استئوسارکوم توموری بدخیم است که از سلول‌های سازنده بافت استخوان منشأ می‌گیرد و بیشتر در دوران کودکی و نوجوانی، در استخوانهای بلند اطراف زانو دیده میشود. مهم‌ترین علامت آن درد مزمن استخوان است که شبها افزایش مییابد و در حالت استراحت نیز ادامه دارد. درمان با رویکرد چندتخصصی شامل شیمیدرمانی پیش و پس از عمل و جراحی است و امروزه در بیشتر بیماران جراحی حفظ عضو امکان‌پذیر است.
استئوسارکوم یکی از رایج‌ترین تومورهای بدخیم استخوان است که بهویژه در دوران کودکی و نوجوانی دیده میشود. این بیماری به دلیل پیشرفت سریع و توانایی گسترش به بافت‌های اطراف و اندام‌های دوردست، بیماری جدی‌ای تلقی میشود. بیشتر در استخوانهای بلند، بهویژه اطراف زانو و استخوان ران بروز می‌کند. سرعت زیاد رشد در سنین پایین عامل خطر مهمی در ایجاد این تومور ارزیابی میشود. اگرچه استئوسارکوم نوع نادری از سرطان است، هنگامی که بروز می‌کند هم بیمار و هم خانواده‌اش را از نظر جسمی، روانی و اجتماعی عمیقاً تحت تأثیر قرار می‌دهد.
استئوسارکوم چیست؟
استئوسارکوم که از سلول‌های سازنده بافت استخوان منشأ می‌گیرد، یکی از شایعترین تومورهای بدخیم اولیه (آغازشده در استخوان) است. اگرچه در دوران کودکی و نوجوانی شایع‌تر است، در بزرگسالان نیز ممکن است دیده شود. بروز آن بهویژه در دوره‌های رشد که رشد سریع استخوان وجود دارد، نشان می‌دهد که این تومور ارتباط نزدیکی با تکامل استخوان دارد. بیشتر در استخوانهای بلند، بهویژه در نواحی‌ای مانند استخوان ران (فمور)، درشتنی (تیبیا) و استخوان بازو (هومروس) که در اطراف زانو قرار دارند، ایجاد میشود.
این تومور به دلیل سیر تهاجمی خود، توانایی گسترش سریع به بافت‌های اطراف و از راه متاستاز بهویژه به ریه‌ها را دارد. به همین دلیل تشخیص زودهنگام و درمان مناسب از نظر سیر بیماری اهمیت زیادی دارند. استئوسارکوم را نباید تنها به‌عنوان یک تومور استخوان، بلکه به‌عنوان وضعیت انکولوژیک جدی‌ای با اثرات سیستمیک در نظر گرفت.
علل استئوسارکوم کداماند؟
اگرچه علت آن به‌طور قطعی شناخته نشده است، تصور میشود استعداد ژنتیکی، عوامل محیطی و برخی بیماری‌های از پیش موجود ممکن است مؤثر باشند. در سطح سلولی، آسیب DNA یا اختلال در سازوکارهای کنترل‌کننده تقسیم سلولی زمینه‌ساز ایجاد استئوسارکوم میشوند. افزون بر این، فعالیت سلولی شدید بافت استخوان در دوره‌های رشد سریع نیز عاملی افزایش‌دهنده خطر به شمار می‌رود.
علل استئوسارکوم را می‌توان چنین برشمرد:
- استعداد ژنتیکی: اختلالات ژنتیکی ارثی مانند سندرم لی-فرامنی و جهش ژن رتینوبلاستوما از عوامل خطر مهم در ایجاد استئوسارکوم هستند.
- رشد سریع استخوان: در کودکانی که در دوره بلوغ قد آن‌ها به‌سرعت بلند میشود، احتمال بروز استئوسارکوم بیشتر است.
- بیماری‌های استخوانی از پیش موجود: بیماری‌هایی که بر بازسازی استخوان اثر می‌گذارند، مانند بیماری پاژه، ممکن است خطر استئوسارکوم را افزایش دهند.
