وحشت شبانه نوعی پاراسومنیا است که در مرحله عمیق خواب غیر-REM رخ میدهد و فرد بدون بیدار شدن کامل با ترس شدید، جیغ، تپش قلب و تعریق واکنش نشان میدهد و صبح چیزی به یاد نمیآورد. بیشتر در کودکان پیش‌دبستانی دیده میشود و اغلب با افزایش سن از بین میرود. برخلاف صرع، EEG در وحشت شبانه اغلب طبیعی است.
وحشت شبانه (ترور خواب) یک اختلال خواب است که بهویژه در دوران کودکی دیده میشود اما در بزرگسالان نیز ممکن است بروز کند و باعث میشود فرد با واکنش‌های ناگهانی و شدید ترس از خواب بیدار شود. در طول این حملات که در طول شب رخ می‌دهند، فرد ممکن است فریاد بزند، گریه کند یا در حالت وحشت حرکت کند. بیشتر اوقات آنچه رخ داده صبح به یاد آورده نمی‌شود و این وضعیت ممکن است هم برای فرد و هم برای خانواده‌اش نگران‌کننده باشد. شناخت صحیح وحشت شبانه از نظر افتراق آن از سایر مشکلات خواب و مشکلات عصبی ضروری است.
وحشت شبانه در چه کسانی دیده میشود؟
اگرچه وحشت شبانه بیشتر در دوران کودکی دیده میشود، ممکن است در هر گروه سنی بروز کند. شیوع بیشتر آن بهویژه در دوره پیش از دبستان، به این نسبت داده میشود که ساختار خواب در این گروه سنی به‌طور کامل بالغ نشده است. اما استرس، بی‌خوابی و برخی مشکلات سلامتی ممکن است در بزرگسالان نیز حملات وحشت شبانه را تحریک کنند. در افرادی که سابقه خانوادگی دارند، خطر بروز آن بیشتر است.
وحشت شبانه در نوزادان
وحشت شبانه در نوزادان معمولاً با گریه ناگهانی، بی‌قراری و واکنش‌هایی که آرام نمی‌شوند خود را نشان میدهد. حتی اگر به نظر برسد چشمان نوزاد باز است، در واقع با اطرافش ارتباط برقرار نمی‌کند. اگرچه این وضعیت اغلب والدین را نگران می‌کند، نوزاد هنگام بیدار شدن در صبح آنچه را رخ داده به یاد نمیآورد. وحشت شبانه‌ای که در دوره نوزادی دیده میشود معمولاً موقتی است و با رشد کاهش می‌یابد.
وحشت شبانه در بزرگسالان
وحشت شبانه در بزرگسالان در مقایسه با کودکان نادرتر است، اما ممکن است به علل پیچیده‌تری وابسته باشد. استرس شدید، رویدادهای آسیب‌زا و نامنظمی خواب از مهم‌ترین عوامل محرک هستند. در طول حملات، فرد ممکن است از بستر برخیزد، فریاد بزند یا حرکاتی انجام دهد که ممکن است به اطرافش آسیب برساند. به همین دلیل وحشت شبانه در بزرگسالان حتماً باید ارزیابی شود.
وحشت شبانه (ترور شبانه) چیست؟
وحشت شبانه نوعی پاراسومنیا است که در مرحله عمیق خواب غیر-REM (non-REM) رخ میدهد. فرد بدون اینکه کاملاً بیدار شود، واکنش‌های ناگهانی ترس و وحشت نشان میدهد. در طول حمله، ضربان قلب تند میشود، تنفس نامنظم می‌گردد و حالت ترس شدیدی مشاهده میشود. این وضعیت با کابوس متفاوت است، زیرا فرد خواب نمی‌بیند و آنچه را رخ داده بعداً به یاد نمیآورد.
علائم وحشت شبانه چیست؟
علائم وحشت شبانه معمولاً ناگهانی و شدید هستند. در طول حملات، فرد هوشیار نیست و اغلب به مداخلات بیرونی پاسخ نمی‌دهد. این وضعیت ویژگی مهمی است که وحشت شبانه را از سایر ترس‌های شبانه متمایز می‌کند.
علائم شایع در وحشت شبانه عبارت‌اند از:
- بیدار شدن ناگهانی از خواب همراه با جیغ
- حالت ترس و وحشت شدید
- ضربان قلب سریع و تعریق
- تند شدن دم و بازدم
- نشستن در بستر یا برخاستن
- آرام نشدن
- به یاد نیاوردن اتفاقات در صبح
علل وحشت شبانه چیست؟
در بروز وحشت شبانه ممکن است چند عامل نقش داشته باشند. اغلب به یک علت واحد وابسته نیست و با کنار هم قرار گرفتن عوامل مختلف ایجاد میشود. اختلال در الگوی خواب و شرایطی که بر دستگاه عصبی اثر می‌گذارند نقش مهمی دارند.
