سلولهای بنیادی مغز استخوان و سلولهای بنیادی خونساز چیستند؟
مغز استخوان بافتی نرم و اسفنجی است که درون استخوانها قرار دارد. این بافت حاوی سلولهایی به نام «سلولهای خونساز» است؛ همان سلولهای بنیادی که سلولهای خونی را میسازند.
سلولهای بنیادی خونساز میتوانند تقسیم شوند و سلولهای بنیادی خونی بیشتری بسازند یا به «گلبولهای قرمز خون»، «گلبولهای سفید خون» یا «پلاکتها» تمایز یابند و وارد جریان خون شوند. بیشتر سلولهای بنیادی خونساز در مغز استخوان قرار دارند، اما شماری از آنها در بند ناف و در جریان خون نیز یافت میشوند.
صرفنظر از اینکه در کجا باشند، سلولهای جمعآوریشده را میتوان برای پیوند به کار برد.
پیوند مغز استخوان چیست؟
پیوند مغز استخوان یا پیوند سلولها برای جایگزینی سلولهای سالمی انجام میشود که در جریان درمان سرطان از بین رفتهاند. مغز استخوان یا سلولهای بنیادی گرفتهشده از اهداکننده منجمد و با دقت نگهداری میشود، در حالی که بیمار دوز بالای شیمیدرمانی و گاهی پرتودرمانی تمام بدن دریافت میکند.
سه نوع پیوند وجود دارد:
پیوند اتولوگ: در این نوع، سلولهای بنیادی خودِ بیمار از مغز استخوان یا جریان خون گرفته میشود.
پیوند از دوقلوی همسان (سینژنیک): پیوند از سلولهای بنیادی دوقلوی همسان تشکیل میشود.
پیوند آلوژنیک یا هاپلوایدنتیکال: پیوند از سلولهای بنیادی گردآوریشده از یکی از خواهر و برادرها یا بستگان نزدیک تشکیل میشود. در صورت مناسب بودن، میتوان از اهداکنندهی غیرخویشاوند نیز استفاده کرد.
پیوند مغز استخوان چگونه انجام میشود؟
نخست، پیش از آنکه بتوان سلولهای فرد را پیوند زد، باید بیماری او درمان شود. بیمار ابتدا بر پایهی روشی که پزشکان تعیین میکنند درمان میشود. سپس سلولهای بنیادی با استفاده از داروهای مشخصی جمعآوری و منجمد میشوند. معمولاً یک هفته پس از جمعآوری سلولهای بنیادی سالم، دوز بالایی از دارو به بیمار داده میشود. سپس سلولهای بنیادی سالمِ نگهداریشده، پس از دریافت دوز بالای داروها، به بیمار بازگردانده میشوند. این روش امکان ترمیم سلولهای بنیادی آسیبدیده در جریان درمان را فراهم میکند.
آیا پیوند اتولوگ خطری به همراه دارد؟
برداشت سلولهای بنیادی بیمار این خطر را دارد که سلولهای بیمار نیز همراه آنها جمعآوری شوند. به بیان دیگر، بازگرداندن سلولهای بنیادی منجمدشده به بیمار ممکن است به دلیل ورود سلولهای بیمار، سبب بازگشت بیماری شود.
آیا پیوند آلوژنیک خطرناک است؟
پیوند آلوژنیک بیمار را با سیستم ایمنی اهداکننده در تماس قرار میدهد. این یک مزیت است، اما در پیوند آلوژنیک خطر ناسازگاری سیستم ایمنی وجود دارد. این وضعیت میتواند سبب واکنش میان سیستم ایمنی اهداکننده و اندامهای دریافتکنندهی سلولهای بنیادی شود و به آسیب کبد، پوست، مغز استخوان و روده بینجامد. به این واکنش «بیماری پیوند علیه میزبان (GVHD)» گفته میشود که نیازمند درمان است. این واکنش به اندامها آسیب میزند و میتواند سبب نارسایی آنها شود. چنین خطری در پیوند اتولوگ وجود ندارد.