- مواجهه با پرتو: پرتودرمانی با دوز بالا که پیش‌تر برای درمان سرطان دریافت شده است، ممکن است در سال‌های بعد به ایجاد استئوسارکوم منجر شود.
- عامل جنسیت: در مردان کمی بیشتر از زنان دیده میشود.
- ضربه و استرس مزمن: اگرچه به‌تنهایی علت نیست، تغییرات سلولی که پس از ضربه در بافت استخوان ایجاد میشوند ممکن است در ایجاد تومور نقش داشته باشند.
- عوامل سیستم ایمنی: اختلال در سیستم ایمنی ممکن است باعث تضعیف سازوکارهای محافظتی در برابر ایجاد سرطان شود.
علائم استئوسارکوم کداماند؟
استئوسارکوم با درد موضعی که در استخوان آغاز میشود خود را نشان می‌دهد و به‌مرور به یافته‌های جدی‌تری که زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار می‌دهند پیشرفت می‌کند. علائم ممکن است بر اساس محل تومور، اندازه و وضعیت گسترش آن متفاوت باشند. بهویژه در استئوسارکومی که در استخوانهای بلند اطراف زانو بروز می‌کند، درد و تورم شایعترین شکایت‌ها هستند. بیماری معمولاً ممکن است در آغاز با آسیب‌های ورزشی یا دردهای رشد اشتباه گرفته شود و این امر ممکن است به تأخیر در تشخیص منجر شود. درد در آغاز تنها هنگام ورزش احساس میشود، اما در مراحل بعد ممکن است حتی در حالت استراحت نیز ادامه یابد. در موارد پیشرفته، تومور با ایجاد ضعف در استخوان، خطر شکستگی را افزایش می‌دهد.
علائم استئوسارکوم عبارت‌اند از:
- درد استخوان: درد مزمن استخوان که بهویژه شبها افزایش مییابد و در حالت استراحت نیز ادامه دارد، مهم‌ترین علامت است.
- تورم: در ناحیه تومور ممکن است تورمی ایجاد شود که با چشم دیده یا با دست لمس میشود.
- حساسیت: در ناحیه تومور حساسیت به لمس و احساس ناراحتی ایجاد میشود.
- محدودیت حرکت: اگر تومور نزدیک مفصل باشد، ممکن است کاهش توانایی حرکتی و دشواری در حرکت دیده شود.
- شکستگی استخوان: در نتیجه ضعیف شدن استخوان، حتی با ضربههای کوچک و غیرمنتظره ممکن است شکستگی ایجاد شود.
- قرمزی و افزایش گرما: ممکن است یافته‌های شبیه التهاب دیده شود و گرم شدن پوست در ناحیه تومور احساس شود.
- خستگی و بی‌حالی: ممکن است به دلیل مبارزه بدن با سرطان، بی‌حالی عمومی دیده شود.
- تب و تعریق شبانه: در مراحل پیشرفته‌تر ممکن است اثرات سیستمیک تومور ظاهر شوند.
- کاهش وزن: در مراحل پیشرفته با تغییرات متابولیکی که کل بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهند قابل توضیح است.
بیماری استئوسارکوم چگونه شناخته میشود؟
بیماری در مرحله نخست ممکن است با آسیب‌های ورزشی، دردهای دستگاه اسکلتی‌عضلانی یا دردهای رشد اشتباه گرفته شود. اما ویژگی تیپیک استئوسارکوم، شدیدتر شدن تدریجی درد و ادامه آن در زمان استراحت است. همچنین اگر درد با تورم، قرمزی و محدودیت حرکت همراه باشد، ارزیابی پزشکی حتماً لازم است. بهویژه در کودکان و نوجوانان، درد شدید و مداومی که در استخوانهای بلند در حال رشد سریع ایجاد میشود، ممکن است یکی از نشانه‌های اولیه استئوسارکوم باشد.
