ماستیت التهاب دردناک بافت پستان است که بیشتر در هفته‌های نخست پس از زایمان و در دوران شیردهی، به دلیل انسداد مجاری شیر یا عفونت باکتریایی ایجاد میشود. قرمزی، گرما، درد پستان و تب از علائم آن است؛ با تخلیه منظم پستان و در صورت لزوم آنتیبیوتیک، بیشتر موارد ظرف ۲ تا ۵ روز بهبود مییابند.
ماستیت یک مشکل سلامتی است که معمولاً در دوران شیردهی بروز میکند و باعث التهاب بافت پستان میشود. این وضعیت ممکن است در اثر عفونت ایجاد شود یا در نتیجه انسداد مجاری شیر رخ دهد. ماستیت با علائمی مانند قرمزی پوست پستان، حساسیت، درد و تب بروز میکند. این وضعیت علاوه بر ایجاد ناراحتی جسمی، ممکن است شیردهی را نیز دشوار کند. ماستیت که به‌ویژه در هفته‌های نخست پس از زایمان دیده میشود، اگر زود درمان نشود، می‌تواند به عوارضی مانند تشکیل آبسه منجر شود. ماستیت وضعیتی شایع است که ممکن است در هر زن شیرده ایجاد شود. اما با مراقبت درست و در صورت لزوم با حمایت پزشکی، میتوان آن را به‌سرعت کنترل کرد. تشخیص به‌موقع علائم و اقدام بدون تأخیر، هم برای سلامت مادر و هم برای سلامت نوزاد اهمیت زیادی دارد.
ماستیت چیست؟
ماستیت وضعیتی دردناک است که با التهاب بافت پستان مشخص میشود و معمولاً در دوران شیردهی دیده میشود. این وضعیت بیشتر در چند هفته نخست پس از زایمان بروز میکند و ممکن است به دلیل انسداد مجاری شیر یا عفونت باکتریایی ایجاد شود.
ماستیت که با قرمزی، افزایش گرما و حساسیت پوست پستان بروز میکند، ممکن است با علائم عمومی (سیستمیک) نیز همراه باشد. یافته‌هایی مانند خستگی، تب و بی‌حالی عمومی ممکن است این تصویر را همراهی کنند.
اگرچه ماستیت در زنان شیرده دیده میشود، به‌ندرت ممکن است در افرادی که شیر نمی‌دهند یا در مردان نیز ایجاد شود. ماستیت ناشی از عفونت نیاز به درمان دارد؛ اما اگر زود تشخیص داده شود، با روش‌هایی که در خانه انجام میشود به‌سرعت قابل کنترل است.
علائم ماستیت کدام‌اند؟
ماستیت ممکن است هم با علائم موضعی و هم با علائم عمومی بروز کند. علائم معمولاً به‌طور ناگهانی شروع می‌شوند و ممکن است با گذشت زمان شدیدتر شوند. در ماستیت‌های ناشی از عفونت، شکایت‌های عمومی مانند تب و بی‌حالی نیز نشانه‌های التهاب را همراهی می‌کنند. شایع‌ترین علائم ماستیت عبارت‌اند از:
- حساسیت و درد در بافت پستان
- قرمزی و افزایش گرما در پوست پستان
- احساس تورم یا سفتی
- افزایش درد در هنگام شیردهی
- تب بالا (۳۸ درجه سانتی‌گراد و بالاتر)
- لرز و بی‌حالی
- سردرد و خستگی
- ترشح چرکی یا خونی از نوک پستان (در موارد پیشرفته)
در صورت مشاهده این علائم، مراجعه بدون اتلاف وقت به پزشک اهمیت دارد. اگر درمان به تأخیر بیفتد، ماستیت ممکن است به آبسه تبدیل شود و نیاز به مداخله جراحی پیدا کند.
ماستیت به چه دلیل ایجاد میشود؟
شایع‌ترین علت ایجاد ماستیت، انسداد مجاری شیر است. وقتی شیر در پستان تجمع مییابد، فشار افزایش پیدا میکند و این وضعیت ممکن است پاسخ التهابی را در بافت‌ها تحریک کند. به‌ویژه وضعیت نادرست مکیدن نوزاد، تخلیه نشدن کامل پستان یا طولانی بودن فاصله بین دفعات شیردهی می‌تواند به تجمع شیر منجر شود.