آیا در پیوندهای آلوژنیک یا هاپلوایدنتیکال، سلولهای بنیادی اهداکننده با سلولهای بنیادی بیمار سازگارند؟
پزشکان بیشتر از سلولهای بنیادیای استفاده میکنند که به سلولهای بیمار شباهت دارند. به این ترتیب میتوان عوارض جانبی احتمالی را کاهش داد. انسانها بر سطح سلولهای خود پروتئینهای گوناگونی به نام آنتیژنهای لکوسیت انسانی (HLA) دارند. این پروتئینها با آزمایش خونی به نام تعیین نوع HLA مشخص میشوند.
در بیشتر موارد، موفقیت پیوند آلوژنیک به میزان سازگاری آنتیژنهای HLA سلولهای بنیادی اهداکننده با آنتیژنهای میزبان بستگی دارد. هرچه شمار آنتیژنهای سازگار HLA بیشتر باشد، احتمال پذیرش سلولهای بنیادی اهداکننده از سوی میزبان بیشتر است. بهطور کلی، سطح خوبی از سازگاری میان سلولهای بنیادی اهداکننده و میزبان، خطر بروز عارضهای را که با نام واکنش بیماری پیوند علیه میزبان (GVHD) شناخته میشود کاهش میدهد.
احتمال سازگاری در تعیین نوع HLA نزد بستگان، بهویژه خواهر و برادر، بیشتر از فرد غیرخویشاوند است. تنها حدود 25-35% از بیماران خواهر یا برادری سازگار از نظر HLA دارند. شانس یافتن سلولهای بنیادی سازگار با HLA در اهداکنندهی غیرخویشاوند اندکی بیشتر است – حدود 50%. سازگاری HLA با اهداکنندگان غیرخویشاوند زمانی بهمراتب بهتر میشود که اهداکننده و گیرنده از یک قومیت و نژاد باشند. معمولاً شمار اهداکنندگان رو به افزایش است؛ در مقابل، افرادی که به گروههای قومی و نژادی خاصی تعلق دارند، کمتر احتمال دارد اهداکنندهی سازگار بیابند. ثبتنام همهی اهداکنندگان داوطلب میتواند در یافتن اهداکنندهی غیرخویشاوند سودمند باشد.
دوقلوهای همسان ژنهای یکسان و در نتیجه آنتیژنهای HLA یکسانی دارند. از این رو بدن بیمار پیوند دریافتی از دوقلوی همسان خود را میپذیرد. با این حال، از آنجا که شمار دوقلوهای همسان چندان زیاد نیست، پیوند از دوقلوی همسان بسیار نادر است.
مغز استخوان برای پیوند چگونه جمعآوری میشود؟
سلولهای بنیادی بهکاررفته در پیوند مغز استخوان از بخش مایعی به نام «مغز» گرفته میشوند. روند برداشت مغز استخوان که عموماً «حصاد» نامیده میشود، در هر سه نوع پیوند مغز استخوان (اتولوگ، آلوژنیک، هاپلوایدنتیکال) یکسان است. در این روش، بیهوشی عمومی یا بیحسی موضعی برای بیحس کردن اهداکننده از ناحیهی کمر به پایین انجام میشود. سوزنها در سطح استخوانهای ایلیاک (لگن) وارد مغز استخوان میشوند تا مغز استخوان برداشت شود. برداشت حدود یک ساعت طول میکشد.
مغز استخوان برداشتشده پردازش میشود تا همهی ذرات استخوان و خون از آن جدا شود. میتوان به مغز استخوان برداشتشده مادهی نگهدارنده افزود و سپس آن را منجمد کرد تا سلولهای بنیادی تا زمان نیاز ذخیره شوند. این روش انجماد (کرایوپرزرویشن) نامیده میشود. با این روش انجماد میتوان سلولهای بنیادی را سالهای بسیاری نگهداری کرد.
سلولهای بنیادی خون محیطی چگونه جمعآوری میشوند؟
سلولهای بنیادی خون محیطی از جریان خون به دست میآیند. سلولهای مورد استفاده در پیوند از راه روشی به نام «آفرزیس یا لکوآفرزیس» جمعآوری میشوند. میتوان 4 تا 5 روز پیش از آفرزیس به اهداکننده دارو داد تا شمار سلولهای بنیادی در جریان خون افزایش یابد. خون برای آفرزیس از یک ورید بزرگ در بازو یا با استفاده از کاتتر ورید مرکزی (لولهای انعطافپذیر که در ورید بزرگی در گردن، قفسهی سینه یا ناحیهی لگن قرار داده میشود) گرفته میشود. خون از دستگاهی عبور میکند که سلولهای بنیادی را جدا میکند. سپس خون به اهداکننده بازگردانده میشود و سلولهای جمعآوریشده ذخیره میشوند. آفرزیس معمولاً 4 تا 6 ساعت طول میکشد. سپس سلولهای بنیادی تا زمان استفاده در میزبان منجمد میشوند.
