فیموزیس وضعیتی است که در آن پوست ختنهگاه نمی‌تواند از روی سر آلت تناسلی به عقب کشیده شود. فیموزیس فیزیولوژیک در نوزادان پسر طبیعی است و معمولاً تا ۳ تا ۵ سالگی خودبهخود برطرف میشود، اما فیموزیس پاتولوژیک ناشی از عفونت، ضربه یا بیماری‌های پوستی معمولاً به درمان نیاز دارد. دشواری در ادرار کردن و عفونت از علائم آن هستند.
فیموزیس وضعیتی در مردان است که در آن پوست ختنهگاه (پره‌پوس) نمی‌تواند از روی سر آلت تناسلی (گلانس) به عقب کشیده شود. اگرچه این وضعیت معمولاً در دوران کودکی به‌عنوان یک حالت طبیعی بروز میکند، در برخی موارد ممکن است در سنین بالاتر نیز ادامه یابد. فیموزیس ممکن است به دلایل فیزیولوژیک یا پاتولوژیک ایجاد شود. در صورت عدم درمان، می‌تواند به مشکلاتی مانند دشواری در ادرار کردن، عفونت‌ها و درد منجر شود. به‌طور طبیعی، پوست ختنهگاه در نوزادان پسر ممکن است به سر آلت چسبیده باشد. این وضعیت تا ۳ تا ۵ سالگی خودبهخود برطرف میشود. اما در برخی موارد این چسبندگی دائمی میشود و به درمان نیاز پیدا میکند.
فیموزیس چیست؟
فیموزیس وضعیتی است که در آن پوست ختنهگاه سر آلت تناسلی را به‌طور کامل می‌پوشاند و نمی‌تواند به عقب کشیده شود. این وضعیت معمولاً در نوزادان پسر یک حالت طبیعی در نظر گرفته میشود و با بزرگ شدن کودک تمایل دارد خودبهخود برطرف شود. اما در برخی موارد این وضعیت ادامه می‌یابد. فیموزیس ممکن است هم در کودکان و هم در بزرگسالان ایجاد شود و به مشکلاتی مانند دشواری در ادرار کردن، درد یا عفونت منجر شود. فیموزیس به دو دسته فیزیولوژیک و پاتولوژیک تقسیم میشود:
- فیموزیس فیزیولوژیک: به‌طور طبیعی در نوزادان دیده میشود و در روند رشد با گشاد شدن پوست ختنهگاه برطرف میشود.
- فیموزیس پاتولوژیک: در دوران بزرگسالی یا کودکی به دلیل عفونت‌ها، ضربه‌ها یا بیماری‌های پوستی ایجاد میشود. در این حالت پوست ختنهگاه انعطافپذیری خود را از دست می‌دهد و عقب کشیدن آن از روی سر آلت ممکن نیست.
فیموزیس، هرچند وضعیتی شایع است، در صورت عدم درمان ممکن است مشکلات سلامتی ایجاد کند. به‌ویژه در فیموزیس پاتولوژیک، عوارضی مانند عفونت مجاری ادراری، درد و دشواری در حین رابطه جنسی ممکن است بروز کند.
علت فیموزیس چیست؟
علل فیموزیس را می‌توان در دو گروه فیزیولوژیک و پاتولوژیک بررسی کرد. فیموزیس فیزیولوژیک وضعیتی مادرزادی است و معمولاً با روند رشد برطرف میشود. اما فیموزیس پاتولوژیک در نتیجه برخی مشکلات سلامتی یا ضربه‌ها ایجاد میشود و ممکن است به درمان نیاز داشته باشد. علل فیموزیس را می‌توان چنین برشمرد:
- چسبندگی طبیعی: در نوزادان پسر، چسبیده بودن پوست ختنهگاه به سر آلت طبیعی است. در بیشتر موارد این چسبندگی با بزرگ شدن کودک خودبهخود از بین می‌رود. ممکن است تا ۳ تا ۵ سالگی ادامه یابد و معمولاً به درمان نیاز ندارد.
- روند رشد: در برخی کودکان، گشاد شدن پوست ختنهگاه ممکن است در سنین دیرتری رخ دهد. این وضعیت معمولاً تا دوران بلوغ برطرف میشود.
- عفونت‌ها: التهاب پوست ختنهگاه و سر آلت می‌تواند باعث چسبندگی و سفت شدن پوست شود. عفونت‌های مکرر ممکن است به ضخیم شدن و از دست رفتن انعطافپذیری پوست ختنهگاه منجر شوند.