عللی که ممکن است به وحشت شبانه منجر شوند را می‌توان به این شکل برشمرد:
- بی‌خوابی و خواب نامنظم
- استرس و اضطراب شدید
- بیماری‌های تب‌دار
- استعداد ژنتیکی
- عوارض جانبی برخی داروها
- حساسیت‌های عصبی
وحشت شبانه چگونه شناخته میشود؟
تشخیص وحشت شبانه معمولاً با شرح حال فرد و علائم مشاهده‌شده داده میشود. بروز حملات در ساعات اولیه خواب شبانه و اینکه فرد صبح هیچ چیزی به یاد نمیآورد، از ویژگی‌های متمایزکننده هستند. در صورت لزوم، تشخیص با آزمون‌های خواب (پلی‌سومنوگرافی) پشتیبانی میشود. اطلاعات مفصلی که از خانواده گرفته میشود برای روند تشخیص مفید است.
برای وحشت شبانه به کدام پزشک باید مراجعه کرد؟
افرادی که مشکوک به وحشت شبانه هستند، ابتدا باید به متخصص مغز و اعصاب یا روان‌پزشک مراجعه کنند. در کودکان ممکن است ارزیابی نورولوژی کودکان یا روان‌پزشکی کودک و نوجوان لازم باشد. پزشک متخصص در صورت لزوم ممکن است بررسی‌های مرکز خواب را درخواست کند.
وحشت شبانه چگونه درمان میشود؟
درمان وحشت شبانه بر اساس علل آن برنامه‌ریزی میشود. در کودکان اغلب درمان خاصی لازم نیست و وضعیت خودبه‌خود بهبود می‌یابد. در بزرگسالان اما مدیریت استرس، رعایت بهداشت خواب و در صورت لزوم دارودرمانی ممکن است به کار رود. هدف درمان، کاهش دفعات و شدت حملات است.
وحشت شبانه چگونه برطرف میشود؟
وحشت شبانه در بیشتر کودکان با افزایش سن از بین میرود. کسب عادت خواب منظم و کاهش عوامل محرک، روند بهبودی را تسریع می‌کند. در بزرگسالان نیز هنگامی که علت برطرف شود، حملات ممکن است به میزان زیادی کاهش یابند. پیگیری منظم از نظر پیشرفت سالم این روند اهمیت دارد.
تفاوت وحشت شبانه و صرع چیست؟
وحشت شبانه و حملات صرع، بهویژه به دلیل رفتارهای ناگهانی و کنترل‌نشده‌ای که در شب بروز می‌کنند، گاهی با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند. اما سازوکار ایجاد، سیر و رویکرد درمانی این دو وضعیت کاملاً با یکدیگر متفاوت است. وحشت شبانه یک اختلال خواب (پاراسومنیا) است که با نامنظمی در روند گذار مغز از خواب به بیداری ارتباط دارد؛ در حالی که صرع یک بیماری عصبی است که در نتیجه تخلیه‌های الکتریکی غیرطبیعی و همزمان سلول‌های عصبی مغز ایجاد میشود.
وحشت شبانه معمولاً در مرحله عمیق خواب غیر-REM، یعنی در ساعات اولیه خواب، رخ میدهد. در طول حمله، فرد ترس شدیدی را تجربه می‌کند، ممکن است فریاد بزند، گریه کند یا در بستر بنشیند، اما از اطراف خود آگاه نیست و اغلب به آرام کردن پاسخ نمی‌دهد. یکی از متمایزترین ویژگی‌های آن این است که پس از پایان حمله، فرد صبح هیچ چیزی از آنچه رخ داده به یاد نمیآورد. حملات صرعی اما ممکن است بدون توجه به شب یا روز در هر زمانی دیده شوند و پس از حمله، یافته‌هایی مانند از دست دادن هوشیاری، گیجی، درد عضلانی یا گاز گرفتن زبان در فرد بروز کند.
از نظر تشخیصی نیز دو وضعیت به‌وضوح از هم جدا میشوند. در بررسی‌های EEG که در صرع انجام میشود، اغلب فعالیت الکتریکی غیرطبیعی شناسایی میشود، در حالی که در وحشت شبانه EEG اغلب طبیعی است. همچنین حملات صرع معمولاً کلیشه‌ای (استریوتیپیک) هستند، یعنی هر حمله به شکل مشابهی سیر می‌کند. در وحشت شبانه اما مدت و شدت حملات ممکن است متفاوت باشد. به همین دلیل تشخیص صحیح از نظر پیشگیری از مصرف داروی غیرضروری و برنامه‌ریزی درمان مناسب بسیار اهمیت دارد.