آیا اهدای مغز استخوان خطری دارد؟
بهطور کلی، این اهدا مشکل بزرگی ایجاد نمیکند، زیرا مقدار بسیار کمی از مغز استخوان برداشته میشود. بیشتر خطرهای مرتبط، ناشی از عوارض بیهوشی بهکاررفته در جریان این روند است.
ناحیهای که مغز استخوان از آن جمعآوری شده است ممکن است چند روز متورم و دردناک باشد. اهداکننده ممکن است در این مدت احساس خستگی کند. بدن اهداکننده ظرف چند هفته مغز استخوان ازدسترفته را جبران میکند، اما زمان لازم برای بهبودی میتواند از اهداکنندهای به اهداکنندهی دیگر متفاوت باشد. برخی افراد ظرف 2-3 روز میتوانند به فعالیتهای روزانهی خود بازگردند، در حالی که برخی دیگر برای بازیابی توان خود به 3-4 هفته نیاز دارند.
آیا اهدای سلولهای بنیادی خون محیطی خطری دارد؟
آفرزیس معمولاً کمترین میزان ناراحتی را ایجاد میکند. ممکن است فرد احساس ضعف، لرز، تورم لبها و گرفتگی دستها داشته باشد. برخلاف پیوند مغز استخوان، جمعآوری سلولهای بنیادی خون محیطی نیازی به بیهوشی ندارد. دارویی که برای تحریک آزادسازی سلولهای بنیادی از مغز استخوان به جریان خون به کار میرود، ممکن است سبب درد استخوان و عضله، سردرد، خستگی، تهوع، استفراغ و/یا مشکلات خواب شود. این عوارض جانبی معمولاً 2-3 روز پس از آخرین دوز دارو بهبود مییابند.
هنگامی که سلولهای بنیادی به بیمار پیوند زده میشوند چه اتفاقی میافتد؟
سلولهای بنیادی وارد گردش خون میشوند و سپس در مغز استخوان جای میگیرند و در آنجا تولید گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و پلاکتها را آغاز میکنند. این سلولها معمولاً 2 تا 4 هفته پس از پیوند شروع به خونسازی میکنند. پزشکان این روند را با شمارش مکرر سلولهای خون پایش میکنند. با این حال، بهبود کامل سیستم ایمنی زمان بسیار بیشتری میبرد. این دوره معمولاً برای گیرندگان پیوند اتولوگ چند ماه و برای گیرندگان پیوند آلوژنیک و هاپلوایدنتیکال میان یک تا دو سال است.
عوارض جانبی احتمالی پیوند مغز استخوان چیست؟
خطر اصلی مرتبط با این دو روش درمان، افزایش احتمال عفونت و خونریزی به دلیل دوزهای بالای درمان سرطان است. پزشکان ممکن است برای پیشگیری یا درمان عفونت به بیماران آنتیبیوتیک بدهند. همچنین ممکن است برای جلوگیری از خونریزی به تزریق پلاکت و برای درمان کمخونی به تزریق گلبول قرمز نیاز باشد. بیمارانی که پیوند مغز استخوان یا پیوند سلولهای بنیادی خون محیطی دریافت میکنند، ممکن است عوارض جانبی کوتاهمدتی مانند تهوع، استفراغ، خستگی، بیاشتهایی، زخمهای دهان، ریزش مو و واکنشهای پوستی را تجربه کنند.
عوارض جانبی احتمالی بلندمدت معمولاً به شیمیدرمانی و پرتودرمانی پیش از پیوند مربوط میشود. این عوارض شامل ناباروری (ناتوانی زیستی فرد در بارداری)، آب مروارید (کدر شدن عدسی چشم)، سرطانهای ثانویه و آسیب کبد، کلیهها، ریهها و/یا قلب است. خطر بروز عوارض و شدت آنها به درمان بیمار بستگی دارد و باید با پزشک معالج مدیریت شود.