- ضربه‌ها و تمیز کردن نادرست: تلاش برای عقب کشیدن اجباری پوست ختنهگاه می‌تواند باعث آسیب شود و به فیموزیس منجر شود. بهداشت ناکافی ممکن است باعث التهاب پوست ختنهگاه و تشکیل بافت اسکار شود.
- لیکن اسکلروز (بالانیت زروتیکا ابلیترانس): بیماری مزمن پوستی است که به سفت شدن پوست آلت و تنگ شدن پوست ختنهگاه منجر میشود.
- اگزما یا پسوریازیس: بیماری‌های التهابی پوست ممکن است باعث از دست رفتن کشسانی پوست ختنهگاه شوند.
آسیب دیدن یکپارچگی ساختاری پوست ختنهگاه در جریان اقدامات جراحی قبلی نیز می‌تواند باعث فیموزیس شود. ختنه‌هایی که نادرست انجام شده‌اند نیز ممکن است به دلیل آسیب به فیموزیس منجر شوند. همچنین با افزایش سن، کشسانی پوست ختنهگاه ممکن است کاهش یابد و فیموزیس ایجاد شود.
علائم فیموزیس چیست؟
فیموزیس ممکن است به شکل‌های مختلفی بروز کند، از وضعیت خفیف بدون علامت تا علائم جدی که بر زندگی روزمره اثر می‌گذارند. علائمی که معمولاً با عقب نرفتن پوست ختنهگاه از روی سر آلت مرتبط‌اند، ممکن است بسته به علت یا شدت فیموزیس متفاوت باشند. علائم فیموزیس را می‌توان چنین برشمرد:
- عقب نرفتن پوست ختنهگاه: بارزترین علامت فیموزیس این است که پوست ختنهگاه نمی‌تواند از روی سر آلت به عقب کشیده شود. این وضعیت هم برای فیموزیس فیزیولوژیک و هم پاتولوژیک صدق میکند.
- دشواری در ادرار کردن: به‌ویژه در کودکان، به دلیل تنگ شدن دهانه پوست ختنهگاه، ممکن است زور زدن، درد یا باریک شدن جریان ادرار هنگام ادرار کردن دیده شود. هنگام ادرار کردن ممکن است در نوک پوست ختنهگاه بادکردگی (تورم) ایجاد شود.
- درد و ناراحتی: ممکن است حساسیت در سر آلت، درد در پوست ختنهگاه و احساس ناراحتی به‌ویژه در حین رابطه جنسی وجود داشته باشد.
- علائم عفونت: به دلیل تجمع باکتری‌ها زیر پوست ختنهگاه، ممکن است بوی نامطبوع، قرمزی، تورم و التهاب دیده شود. همچنین ممکن است با قرمزی، خارش و احساس سوزش در سر آلت و پوست ختنهگاه همراه باشد.
- خونریزی: در صورت تلاش برای عقب کشیدن اجباری پوست ختنهگاه، ممکن است پارگی‌های کوچکی در پوست ایجاد شود. این پارگی‌ها ممکن است به خونریزی و تشکیل بافت اسکار منجر شوند.
انواع فیموزیس کدام‌اند؟
فیموزیس بر اساس علل و نحوه ایجاد به دو دسته اصلی فیزیولوژیک و پاتولوژیک تقسیم میشود. هر دو نوع ممکن است در گروه‌های سنی و شرایط مختلف ایجاد شوند و علائم و روش‌های درمانی آن‌ها ممکن است متفاوت باشد. فیموزیس فیزیولوژیک وضعیتی طبیعی است که معمولاً در نوزادان و کودکان پسر دیده میشود. این نوع فیموزیس بخشی از روند رشد در نظر گرفته میشود و تمایل دارد با گذشت زمان خودبهخود برطرف شود. هنگام تولد، پوست ختنهگاه ممکن است به سر آلت چسبیده باشد. این وضعیت به‌عنوان سازوکاری عمل میکند که از سر آلت در برابر عفونت‌ها محافظت میکند. با بزرگ شدن کودک، پوست ختنهگاه گشاد میشود و انعطافپذیری آن افزایش می‌یابد. بیشتر موارد فیموزیس فیزیولوژیک بین ۳ تا ۵ سالگی برطرف می‌شوند. در بیشتر موارد درمان لازم نیست. اما اگر عوارضی مانند عفونت‌های مکرر یا دشواری در ادرار کردن وجود داشته باشد، ممکن است مداخله پزشک لازم باشد.
