RDW چیست؟ RDW بالا و پایین در خون

RDW که در نتایج شمارش کامل خون (CBC) آمده و مخفف «Red Cell Distribution Width» (پهنای توزیع گلبول‌های قرمز) است، شاخصی آزمایشگاهی است که تفاوت‌های اندازه گلبول‌های قرمز خون (اریتروسیت‌ها) را نشان می‌دهد. مقدار RDW نشان می‌دهد گلبول‌های قرمز تا چه اندازه یکنواخت یا در اندازه‌های متفاوت هستند. این آزمایش از این نظر اهمیت دارد که در بسیاری از مشکلات سلامت، به‌ویژه کم‌خونی (آنمی)، سرنخ می‌دهد. مقادیر بالا یا پایین RDW ممکن است پیش‌درآمد عدم تعادلی در بدن یا مشکل سلامت احتمالی باشند. به‌ویژه عللی مانند کمبود آهن، کمبود ویتامین B12 و کمبود اسید فولیک می‌توانند مستقیماً بر مقادیر RDW اثر بگذارند. پزشکان معمولاً RDW را همراه با سایر شاخص‌های خونی مانند هموگلوبین و MCV ارزیابی می‌کنند تا به تشخیص دقیق‌تری برسند.

RDW چیست؟

RDW (Red Cell Distribution Width) شاخصی هماتولوژیک است که اندازه می‌گیرد قطر گلبول‌های قرمز خون (اریتروسیت‌ها) تا چه حد به هم شبیه یا با هم متفاوت است. این مقدار به معنای پهنای توزیع گلبول‌های قرمز است. به‌طور طبیعی در افراد سالم، اریتروسیت‌ها اندازه‌ای نزدیک به هم دارند. اما برخی مشکلات سلامت ممکن است به تفاوت در اندازه این سلول‌ها منجر شوند.

RDW نسبت درصدی این تفاوت‌ها را نشان می‌دهد. یعنی اگر RDW بالا باشد، به این معناست که در خون تعداد زیادی گلبول قرمز با اندازه‌های متفاوت وجود دارد. این امر ممکن است به وجود مشکلی مانند کم‌خونی یا کمبودهای تغذیه‌ای در بدن اشاره کند. اگرچه به‌تنهایی برای تشخیص بیماری کافی نیست، با ارزیابی همراه با سایر مقادیر خون سرنخ‌های مهمی فراهم می‌کند.

آزمایش RDW چگونه انجام می‌شود؟

آزمایش RDW بخشی از آزمایش شمارش کامل خون (CBC یا هموگرام) است و آمادگی خاصی لازم ندارد. معمولاً روی نمونه خونی چند میلی‌لیتری که از رگ بازو گرفته می‌شود، در آزمایشگاه با دستگاه‌های خودکار اندازه‌گیری انجام می‌شود. فرد در زمان آزمایش می‌تواند ناشتا یا سیر باشد؛ اما پزشک در برخی شرایط خاص ممکن است ناشتایی را درخواست کند.

در نمونه خون گرفته‌شده نه‌تنها RDW، بلکه مقادیر بسیاری مانند هموگلوبین، هماتوکریت و MCV نیز با هم ارزیابی می‌شوند. RDW ممکن است در دو قالب جداگانه RDW-CV و RDW-SD گزارش شود. RDW-CV نسبت درصدی را بیان می‌کند، در حالی که RDW-SD با واحد مطلق اندازه‌گیری می‌شود. به این ترتیب پزشکان می‌توانند اختلالات توزیع اندازه سلول‌های خونی را بسیار روشن‌تر ببینند.

آزمایش RDW برای چه انجام می‌شود؟

آزمایش RDW پیش از هر چیز برای افتراق انواع کم‌خونی به کار می‌رود. بسیاری از شرایط مانند کمبود آهن، کمبود ویتامین B12، کمبود اسید فولیک و تالاسمی ممکن است بر RDW اثرگذار باشند.