«پیوند کوچک (مینیترنسپلنت)» چیست؟
پیوند کوچک نوعی پیوند آلوژنیک است (به آن پیوند غیرمیلوابلاتیو یا با شدت کاهشیافته نیز گفته میشود). هماکنون کارآزماییهای بالینی با هدف درمان انواع گوناگون سرطان، از جمله لوسمی، لنفوم، مولتیپل میلوما و دیگر سرطانهای خون در حال انجام است.
پیوند کوچک از دوزهای کمتر شیمیدرمانی یا پرتودرمانی برای آمادهسازی بیمار جهت پیوند آلوژنیک استفاده میکند. دوزهای کمتر داروها و پرتو، بخشی از مغز استخوان بیمار را از بین میبرند اما آن را بهطور کامل تخریب نمیکنند. در مقابل، شمار سلولهای سرطانی را کاهش میدهند و سیستم ایمنی را سرکوب میکنند تا از رد پیوند جلوگیری شود.
برخلاف پیوند سنتی مغز استخوان یا پیوند سلولهای بنیادی خون محیطی، پس از پیوند کوچک سلولهای اهداکننده و نیز سلولهای بیمار مدت کوتاهی در کنار هم به حیات خود ادامه میدهند. هنگامی که مغز استخوان شروع به کار میکند، سلولهای خونی اهداکننده واکنش پیوند علیه تومور (GVT) را پدید میآورند و هر سلول سرطانی را که پس از درمان با داروهای ضدسرطان و/یا پرتو باقی مانده است از بین میبرند. میتوان به بیمار گلبولهای سفید اهداکننده داد تا اثر GVT تقویت شود. این روش «تزریق لنفوسیت اهداکننده» نامیده میشود.
آیتاچ چتینکایا، دانشیار دکتر
متخصص بیماریهای عفونی
آیتاچ چتینکایا، دانشیار دکتر
متخصص بیماریهای عفونی
متخصص بیماریهای عفونی
تحصیلات:
1999 آکادمی پزشکی نظامی گولهانه، دانشکده پزشکی نظامی، دانشکده پزشکی نظامی
2006 بخش بیماریهای عفونی و میکروبیولوژی بالینی، آکادمی پزشکی نظامی گولهانه، دانشکده پزشکی، بخش طب داخلی، دورهی تخصصی
2016 مؤسسهی علوم سلامت گولهانه، طب بانک خون و انتقال خون، کارشناسی ارشد همراه با پایاننامه در علوم سلامت
تجربهی کاری
2000-2002 تیپ امنیت داخلی هوزات/تونجلی، خدمت اجباری، پزشک عمومی
2002-2006 ستاد کل ارتش، آکادمی پزشکی نظامی گولهانه، دانشکده پزشکی، بخشهای داخلی، بیماریهای عفونی و میکروبیولوژی بالینی
2006-2012 کوجائلی، بیمارستان نظامی درینجه، متخصص بیماریهای عفونی
2006-2012 بیمارستان آجیبادم کوجائلی، بیمارستان کوجائلی
2012-2014 آزمایشگاه ایمونوهماتولوژی و فرآوردههای خونی وابسته به مدیریت بانک خون آکادمی پزشکی نظامی گولهانه، آزمایشگاه ایمونوهماتولوژی و فرآوردههای خونی بانک خون GATA، پزشک مسئول
2014-2015 بیمارستان نظامی اسپارتا
2015-2016 آکادمی پزشکی نظامی گولهانه، فرماندهی بیمارستان آموزشی حیدرپاشا، بخش بیماریهای داخلی، بخش بیماریهای عفونی، استادیار
2015-2020 دانشگاه علوم سلامت، مرکز آموزشی و پژوهشی سلامت سلطان عبدالحمید خان استانبول، بخش طب داخلی، بیماریهای عفونی، استادیار
2020-2023 دانشگاه علوم سلامت، دانشکده پزشکی حمیدیه، بخش طب داخلی، بیماریهای عفونی، دانشیار
2025- تاکنون مرکز پزشکی آنادولو، استانبول