علاوه بر این، ترک‌هایی که در نوک پستان ایجاد می‌شوند، ورود میکروارگانیسم‌ها به بافت‌های داخلی را آسان‌تر می‌کنند. به‌ویژه باکتری‌هایی مانند استافیلوکوکوس اورئوس (Staphylococcus aureus) ممکن است از این نواحی وارد شده و باعث عفونت شوند. استفاده از سینه‌بند تنگ، قطع ناگهانی شیردهی یا تخلیه نکردن شیر مادر با روش صحیح دستی نیز از جمله عوامل محرک ماستیت هستند.
در افرادی که دستگاه ایمنی آن‌ها ضعیف شده است، استعداد ابتلا به عفونت ممکن است بیشتر باشد. ماستیت معمولاً یک پستان را درگیر میکند؛ اما به‌ندرت ممکن است هر دو پستان را به‌طور هم‌زمان درگیر کند.
عوامل خطر ماستیت کدام‌اند؟
خطر ابتلا به ماستیت ممکن است با برخی عوامل فردی و محیطی افزایش یابد. به‌ویژه برخی عادت‌ها در دوران شیردهی که باید به آن‌ها توجه کرد، می‌توانند این وضعیت را تحریک کنند. عوامل شایعی که خطر ماستیت را افزایش می‌دهند عبارت‌اند از:
- ناکافی بودن تکنیک شیردهی: اگر نوزاد پستان را به‌طور کامل در دهان نگیرد، تخلیه شیر دشوار میشود.
- تخلیه نشدن کامل مجاری شیر: تخلیه نشدن منظم پستان‌ها ممکن است باعث تجمع شیر و التهاب شود.
- ایجاد ترک یا زخم در نوک پستان: میکروارگانیسم‌ها می‌توانند از این نواحی وارد شده و عفونت ایجاد کنند.
- سابقه ابتلای قبلی به ماستیت: خطر عود وجود دارد.
- استرس شدید و بی‌خوابی: دستگاه ایمنی را ضعیف کرده و استعداد ابتلا به عفونت را افزایش می‌دهد.
- سینه‌بند تنگ یا فشار بر ناحیه قفسه سینه: ممکن است مانع جریان شیر شود.
برداشتن گام‌های پیشگیرانه با در نظر گرفتن این عوامل، می‌تواند خطر ابتلا به ماستیت را کاهش دهد.
عوارض ماستیت کدام‌اند؟
در موارد ماستیتی که درمان نشده یا دیر درمان شده‌اند، ممکن است برخی عوارض جدی ایجاد شود. یکی از شایع‌ترین مشکلات، تشکیل آبسه در پستان است. با پیشرفت ماستیت، ناحیه ملتهب ممکن است به ساختاری کپسول‌دار و پر از چرک تبدیل شود. در این وضعیت ممکن است درمان آنتی‌بیوتیکی کافی نباشد و تخلیه جراحی (درناژ) لازم شود.
همچنین حملات مکرر ماستیت ممکن است به آسیب دائمی بافت پستان و کاهش تولید شیر منجر شود. در موارد پیشرفته، افزایش استرس مرتبط با شیردهی ممکن است بر سلامت روان مادر اثر منفی بگذارد.
آثار ماندگاری مانند ترک‌های مزمن نوک پستان و تغییر رنگ پوست نیز از جمله عوارض به شمار می‌روند. هرچند نادر است، در افرادی که دستگاه ایمنی آن‌ها سرکوب شده است، خطر ورود عفونت به خون و تبدیل آن به یک وضعیت عمومی (سیستمیک) وجود دارد. به همین دلیل نباید ماستیت را دست‌کم گرفت و با شروع علائم باید از حمایت پزشکی کمک گرفت.
ماستیت چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص ماستیت با شنیدن شکایت‌های بیمار و معاینه فیزیکی گذاشته میشود. علائمی مانند قرمزی، افزایش گرما، حساسیت و تورم پوست پستان در بیشتر موارد برای تشخیص کافی است. پزشک همچنین یافته‌هایی مانند لمس توده در پستان، بزرگی غدد لنفاوی و ترشح را ارزیابی میکند.
در برخی موارد، به‌ویژه هنگامی که تب بالاست یا به پیشرفت عفونت مشکوک هستند، ممکن است آزمایش خون انجام شود. در این آزمایش‌ها ممکن است افزایش نشانگرهای التهابی مانند CRP و گلبول‌های سفید (لکوسیت‌ها) دیده شود.