به‌ویژه وقتی همراه با مقدار MCV (حجم گلبول قرمز) ارزیابی شود، می‌توان فهمید چه نوع کم‌خونی وجود دارد. برای مثال، اگر RDW بالا ولی MCV پایین باشد، این وضعیت معمولاً به کم‌خونی فقر آهن اشاره دارد. همچنین در تشخیص زودهنگام برخی بیماری‌های مزمن، ارزیابی مشکلات مغز استخوان و حتی تعیین خطر بیماری‌های قلبی نیز ممکن است از RDW استفاده شود. یعنی RDW ممکن است نه‌تنها شاخص پیشاهنگ بیماری‌های خونی، بلکه بیماری‌های سیستمیک نیز باشد.

نتایج آزمایش RDW چه معنایی دارند؟

نتایج آزمایش RDW تنوع اندازه گلبول‌های قرمز (اریتروسیت‌ها) خون را نشان می‌دهند. RDW در محدوده طبیعی نشان می‌دهد که بیشتر اریتروسیت‌ها اندازه مشابهی دارند و معمولاً تولید گلبول قرمز سالمی وجود دارد. اما وقتی RDW بالا باشد، نشان می‌دهد تعداد زیادی اریتروسیت با اندازه‌های متفاوت در گردش خون هستند. این وضعیت ممکن است نشانه انواع مختلف کم‌خونی یا برخی کمبودهای ویتامینی باشد.

وقتی RDW پایین باشد، دیده می‌شود که تقریباً همه اریتروسیت‌ها اندازه یکسانی دارند، اما این مقدار به‌ندرت معنای بالینی دارد. RDW وقتی به‌تنهایی ارزیابی شود تشخیص قطعی نمی‌دهد، اما وقتی همراه با سایر شاخص‌های خون مانند MCV (میانگین حجم گلبول قرمز) خوانده شود، کمک زیادی به تشخیص می‌کند. برای مثال، RDW بالا و MCV پایین معمولاً کم‌خونی فقر آهن را نشان می‌دهد، در حالی که RDW بالا و MCV بالا کمبود B12 یا اسید فولیک را به ذهن می‌آورد. انحراف RDW از مقادیر مرجع جنبه هشدار دارد و بررسی دقیق لازم دارد.

مقدار طبیعی RDW چقدر باید باشد؟

اگرچه مقدار طبیعی RDW از آزمایشگاهی به آزمایشگاه دیگر تفاوت‌های کوچکی دارد، معمولاً در محدوده ۱۱٫۵٪ تا ۱۴٫۵٪ است. این مقدار نسبت درصدی توزیع قطر اریتروسیت‌ها را بیان می‌کند و RDW-CV نامیده می‌شود. RDW-SD بر حسب فمتولیتر (fL) اندازه‌گیری می‌شود و محدوده طبیعی آن معمولاً ۳۹ تا ۴۶ fL است. مقدار RDW در محدوده طبیعی نشان می‌دهد که اندازه اریتروسیت‌های خون به هم نزدیک است، یعنی جمعیت سلولی یکنواختی وجود دارد. اما این ممکن است به معنای کاملاً سالم بودن فرد نباشد. زیرا در برخی بیماری‌ها RDW ممکن است در حدود طبیعی باقی بماند. به همین دلیل مقدار RDW همیشه باید همراه با MCV و سایر شاخص‌های هموگرام تفسیر شود.

RDW پایین چیست؟ علت آن چیست؟

RDW پایین نشان می‌دهد اندازه گلبول‌های قرمز خون بسیار به هم نزدیک است، یعنی جمعیت سلولی کاملاً یکنواخت است. معمولاً از نظر بالینی تهدید بزرگی ایجاد نمی‌کند و به‌ندرت نشانه بیماری جدی است. اما در برخی موارد پایین بودن RDW ممکن است نشان دهد که مغز استخوان به‌طور ناکافی کار می‌کند یا در تولید سلول، توزیعی یکنواخت و محدود وجود دارد. این امر ممکن است برای مثال در کم‌خونی‌های بیماری مزمن یا برخی اختلالات متابولیک دیده شود. علل اصلی RDW پایین عبارت‌اند از:

• بیماری‌های التهابی مزمن (برای مثال آرتریت روماتوئید)
• سرکوب یا اختلال عملکرد مغز استخوان
• سوءتغذیه پروتئین-انرژی
• برخی بیماری‌های کبد
• گرسنگی طولانی‌مدت یا اختلال شدید تغذیه

اگرچه RDW پایین اغلب هشداردهنده نیست، باید علت زمینه‌ای بررسی شود و در صورت وجود، بیماری‌های سیستمیک مربوط کنترل شوند.