حوزههای علاقه و تخصصهای پزشکی
– عفونتهای پای دیابتی
– عفونتهای استخوان
– هپاتیت ویروسی
– ویروس نقص ایمنی انسانی
– عفونتهای پوست و بافت نرم
– مصرف منطقی آنتیبیوتیکها
– مقاومت آنتیبیوتیکی
– عفونتهای بخش مراقبتهای ویژه و عفونتهای قارچی
انتشارات
104 مقالهی بینالمللی
8 فصل کتاب
85 مقالهی ملی
عضویتهای حرفهای
انجمن میکروبیولوژی بالینی ترکیه
انجمن بیماریهای عفونی (KLİMİK)
انجمن متخصصان بیماریهای عفونی و میکروبیولوژی بالینی ترکیه (EKMUD)
انجمن پیشگیری از بیماریهای عفونی (BUHASDER)
آ. ملیح اوزل
آ. ملیح اوزل
استاد بیماریهای گوارش
طب داخلی – بیماریهای گوارش
تحصیلات و تجربه
- دانشکده پزشکی جراحپاشا، دانشگاه استانبول
- دانشکدهی بهداشت نظامی گولهانه
- بیمارستان آموزشی GMMA، حیدرپاشا
- دانشکده پزشکی دانشگاه مالتپه
- بیماری التهابی روده
- بیماری مزمن کبد
- بیماریهای پانکراس و مجاری صفراوی
- آندوسکوپی مداخلهای دستگاه گوارش
- ERCP
- انجمن گوارش ترکیه
- انجمن مطالعهی کبد ترکیه
- انجمن بیماریهای التهابی روده
- انجمن آندوسکوپی دستگاه گوارش
- انجمن طب داخلی ترکیه
- انجمن اروپایی آندوسکوپی دستگاه گوارش – ESGE
- 36 مقالهی بینالمللی
- 64 مقالهی ملی
- + 100 ارائه در کنگرههای ملی و بینالمللی
- 1 کتاب ترجمهشده
- 4 فصل کتاب
- 16 فصل کتاب ترجمهشده
- 5 کتاب ترجمهشده برای یک ناشر
- + 150 استناد
آ. نادر توسیالی
آ. نادر توسیالی
دکتر
جراحی – جراحی کودکان
تحصیلات و تجربه
- دانشکده پزشکی دانشگاه دجله
- بیمارستان آموزشی و پژوهشی گوزتپه
- دانشکده پزشکی جراحپاشا، دانشگاه استانبول
- دانشکده پزشکی دانشگاه یدیتپه
- بیمارستان محلی پندیک
- جراحی نوزادان
- اورولوژی کودکان
- جراحی سرطان
- آسیبها و سوختگیهای کودکان
- جراحی قفسهی سینه کودکان
- 8 مقالهی بینالمللی
- 17 مقالهی ملی
- 4 پوستر
احمد خلوصی ارسلان
احمد خلوصی ارسلان
دکتر
سلامت قفسهی سینه و قلب و عروق – جراحی قلب و عروق
تحصیلات و تجربه
- دانشکده پزشکی دانشگاه سلجوق
- دانشکده پزشکی دانشگاه باشکنت
- بخش جراحی قلب و عروق
- بیمارستان نظامی گوزلیالی ازمیر
- بخش جراحی قلب و عروق
- جراحی قلب کودکان
- جراحی دریچههای قلب
- جراحی بایپس عروق قلب
- انجمن جراحی قلب و عروق ترکیه
- 2 مقالهی بینالمللی
- 3 ارائهی بینالمللی
- 11 ارائهی ملی
آلتان کیر
آلتان کیر
دانشیار دکتر جراحی قفسهی سینه
سلامت قلب و عروق و قفسهی سینه – جراحی قفسهی سینه
تحصیلات و تجربه
- دانشکده پزشکی دانشگاه کارادنیز، ترابزون
- بخش جراحی قفسهی سینه، دانشکده پزشکی دانشگاه دجله، دیاربکر
- بیمارستان رویال برامپتون، انگلستان
- مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ، ایالات متحده آمریکا
- مرکز بیماریهای ریه و جراحی قفسهی سینه سورَیاپاشا، استانبول
- رزکسیون برونش به روش اسلیو.