اگر به آبسه در پستان مشکوک باشند، ممکن است تصویربرداری از ناحیه ملتهب با سونوگرافی لازم شود. سونوگرافی روشی مؤثر برای تشخیص تجمع مایع و تشکیل آبسه است. در موارد نادر، به‌ویژه در زنانی که شیر نمی‌دهند، ممکن است برای رد احتمالات دیگری مانند سرطان پستان، از روش‌های تصویربرداری پیشرفته استفاده شود.
ماستیت چگونه درمان میشود؟
هدف درمان ماستیت، هم کنترل التهاب و هم تسکین علائم است. در مواردی که در مراحل اولیه تشخیص داده می‌شوند، بهبودی ممکن است با روش‌هایی که در خانه قابل انجام است، مانند تخلیه منظم پستان و کمپرس گرم و سرد، حاصل شود. ادامه شیردهی با افزایش جریان شیر، روند بهبودی را تسریع میکند.
در صورت وجود عفونت باکتریایی، پزشک درمان آنتی‌بیوتیکی را آغاز میکند. آنتی‌بیوتیک‌هایی که بیشتر ترجیح داده می‌شوند، داروهایی هستند که در دوران شیردهی با اطمینان قابل استفاده‌اند. برای کنترل درد و تب نیز ممکن است داروهای کمکی مانند پاراستامول (استامینوفن) یا ایبوپروفن توصیه شود.
اگر ماستیت در مرحله پیشرفته باشد یا آبسه تشکیل شده باشد، ممکن است تخلیه جراحی لازم شود. در این حالت دوره درمان ممکن است طولانی‌تر شود و پیگیری بالینی ضروری میشود. استراحت، نوشیدن مایعات فراوان و رعایت اصول بهداشتی در طول درمان، به بهبودی کمک میکند.
برای پیشگیری از ایجاد ماستیت چه باید کرد؟
مؤثرترین راه پیشگیری از ماستیت، انجام درست و منظم عادت‌های شیردهی است. اینکه نوزاد پستان را به‌طور کامل در دهان بگیرد، هر دو پستان به‌طور یکسان تخلیه شوند و پستان‌ها پس از شیردهی بررسی شوند، اهمیت دارد. از آنجا که تجمع شیر زمینه‌ساز ماستیت است، در صورت شیر ندادن به مدت طولانی یا خارج نشدن شیر، باید پستان با دست یا با پمپ تخلیه شود.
برای جلوگیری از ایجاد ترک در نوک پستان، نباید نوک پستان مرطوب باقی بماند و پس از شیردهی، ناحیه باید به‌آرامی خشک شود. از آنجا که استفاده از سینه‌بند تنگ ممکن است جریان شیر را دشوار کند، بهتر است مدل‌های راحت و نگه‌دارنده انتخاب شوند. همچنین استراحت کافی مادر، مصرف مایعات کافی و کاهش استرس، دستگاه ایمنی را تقویت میکند. رعایت اصول بهداشتی نیز گام مهمی در کاهش خطر عفونت است.
در صورت ابتلا به ماستیت به کدام پزشک باید مراجعه کرد؟
بیمارانی که شکایت ماستیت دارند، در درجه اول باید به متخصص زنان و زایمان مراجعه کنند. در موارد ماستیتی که در دوران شیردهی ایجاد می‌شوند، متخصص زنان و زایمان هم بافت پستان را ارزیابی میکند و هم روند درمان را آغاز میکند. در صورت لزوم، بیماران به بخش جراحی عمومی ارجاع داده می‌شوند؛ این ارزیابی به‌ویژه در صورت شک به آبسه اهمیت دارد.
در برخی مراکز درمانی، مشاوران شیردهی نیز می‌توانند در مدیریت ماستیت کمک کنند. برای اصلاح وضعیت‌های شیردهی و تخلیه مؤثر پستان، میتوان از این متخصصان نیز کمک گرفت. تأخیر نکردن در روند تشخیص و درمان، نقش حیاتی در پیشگیری از عوارض دارد.