RDW بالا چیست؟ علت آن چیست؟

RDW بالا بیانگر تنوع آشکار در اندازه گلبول‌های قرمز موجود در خون است. این وضعیت معمولاً آنیزوسیتوز نامیده می‌شود و ممکن است نشان دهد بدن در تولید گلبول قرمز سالم مشکل دارد. RDW بالا به‌تنهایی تشخیص‌دهنده نیست، اما وقتی همراه با سایر شاخص‌های هماتولوژیک ارزیابی شود، می‌تواند بسیاری از شرایط زمینه‌ای را روشن کند.

در رأس شایع‌ترین علل، کم‌خونی فقر آهن، کمبود ویتامین B12 و کمبود اسید فولیک قرار دارند. همچنین بیماری‌های مزمن کبد، بهبودی پس از شیمی‌درمانی، سلول‌های تازه‌سازی‌شده پس از از دست رفتن خون و بیماری‌های ارثی خون مانند تالاسمی نیز ممکن است باعث افزایش مقدار RDW شوند. در عفونت‌ها، شرایط التهابی یا برخی انواع سرطان نیز ممکن است RDW بالا مشاهده شود. به همین دلیل برای روشن کردن علت RDW بالا، حتماً باید ارزیابی همراه با سایر آزمایش‌ها مانند MCV، هموگلوبین، فریتین و B12 انجام شود.

RDW-CV چیست؟

RDW-CV شاخصی آزمایشگاهی است که توزیع حجم گلبول‌های قرمز خون (اریتروسیت‌ها) را به‌صورت درصدی بیان می‌کند. این مقدار که نام انگلیسی آن «Red Cell Distribution Width - Coefficient of Variation» است، تغییرپذیری سلول‌ها را نسبت به اندازه میانگین آن‌ها نشان می‌دهد. به زبان ساده، محاسبه می‌کند اریتروسیت‌ها تا چه حد اندازه‌های متفاوتی دارند. مقدار RDW-CV معمولاً بین ۱۱٫۵٪ تا ۱۴٫۵٪ متغیر است.

RDW-CV بالا به این معناست که اریتروسیت‌هایی با قطر بزرگ و کوچک با هم وجود دارند؛ این امر معمولاً پیش‌درآمد اختلالاتی مانند کم‌خونی یا کمبود مواد مغذی است. RDW-CV وقتی همراه با MCV تفسیر شود، نقش مهمی در فهمیدن نوع کم‌خونی دارد. برای مثال، اگر RDW-CV بالا ولی MCV پایین باشد کم‌خونی فقر آهن، و اگر هر دو بالا باشند کمبود B12 یا کم‌خونی مگالوبلاستیک به ذهن می‌آید.

RDW-CV پایین چیست؟ علت آن چیست؟

RDW-CV پایین وضعیتی بسیار نادر است و معمولاً از نظر بالینی مشکل جدی ایجاد نمی‌کند. وقتی این مقدار پایین باشد، معلوم می‌شود گلبول‌های قرمز خون اندازه‌های بسیار نزدیک به هم دارند. RDW-CV پایین نشان می‌دهد اریتروسیت‌ها از نظر شکل و حجم یکنواخت‌اند. معمولاً در افرادی که وضعیت تغذیه متعادل دارند و کم‌خونی ندارند، یا در شرایطی که تولید مغز استخوان سرکوب شده است، دیده می‌شود. در برخی موارد نیز خطاهای اندازه‌گیری آزمایشگاهی، خطاهای نمونه‌گیری یا تغییرات فیزیولوژیک گذرا ممکن است به نتایجی به شکل RDW-CV پایین منجر شوند. اما اثر آن بر عمل بالینی محدود است. علل احتمالی RDW-CV پایین که باید به آن‌ها توجه کرد عبارت‌اند از:

• کم‌خونی‌های پنهانی که به دلیل ساختار سلولی یکنواخت متوجه آن‌ها نمی‌شوند
• تولید پایدار سلول در بیماری‌های مزمن
• دوره‌هایی که فعالیت مغز استخوان کاهش یافته است

RDW-CV بالا چیست؟ علت آن چیست؟

RDW-CV بالا نشان می‌دهد که در قطر گلبول‌های قرمز خون (اریتروسیت‌ها) تفاوت‌های جدی وجود دارد. این وضعیت بیان می‌کند که برخی گلبول‌های قرمز بزرگ‌تر و برخی کوچک‌تر از حد طبیعی‌اند، یعنی در اندازه سلول‌ها عدم تعادل وجود دارد. RDW-CV بالا معمولاً شاخص یک مشکل سلامت در نظر گرفته می‌شود. شایع‌ترین علل آن عبارت‌اند از:

• کم‌خونی فقر آهن: برخی سلول‌ها ممکن است کوچک (میکروسیتیک) و برخی با اندازه طبیعی باشند.
• کمبود B12 یا اسید فولیک: در این حالت اریتروسیت‌های بزرگ (ماکروسیتیک) دیده می‌شوند.
• کم‌خونی مگالوبلاستیک: نوعی کم‌خونی است که به‌ویژه در کمبود B12 دیده می‌شود و RDW-CV بالا می‌رود.
• ناقل بودن یا ابتلا به تالاسمی: تفاوت‌های آشکاری بین اندازه سلول‌ها دیده می‌شود.
• دوره بهبودی پس از شیمی‌درمانی: تفاوت اندازه بین سلول‌های تازه تولیدشده و سلول‌های قدیمی ممکن است افزایش یابد.
• بهبودی پس از از دست رفتن خون: بدن سلول‌هایی تولید می‌کند که با سرعت‌های متفاوت رشد می‌کنند.

RDW-SD چیست؟

RDW-SD مخفف عبارت «Red Cell Distribution Width - Standard Deviation» است و تغییرپذیری مطلق حجم گلبول‌های قرمز خون را بر حسب فمتولیتر (fL) اندازه‌گیری می‌کند. در حالی که RDW-CV ارزیابی را بر پایه نسبت انجام می‌دهد، RDW-SD مستقیماً تفاوت بین اندازه سلول‌ها را می‌سنجد. RDW-SD معمولاً باید بین ۳۹ تا ۴۶ fL باشد. این مقدار با نگاه به منحنی توزیع حجم اریتروسیت‌ها (هیستوگرام) تعیین می‌شود.

هر چه تنوع بین سلول‌ها بیشتر باشد، RDW-SD نیز بالاتر می‌شود. به همین دلیل RDW-SD شاخص مهمی برای نشان دادن ناهمگونی در شرایطی مانند کم‌خونی ماکروسیتیک یا میکروسیتیک است. بالا بودن RDW-SD ممکن است نشان دهد که در یکپارچگی ساختاری اریتروسیت‌ها اختلال یا مشکلات تولید ناشی از مغز استخوان وجود دارد.

RDW-SD پایین چیست؟ علت آن چیست؟

RDW-SD پایین بیانگر آن است که گلبول‌های قرمز خون از نظر اندازه بسیار به هم نزدیک‌اند. این نشان می‌دهد تفاوت اندازه در سلول‌ها حداقلی است و بیشتر آن‌ها با حجم مشابهی تولید شده‌اند. وقتی مقدار RDW-SD پایین باشد، معمولاً بیش از آنکه نشانه بیماری در بدن باشد، وجود فعالیت خون‌سازی متعادل در نظر گرفته می‌شود. اما در برخی موارد عللی که باید در نظر گرفته شوند ممکن است این‌ها باشند:

• خطاهای آزمایشگاهی یا مشکلات نمونه‌گیری
• تولید سلول یکنواخت در نتیجه سرکوب مغز استخوان
• کم‌خونی خفیف یا در حد غیرقابل تشخیص
• تولید پایدار اریتروسیت در بیماری‌های مزمن
• شرایطی که همراه با MCV پایین (غلبه سلول‌های میکروسیتیک) هستند

RDW-SD پایین معمولاً از نظر بالینی هشدار معناداری نمی‌دهد؛ اما باید همراه با سایر مقادیر خون ارزیابی شود. به‌ویژه با تفسیر آن همراه با شاخص‌هایی مانند سطح هموگلوبین و MCV می‌توان اطلاعات دقیقی به دست آورد.

RDW-SD بالا چیست؟ علت آن چیست؟

RDW-SD بالا نشان می‌دهد تنوع حجمی گلبول‌های قرمز خون زیاد است. یعنی بین اندازه اریتروسیت‌ها تفاوت‌های آشکاری وجود دارد. این وضعیت معمولاً یافته مهمی در افتراق انواع کم‌خونی است و ممکن است پیش‌درآمد برخی مشکلات سلامت باشد. از جمله علل RDW-SD بالا می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کم‌خونی فقر آهن: به‌ویژه در مراحل اولیه، وجود همزمان اریتروسیت‌های کم‌حجم با سلول‌های تازه‌تشکیل‌شده با حجم طبیعی یا بزرگ، RDW-SD را افزایش می‌دهد.
• کمبود B12 و اسید فولیک: در این حالت اریتروسیت‌های پرحجم افزایش می‌یابند و در توزیع حجم انحراف ایجاد می‌شود.
• کم‌خونی‌های همولیتیک: سلول‌های تازه با اندازه‌های متفاوت که با تولید سریع همراه سلول‌های قدیمی وارد گردش می‌شوند، ممکن است باعث بالا رفتن RDW-SD شوند.
• کم‌خونی‌های بیماری مزمن: در نتیجه گردش همزمان سلول‌هایی در مراحل مختلف، تفاوت حجم افزایش می‌یابد.
• بیماری‌های مغز استخوان: تولید غیرطبیعی سلول ممکن است بر توزیع RDW اثر بگذارد.

RDW-SD بالا به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست، اما با ارزیابی همراه با سایر شاخص‌ها به تشخیص بیماری‌های هماتولوژیک یا سیستمیک زمینه‌ای کمک می‌کند.

RDW چرا انجام می‌شود؟ چه کاربردی دارد؟

آزمایش RDW بررسی روتینی است که در چارچوب شمارش کامل خون (هموگرام) انجام می‌شود و توزیع حجمی گلبول‌های قرمز خون را ارزیابی می‌کند. درباره اینکه اندازه سلول‌ها تا چه حد به هم شبیه یا متفاوت‌اند اطلاعات می‌دهد. این آزمایش به‌ویژه در تشخیص کم‌خونی، افتراق نوع کم‌خونی و تشخیص برخی بیماری‌های سیستمیک نقش مهمی دارد. اهداف انجام RDW را می‌توان به این صورت برشمرد:

• افتراق نوع کم‌خونی: برای مثال در کم‌خونی فقر آهن RDW افزایش می‌یابد، در حالی که در تالاسمی معمولاً طبیعی است.
• پایش تولید مغز استخوان: می‌توان فهمید آیا در تولید سلول مشکلی وجود دارد یا نه.
• شناسایی کمبودهای تغذیه‌ای: کمبودهای B12 یا اسید فولیک در مقدار RDW انحراف ایجاد می‌کنند.
• پیگیری بیماری‌های مزمن: در شرایطی مانند بیماری‌های التهابی یا نارسایی کلیه، RDW ممکن است تغییر کند.
• غربالگری کلی سلامت: در معاینات روتین سلامت، RDW همراه با سایر مقادیر وضعیت کلی سلامت را نشان می‌دهد.