- جراحیهای برداشت گسترده
- جراحی قفسهی سینه کودکان
- 15 مقالهی بینالمللی، 30 مقالهی ملی
- 45 ارائه
- 2 فصل کتاب
انس مراد آتاسویو
انس مراد آتاسویو
دانشیار طب داخلی
طب داخلی – بیماریهای کلیه
تحصیلات و تجربه
- دانشکده پزشکی GATA
- بیمارستان آموزشی GATA حیدرپاشا
- فشار خون بالا
- نفروپاتی دیابتی
- گلومرولونفریت
- بیماری کلیهی پلیکیستیک
- آلبومینوری و پروتئینوری
- هماچوری (خون در ادرار)
- بیماریهای ارثی کلیه
- فشار خون بالای مرتبط با بارداری، پرهاکلامپسی / اکلامپسی
- نارسایی حاد و مزمن کلیه
- دیالیز
- دیالیز صفاقی سرپایی مداوم
- ارزیابی پیش از پیوند در بیماران نارسایی مزمن کلیه
- پیگیری بیماران پیوند کلیه
- عضویت در انجمنهای علمی:
- انجمن نفرولوژی ترکیه
- انجمن نفرولوژی اروپا – انجمن دیالیز اروپا
- انجمن پیوند اعضا
- انجمن بینالمللی نفرولوژی
- 33 مقالهی بینالمللی
- 36 مقالهی ملی
- 100+ گزارش در کنگرههای ملی و بینالمللی
- 4 فصل کتاب
- 100+ استناد
- 4 جایزهی علمی
اوندر اونگورو
اوندر اونگورو
پروفسور دکتر
بخش پاتولوژی
تحصیلات
دانشگاه
آکادمی پزشکی نظامی گولهانه، آنکارا 1993
آموزش تخصصی
آکادمی پزشکی نظامی گولهانه، پاتولوژی پزشکی، آنکارا 1999
کلینیک مایو، ایالات متحده آمریکا 2002 (نوروپاتولوژی، پاتولوژی ریه، پاتولوژی جراحی)
دانشکده پزشکی پرلمن، ایالات متحده (نوروپاتولوژی، پاتولوژی ریه، پاتولوژی جراحی)
آمریکا 2002
عضویت در سازمانها
انجمن پاتولوژی، آنکارا
انجمن پاتولوژی ترکیه
گروه مطالعهی نوروپاتولوژی
گروه پژوهش بیماریهای ریه، آنکارا
جوایز
2003-04 جایزهی بزرگ آکادمی پزشکی نظامی گولهانه در علوم جراحی و پژوهشهای علمی
Öngurü Ö، Ulutin C، Celasun B، Günhan O. DNA ploidy و مورفومتری هستهای در اپاندیمومهای داخل جمجمهای در بزرگسالان. Clin Neuropathol. 2003 نوامبر-دسامبر;22(6):266- 72
جایزهی دستاورد کنگره
Onur ı., Özçelik H., Serdar M.A., Öngurü Önder, Akman Ş., Kutluay T. اثربخشی درمان با جینکو بیلوبا و
N-acetyl Cysteine در پانکراتیت تجربی. شانزدهمین کنگرهی ملی بیوشیمی (کتابچهی کنگره) 2000؛ ص-54
جایزهی بزرگ کنگره
ایشیک ا.ت.، چلیک ت.، اولوسوی ج.، اونگورو ا.، ایلبول ب.، بوزاوغلو ا.، دوروک ه.، ماس م.ر.: اثربخشی کورکومین در مدل بیماری آلزایمر ناشی از استرپتوزوتوسین. ششمین کنگرهی ملی طب سالمندی. 17-21 اکتبر 2007، آنتالیا
انتشارات:
بیش از 150 مقالهی ملی و بینالمللی
آیهان اردمیر
آیهان اردمیر
دانشیار دکتر جراحی
جراحی – جراحی عمومی
تحصیلات و تجربه
- دانشکده پزشکی دانشگاه فرات
- بیمارستان آموزشی و پژوهشی کارتال لطفی کردار
- دانشکده پزشکی دانشگاه مالتپه
- تروما / موارد اورژانسی
- جراحی پستان
- جراحی غدد درونریز
- جراحی لاپاراسکوپی
- بیماریهای مقعد
- عضو دارای گواهی کالج جراحی ترکیه
- 20 مقالهی ملی و بینالمللی
- 41 ارائه
- 1