفسور دکتر
متخصص هماتولوژی و انکولوژی کودکان، رئیس بخش هماتولوژی کودکان و پیوند مغز استخوان کودکان
ساواش کانسوی
پروفسور دکتر
متخصص هماتولوژی و انکولوژی کودکان، رئیس بخش هماتولوژی کودکان و پیوند مغز استخوان کودکان
تحصیلات و سابقه کاری
دانشگاه
دانشکده پزشکی دانشگاه اژه 1978
تخصص
سلامت و بیماریهای کودکان 1982
فوق تخصص
دانشکده پزشکی دانشگاه اژه، انکولوژی کودکان 2002؛ دانشکده پزشکی دانشگاه اژه، هماتولوژی و انکولوژی کودکان 2012
دانشیار
دانشکده پزشکی دانشگاه اژه، 1995
پروفسور
دانشکده پزشکی دانشگاه اژه، 2002
حوزههای علاقه و فعالیتهای پزشکی
هماتولوژی کودکان، سلامت و بیماریهای کودکان، طب داخلی
هماتولوژی و انکولوژی کودکان
عضویتهای سازمانی
انجمن پزشکی ترکیه، شاخه ازمیر و کوجائلی،
انجمن ملی طب کودکان ترکیه – ازمیر
گروه اروپایی پیوند مغز استخوان (EBMT)؛ واحد پیوند مغز استخوان کودکان دانشگاه اژه در ژوئن 2007 از سوی «گروه اروپایی پیوند مغز استخوان (EBMT)» اعتباربخشی شد.
انجمن هماتولوژی کودکان ترکیه، عضو هیئت مدیره برای دو دوره (2005-2009)
انجمن هماتولوژی ترکیه، عضو هیئت مدیره برای دو دوره (2001/2005)
کمیته ملی خون بند ناف وزارت بهداشت ترکیه (UKOK)، از سال 2016 ادامه دارد.
انجمن انکولوژی کودکان ترکیه
بنیاد پیوند مغز استخوان (KİTVAK)، عضو هیئت مدیره
واحدهایی که بنیانگذار آنهاست؛
- کلینیک انکولوژی کودکان بیمارستان SSK Tepecik (1990)
- واحد پیوند مغز استخوان بیمارستان SSK Tepecik (1992)
- واحد پیوند مغز استخوان کودکان EUTF (1998)
- بنیانگذار مجله پژوهشهای طب کودکان، 2014 و بار دیگر در 2022
جوایز
شاخصهای انعقادی در بیماران تحت پیوند سلولهای بنیادی مغز استخوان، کنگره هماتولوژی کودکان، ترابزون 2003
آنتیژن CD133 در سلولهای بنیادی: کنگره هماتولوژی کودکان 2005. جایزه پژوهش
نقش گیرندههای Toll در بیماران دچار نوتروپنی تبدار، جایزه بهترین پوستر. کنگره هماتولوژی ترکیه 2008، چشمه-ازمیر
رویداد ملی پیوند سلولهای بنیادی کودکان – جایزه دوم ارائه شفاهی، کنگره پیوند سلولهای بنیادی انجمن هماتولوژی ترکیه، 2022، آنتالیا
انتشارات
بیش از 100 انتشار ملی و بینالمللی
9 فصل کتاب
ظفر گلباش
ظفر گلباش
پروفسور طب داخلی و هماتولوژی
انکولوژی – انکولوژی هماتولوژی
تحصیلات و تجربه
- دانشکده پزشکی دانشگاه حاجتتپه
- دانشکده پزشکی دانشگاه آنادولو
- مرکز بیماریهای ریه و جراحی قفسه سینه آتاتورک
- مرکز پزشکی هداسا، اسرائیل
- مرکز تحقیقات سرطان فرد هاچینسون، ایالات متحده آمریکا
- مرکز تحقیقات سرطان امدی اندرسون، ایالات متحده آمریکا
- بیمارستان پرنسس مارگارت، دانشگاه تورنتو، کانادا
- درمان سرطانهای خون
- پیوند سلولهای بنیادی
- عملکرد پلاکتها
- فلوسایتومتری
- بانک خون