مهم‌ترین نکته در شناخت بیماری، شکستگی‌های استخوانی است که حتی پس از ضربههای ساده رخ می‌دهند. شکستن آسان استخوان‌هایی که در شرایط عادی مقاوم هستند، نشان می‌دهد که بافت استخوان ضعیف شده است و احتمال یک تومور بدخیم زمینه‌ای را مطرح می‌کند. همچنین مهم است که خانواده‌ها به تغییرات ناگهانی در فعالیت‌های روزانه فرزندشان، مانند لنگیدن هنگام راه رفتن، دشواری در بالا رفتن از پله یا دوری از بازی‌ها، توجه کنند؛ زیرا این‌گونه تغییرات رفتاری ممکن است سازگاری‌های ناخودآگاه برای کاهش درد باشند.
استئوسارکوم چگونه تشخیص داده میشود؟
در ابتدا با شرح حال بیمار و معاینه فیزیکی، علائمی مانند درد، تورم و از دست رفتن عملکرد ارزیابی میشوند. پزشک درباره مدت علائم، شدت آن‌ها و سابقه ضربه سؤال می‌کند. سپس از روش‌های تصویربرداری استفاده میشود. فیلم‌های رادیوگرافی معمولاً یافته‌های مشخصی مانند بی‌نظمی، تخریب و تشکیل استخوان جدید در استخوان را نشان می‌دهند. هنگامی که این یافته‌ها شک به استئوسارکوم را تقویت کنند، بررسی‌های پیشرفته‌تری انجام میشود. توموگرافی کامپیوتری (CT) و تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) اندازه تومور و گسترش آن به بافت‌های نرم و مفاصل را با جزئیات نشان می‌دهند.
نمونهبرداری (بیوپسی) استاندارد طلایی برای تشخیص قطعی است. با بیوپسی، نمونه بافت گرفته‌شده از تومور برای بررسی پاتولوژیک فرستاده میشود و در آنجا نوع تومور، میزان تهاجمی بودن و مرحله آن مشخص میشود. همچنین بررسی متاستاز نیز اهمیت دارد. از آنجا که ریه شایعترین محل گسترش استئوسارکوم است، CT ریه حتماً انجام میشود. اسکن استخوان (سینتی‌گرافی) و اسکن PET نیز برای شناسایی متاستازهای احتمالی در سایر نواحی بدن به کار می‌روند. با ارزیابی همه این داده‌ها در کنار هم، مرحله بیماری تعیین و برنامه درمانی مناسب تنظیم میشود.
استئوسارکوم چگونه درمان میشود؟
درمان استئوسارکوم با رویکردی چندتخصصی و با همکاری متخصصانی مانند انکولوژیست، جراح ارتوپد، رادیولوژیست و فیزیوتراپیست برنامه‌ریزی میشود. هدف اصلی درمان، هم از بین بردن کامل تومور و هم حفظ کیفیت زندگی بیمار است.
روش‌های درمان استئوسارکوم را می‌توان چنین برشمرد:
- شیمیدرمانی: نخستین گام درمان است. شیمیدرمانی پیش از عمل با کوچک کردن تومور، شانس موفقیت جراحی را افزایش می‌دهد. پس از عمل نیز برای از بین بردن سلول‌های توموری باقی‌مانده به کار می‌رود.
- درمان جراحی: استخوان درگیر تومور و بافت‌های آسیب‌دیده اطراف آن برداشته میشوند. امروزه در بیشتر بیماران جراحی حفظ عضو امکان‌پذیر است و در صورت لزوم بخش ازدست‌رفته با پروتز یا پیوند استخوان ترمیم میشود.
- قطع عضو (آمپوتاسیون): در موارد پیشرفته‌ای که جراحی حفظ عضو ممکن نیست، ممکن است برداشتن کل اندام لازم شود. اما امروزه این روش کمتر ترجیح داده میشود.