ماستیت در چند روز بهبود مییابد؟
هنگامی که درمان ماستیت زود آغاز شود، بیشتر موارد ظرف ۲ تا ۵ روز به‌طور چشمگیری بهبود مییابند. در ۲۴ تا ۴۸ ساعت نخست پس از شروع درمان آنتی‌بیوتیکی، تب شروع به کاهش میکند، درد کم میشود و وضعیت کلی خفیف‌تر میشود. با این حال، برای کامل شدن درمان و از بین رفتن کامل عفونت، داروهای تجویزشده باید در طول مدت تعیین‌شده به‌طور کامل مصرف شوند.
در مواردی که آبسه ایجاد شده یا دیر تشخیص داده شده‌اند، زمان بهبودی ممکن است طولانی‌تر شود. در این حالت ممکن است پیگیری و درمان حمایتی به مدت ۷ تا ۱۰ روز لازم باشد. به همین ترتیب، در بیمارانی که نمی‌توانند شیردهی را ادامه دهند یا پستان را به‌اندازه کافی تخلیه کنند نیز بهبودی ممکن است به تأخیر بیفتد.
حتی اگر پس از درمان علامتی باقی نمانده باشد، به دلیل خطر بازگشت بیماری، باید به عادت‌های شیردهی توجه کرد و معاینات پیگیری را از دست نداد.
آیا میتوان از پستان مبتلا به ماستیت شیر داد؟
بله، حتی اگر ماستیت ایجاد شده باشد، معمولاً توصیه میشود شیردهی از پستان درگیر ادامه یابد. شیردهی هم باعث تخلیه مجاری شیر میشود و هم به جلوگیری از پیشرفت التهاب کمک میکند. از آنجا که تجمع شیر ممکن است شدت ماستیت را افزایش دهد، تخلیه منظم پستان بسیار مهم است.
آنتی‌بیوتیک‌هایی که در ماستیت باکتریایی تجویز می‌شوند، در بیشتر موارد داروهایی هستند که در دوران شیردهی با اطمینان قابل استفاده‌اند و مقداری که وارد شیر مادر میشود در حد بی‌ضرر است. با این حال، اگر ترشح چرکی از نوک پستان، چرک ناشی از آبسه یا درد شدید وجود داشته باشد، ممکن است زیر نظر پزشک شیردهی موقتاً متوقف شود یا شیر با دوشیدن تخلیه شود.
اگر در هنگام شیردهی درد احساس میشود، استفاده از کمپرس گرم پیش از آن و یافتن وضعیت درست می‌تواند باعث تسکین شود. در درمان ماستیت، به جای قطع شیردهی، مدیریت درست این روند هم برای سلامت مادر و هم برای سلامت نوزاد سودمندتر است.
پرسش‌های متداول
ماستیت چیست؟
ماستیت وضعیتی دردناک است که با التهاب بافت پستان مشخص میشود و بیشتر در چند هفته نخست پس از زایمان، به دلیل انسداد مجاری شیر یا عفونت باکتریایی ایجاد میشود.
علائم ماستیت کدام‌اند؟
حساسیت و درد پستان، قرمزی و گرمی پوست، تورم یا سفتی، افزایش درد هنگام شیردهی، تب ۳۸ درجه و بالاتر، لرز، بی‌حالی، سردرد و در موارد پیشرفته ترشح چرکی یا خونی از نوک پستان.
ماستیت در چند روز بهبود مییابد؟
با شروع زودهنگام درمان، بیشتر موارد ظرف ۲ تا ۵ روز بهبود مییابند و تب معمولاً در ۲۴ تا ۴۸ ساعت نخست پس از شروع آنتیبیوتیک کاهش مییابد؛ در موارد همراه با آبسه ممکن است ۷ تا ۱۰ روز پیگیری لازم باشد.
آیا میتوان از پستان مبتلا به ماستیت شیر داد؟
بله، معمولاً ادامه شیردهی از پستان درگیر توصیه میشود، زیرا به تخلیه مجاری شیر کمک میکند؛ اما در صورت ترشح چرکی، آبسه یا درد شدید ممکن است زیر نظر پزشک شیردهی موقتاً متوقف و شیر دوشیده شود.
در صورت ابتلا به ماستیت به کدام پزشک باید مراجعه کرد؟
در درجه اول به متخصص زنان و زایمان؛ در صورت شک به آبسه ممکن است ارجاع به جراحی عمومی لازم شود و مشاوران شیردهی نیز می‌توانند کمک کنند.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین میکند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.