علل بالا بودن مقدار RDW کدام‌اند؟

RDW بالا به معنای افزایش تنوع حجمی اریتروسیت‌هاست. این امر نشان می‌دهد گلبول‌های قرمز به دلایل مختلف با اندازه‌هایی بسیار متفاوت از هم تولید می‌شوند. علل احتمالی زمینه‌ای RDW بالا عبارت‌اند از:

• کم‌خونی فقر آهن
• کمبود ویتامین‌ها (به‌ویژه B12 و اسید فولیک)
• بیماری‌های کبد
• کم‌خونی مگالوبلاستیک
• افزایش رتیکولوسیت‌ها (کار بیش از حد مغز استخوان)
• وجود همزمان سلول‌های میکروسیتیک و ماکروسیتیک
• عفونت‌ها و التهاب مزمن
• دوره بهبودی پس از شیمی‌درمانی
• ناقل بودن تالاسمی یا سندرم‌های تالاسمی

در میان این علل، شایع‌ترین‌ها کمبود آهن، B12 و فولات هستند. هنگام شناسایی RDW بالا، باید ارزیابی همراه با سایر شاخص‌های شمارش کامل خون انجام شود و در صورت لزوم علت با بررسی‌های پیشرفته مشخص گردد.

برای کاهش مقدار RDW چه کارهایی انجام می‌شود؟

کاهش مقدار بالای RDW به شناسایی و درمان درست علت آن بستگی دارد. RDW یک بیماری نیست، بلکه یک نشانه است. به همین دلیل پیش از شروع درمان باید کمبودها یا ناراحتی‌هایی که باعث بالا رفتن RDW شده‌اند مشخص شوند. به‌طور کلی گام‌هایی که برای کاهش مقدار RDW می‌توان برداشت عبارت‌اند از:

• مکمل آهن: اگر علت افزایش، کم‌خونی فقر آهن باشد، باید مکمل آهن با دوز و مدتی که پزشک توصیه می‌کند مصرف شود. همزمان باید مصرف غذاهای غنی از آهن (گوشت قرمز، اسفناج، جگر، زرده تخم‌مرغ) افزایش یابد.
• حمایت با B12 و اسید فولیک: کمبود این ویتامین‌ها نیز به RDW بالا منجر می‌شود. در صورت کمبود، می‌توان مکمل را به‌صورت خوراکی یا تزریقی دریافت کرد. در تغذیه باید منابع B12 و اسید فولیک مانند تخم‌مرغ، شیر، پنیر، بروکلی و عدس گنجانده شوند.
• تغذیه منظم و متعادل: برای حفظ سلامت کلی و برقراری تعادل ویتامین‌ها و مواد معدنی، باید از غذاهای فرآوری‌شده دوری کرد و میوه، سبزی، غلات کامل، چربی‌های سالم و منابع پروتئین را به‌طور متعادل مصرف نمود.
• درمان بیماری‌های مزمن: مشکلات سیستمیکی مانند عفونت، التهاب و بیماری‌های کبد نیز ممکن است باعث RDW بالا شوند. در این حالت RDW تنها زمانی به حالت طبیعی برمی‌گردد که بیماری اصلی درمان شود.
• پیگیری و کنترل: روند مقدار RDW باید با آزمایش‌های خونی که در فواصل معین انجام می‌شود پایش شود و در صورت لزوم برنامه درمان به‌روز گردد.

نباید فراموش کرد که RDW بالا به یک نتیجه اشاره دارد. به همین دلیل باید نه‌تنها RDW، بلکه سایر شاخص‌های خونی که همراه با آن ارزیابی می‌شوند و وضعیت کلی سلامت را نیز در نظر گرفت و با همراهی پزشک متخصص اقدام کرد.

پزشکان حوزه «آزمایشگاه بالینی» در آنادولو

گلجان بالوغلو

آزمایشگاه بالینی

اوندر اونگورو

پاتولوژی

ظفر کوچوک‌اوداجی

پاتولوژی

همه پزشکان مرکز

پرسش‌های متداول

منابع

• مقاله منبع اصلی به زبان ترکی

این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.