- پرتودرمانی: اگرچه استئوسارکوم معمولاً در برابر پرتودرمانی مقاوم است، در برخی موارد ممکن است به‌عنوان درمان تکمیلی به کار رود.
- درمان‌های حمایتی: کنترل درد، حمایت روانی، فیزیوتراپی و اصلاح تغذیه بخش‌های جدایی‌ناپذیر درمان هستند.
پس از جراحی استئوسارکوم به چه نکاتی باید توجه کرد؟
پس از جراحی استئوسارکوم، عوامل متعددی وجود دارد که هم برای پیشگیری از عوارض و هم برای افزایش کیفیت زندگی بیمار باید به آن‌ها توجه کرد. در دوره پس از عمل، پیگیری چندتخصصی لازم است و بیمار باید به‌طور منظم کنترل شود.
نکاتی که پس از جراحی باید به آن‌ها توجه کرد عبارت‌اند از:
- مراقبت از زخم: بخیه‌های محل جراحی باید به‌طور منظم بررسی شوند و برای پیشگیری از خطر عفونت، بهداشت رعایت شود.
- مدیریت درد: برای دردهایی که ممکن است در دوره اولیه شدید باشند، داروهای توصیه‌شده پزشک باید به‌طور منظم مصرف شوند.
- فیزیوتراپی و توانبخشی: برای حفظ توانایی حرکتی و بازیابی قدرت عضلانی پس از عمل، روند فیزیوتراپی اهمیت زیادی دارد.
- ادامه شیمیدرمانی: پس از جراحی، برای از بین بردن کامل سلول‌های توموری شیمیدرمانی ادامه مییابد؛ بنابراین سیستم ایمنی و سلامت عمومی باید به‌دقت پایش شوند.
- حمایت تغذیه‌ای: برای تقویت ترمیم استخوان و ایمنی، باید رژیمی سرشار از پروتئین، کلسیم و ویتامین اجرا شود.
- حمایت روانی: دریافت مشاوره روان‌شناختی توسط بیمارانی که از دست دادن عضو یا تغییرات سبک زندگی را تجربه می‌کنند، به روند بهبود کمک می‌کند.
- کنترلهای منظم: به دلیل خطر متاستاز ریه، بیماران باید در فواصل منظم با روش‌های تصویربرداری مانند CT یا MRI پیگیری شوند.
دوره پس از جراحی استئوسارکوم تنها به بهبود جراحی محدود نمی‌شود. در نظر گرفتن روند بهبود جسمی، روانی و اجتماعی به‌صورت یک کل، سازگاری بیمار با زندگی و کیفیت زندگی او را افزایش می‌دهد.
پزشکان حوزه «مرکز سرطان» در آنادولو
پرسش‌های متداول
استئوسارکوم بیشتر در کجا دیده میشود؟
استئوسارکوم بیشتر در استخوانهای بلند، بهویژه استخوان ران (فمور)، درشتنی (تیبیا) و استخوان بازو (هومروس) در اطراف زانو ایجاد میشود.
علائم استئوسارکوم کداماند؟
درد استخوان که شبها افزایش مییابد و در استراحت ادامه دارد، تورم، حساسیت به لمس، محدودیت حرکت، شکستگی با ضربههای کوچک، قرمزی و گرمی پوست، خستگی، تب و تعریق شبانه و کاهش وزن از علائم آن هستند.
استئوسارکوم چگونه تشخیص داده میشود؟
پس از شرح حال و معاینه، رادیوگرافی، CT و MRI انجام میشوند و تشخیص قطعی با نمونهبرداری (بیوپسی) گذاشته میشود. چون ریه شایعترین محل گسترش است، CT ریه حتماً انجام میشود.
پس از جراحی استئوسارکوم به چه نکاتی باید توجه کرد؟
مراقبت از زخم، مدیریت درد، فیزیوتراپی و توانبخشی، ادامه شیمیدرمانی، تغذیه حمایتی، حمایت روانی و کنترلهای منظم با CT یا MRI به دلیل خطر متاستاز ریه اهمیت دارند.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.