پرسش‌های متداول درباره وحشت شبانه
وحشت شبانه اغلب به‌طور مستقیم خطری «حیاتی» ایجاد نمی‌کند. اما در طول حمله ممکن است خطر آسیب‌دیدگی وجود داشته باشد. فرد ممکن است با وحشت از بستر برخیزد، بدود، به اشیای اطراف برخورد کند یا حرکاتی انجام دهد که به خودش آسیب برساند.
آیا وحشت شبانه همان کابوس است؟
خیر، وحشت شبانه با کابوس یکسان نیست. کابوسها معمولاً در خواب REM دیده میشوند و فرد هنگام بیدار شدن کموبیش خواب را به یاد میآورد. وحشت شبانه اما بیشتر در خواب عمیق غیر-REM رخ میدهد و فرد صبح اغلب هیچ چیزی به یاد نمیآورد.
وحشت شبانه در چه سنی دیده میشود؟
وحشت شبانه بیشتر در دوران کودکی دیده میشود و بهویژه در سنین پیش از دبستان شایع‌تر است. در بخش قابل توجهی از کودکان، حملات با افزایش سن کاهش می‌یابند و ممکن است تا دوره نوجوانی از بین بروند.
هنگام حمله وحشت شبانه با فرد چه باید کرد؟
نباید فراموش کرد که فرد در طول حمله «هوشیار» نیست. به همین دلیل تکان دادن شدید یا تلاش برای بیدار کردن با صدای بلند اغلب فایده‌ای ندارد و ممکن است وحشت را افزایش دهد. درست‌ترین رویکرد، محافظت ایمن از فرد، برداشتن خطرات اطراف و حضور آرام در کنار اوست.
آیا وحشت شبانه همان صرع است؟
وحشت شبانه صرع نیست و سازوکار آن متفاوت است. در صرع، فعالیت الکتریکی مغز مختل میشود و این وضعیت با حملات تشنجی سیر می‌کند. در وحشت شبانه اما در گذار از مرحله عمیق خواب به بیداری یک «مشکل تنظیمی» وجود دارد. در صرع آزمون‌هایی مانند EEG ممکن است در تشخیص تعیین‌کننده‌تر باشند، در حالی که در وحشت شبانه EEG اغلب طبیعی است.
آیا وحشت شبانه درمان میشود؟
بله. بهویژه هنگامی که عوامل محرک کنترل شوند، حملات ممکن است به‌طور چشمگیری کاهش یابند. ساعات خواب منظم، مدت خواب کافی، مدیریت استرس و بهداشت خواب در بیشتر افراد نخستین گام رویکرد درمانی را تشکیل می‌دهند. در بزرگسالان یا در حملات مکرر و شدید، ممکن است وجود علت دیگری (مانند اضطراب، افسردگی یا آپنه خواب) بررسی شده و برنامه‌ای متناسب با آن تنظیم شود.
پزشکان حوزه «طب اطفال» در آنادولو
پرسش‌های متداول
آیا وحشت شبانه همان کابوس است؟
خیر؛ کابوسها معمولاً در خواب REM دیده میشوند و فرد خواب را کموبیش به یاد میآورد، اما وحشت شبانه در خواب عمیق غیر-REM رخ میدهد و فرد صبح اغلب چیزی به یاد نمیآورد.
وحشت شبانه در چه سنی دیده میشود؟
بیشتر در دوران کودکی و بهویژه سنین پیش از دبستان دیده میشود و در بسیاری از کودکان با افزایش سن کاهش یافته و تا نوجوانی از بین میرود.
هنگام حمله وحشت شبانه با فرد چه باید کرد؟
تکان دادن شدید یا بیدار کردن با صدای بلند اغلب فایده ندارد؛ درست‌ترین کار محافظت ایمن از فرد، برداشتن خطرات اطراف و حضور آرام در کنار اوست.
آیا وحشت شبانه همان صرع است؟
خیر؛ در صرع فعالیت الکتریکی مغز مختل میشود، اما در وحشت شبانه مشکلی تنظیمی در گذار از خواب عمیق به بیداری وجود دارد و EEG اغلب طبیعی است.
آیا وحشت شبانه درمان میشود؟
بله؛ با کنترل عوامل محرک، خواب منظم و کافی، مدیریت استرس و بهداشت خواب، حملات ممکن است به‌طور چشمگیری کاهش یابند.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.