فیموزیس پاتولوژیک نیز به دلیل یک بیماری، عفونت، ضربه یا علل دیگر ایجاد میشود. این نوع فیموزیس معمولاً به درمان نیاز دارد و رسیدگی به علت زمینه‌ای آن اهمیت دارد. علل آن را می‌توان چنین برشمرد:
- عفونت‌های مزمن (برای مثال بالانیت).
- ضربه یا تلاش برای عقب کشیدن اجباری پوست ختنهگاه.
- بیماری‌های پوستی مانند لیکن اسکلروز.
- اقدامات جراحی قبلی یا عوارض پس از ختنه.
فیموزیس بر اساس شدت بیماری نیز طبقه‌بندی میشود. بر اساس این طبقه‌بندی‌ها، انواع فیموزیس به این شرح است:
- فیموزیس کامل: اگر پوست ختنهگاه به‌طور کامل تنگ شده باشد و به هیچ وجه عقب نرود، این وضعیت فیموزیس کامل نامیده میشود.
- فیموزیس نسبی: پوست ختنهگاه تا حدی عقب می‌رود، اما باز شدن کامل ممکن نیست.
- فیموزیس عارضه‌دار: نوعی از فیموزیس است که همراه با مشکلات دیگری مانند عفونت، خونریزی یا بافت اسکار دیده میشود.
فیموزیس چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک پس از شنیدن شکایات بیمار، وضعیت پوست ختنهگاه، انعطافپذیری و توانایی حرکت آن را ارزیابی میکند. اگر دشواری در ادرار کردن، درد یا علائم عفونت وجود داشته باشد، این موارد نیز در نظر گرفته می‌شوند. در کودکان، علائمی مانند بادکردگی پوست ختنهگاه هنگام ادرار کردن از تشخیص پشتیبانی میکند. علاوه بر این، در صورت لزوم برای ارزیابی عفونت‌ها یا سایر عوارض مرتبط با فیموزیس، ممکن است آزمایش ادرار یا آزمایش خون انجام شود. در موارد جدی‌تر، برای تأیید وضعیت‌هایی مانند التهاب یا تشکیل بافت اسکار زیر پوست ختنهگاه، به‌ندرت ممکن است به روش‌های تصویربرداری پیشرفته نیاز باشد. روند تشخیص فیموزیس معمولاً سریع و بدون درد است.
درمان فیموزیس چگونه است؟
درمان فیموزیس بسته به سن بیمار، نوع و شدت فیموزیس متفاوت است. فیموزیس فیزیولوژیک معمولاً به درمان نیاز ندارد و با گذشت زمان خودبهخود برطرف میشود. اما در فیموزیس پاتولوژیک، درمان بر برطرف کردن علت تمرکز دارد. همچنین رعایت بهداشت و پیشگیری از آسیب اهمیت دارد. روش درمان هر چه باشد، مداخله زودهنگام در پیشگیری از عوارض نقشی حیاتی دارد.
هیئت تحریریه Anadolu Medical Center
پرسش‌های متداول
آیا فیموزیس در نوزادان پسر طبیعی است؟
بله؛ چسبیده بودن پوست ختنهگاه به سر آلت در نوزادان پسر طبیعی است و معمولاً تا ۳ تا ۵ سالگی خودبهخود برطرف میشود.
تفاوت فیموزیس فیزیولوژیک و پاتولوژیک چیست؟
فیموزیس فیزیولوژیک حالتی طبیعی و مادرزادی است که با رشد برطرف میشود، اما فیموزیس پاتولوژیک به دلیل عفونت، ضربه، بیماری‌های پوستی یا جراحی قبلی ایجاد میشود و معمولاً درمان لازم دارد.
علائم فیموزیس چیست؟
عقب نرفتن پوست ختنهگاه، دشواری در ادرار کردن و بادکردگی نوک پوست ختنهگاه هنگام ادرار، درد، علائم عفونت و خونریزی در اثر عقب کشیدن اجباری.
فیموزیس چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک وضعیت، انعطافپذیری و حرکت پوست ختنهگاه را ارزیابی میکند و در صورت لزوم آزمایش ادرار یا خون انجام میشود؛ روند تشخیص معمولاً سریع و بدون درد است.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین میکند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.