سرطان غدد بزاقی نوعی سرطان نادر است که در اثر تکثیر کنترل‌نشدهٔ سلول‌ها در غدد بزاقی، بیشتر در غدهٔ پاروتید، ایجاد میشود. شایعترین علامت آن تودهٔ سفت و بدون درد زیر فک، اطراف گوش یا داخل دهان است و مرحلهبندی آن با سیستم TNM انجام میشود. شایعترین درمان جراحی است که در صورت نیاز با پرتودرمانی و شیمیدرمانی همراه میشود.
سرطان غدد بزاقی نوعی سرطان نادر است که در اثر تکثیر کنترل‌نشدهٔ سلول‌های غیرطبیعی در غدد بزاقی ایجاد میشود. غدد بزاقی در اطراف دهان و گلو قرار دارند و از دستگاه گوارش پشتیبانی می‌کنند. این نوع سرطان ممکن است غدد بزاقی بزرگ و کوچک ناحیهٔ سر و گردن را درگیر کند. اگر زودهنگام تشخیص داده نشود، خطر گسترش به بافت‌های اطراف و غدد لنفاوی وجود دارد. تودهای سفت که زیر فک، داخل دهان یا اطراف گوش احساس شود، از شایعترین علائم سرطان غدد بزاقی است. در صورت پیشرفت سرطان، علائمی مانند ضعف اعصاب صورت، درد و اشکال در بلع ممکن است ظاهر شود.
سرطان غدد بزاقی چیست؟
بیماری‌ای است که در اثر تومورهای بدخیم ایجادشده در غدد تولیدکنندهٔ بزاق به وجود می‌آید. غدد بزاقی غددی هستند که مایع بزاق لازم برای سلامت دهان و فرایند گوارش را تولید و ترشح می‌کنند. در بدن سه غدهٔ بزاقی بزرگ وجود دارد: غدهٔ پاروتید (جلوی گوش)، غدهٔ زیرفکی یا ساب‌مندیبولار (زیر فک) و غدهٔ زیرزبانی یا ساب‌لینگوال (زیر زبان). علاوه بر این، غدد بزاقی کوچک فراوانی نیز در ناحیهٔ دهان و گلو پراکنده‌اند. این سرطان بیشتر در غدهٔ پاروتید دیده میشود، اما ممکن است در سایر غدد بزاقی نیز ایجاد شود. اگرچه تومورهای غدد بزاقی معمولاً خوش‌خیم‌اند، برخی از آن‌ها ممکن است به‌سرعت رشد کرده و به بافت‌های اطراف گسترش یابند. اگر زودهنگام تشخیص داده نشوند، ممکن است به غدد لنفاوی و سایر اندام‌ها متاستاز دهند. استعداد ژنتیکی و قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض پرتو از عوامل خطر مهم در ایجاد این بیماری هستند. به‌ویژه در افرادی که پرتودرمانی دریافت کرده‌اند، جهش‌های سلولی در غدد بزاقی ممکن است به سرطانی شدن منجر شود. همچنین قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض برخی مواد شیمیایی نیز ممکن است باعث رشد غیرطبیعی سلول‌های غدد بزاقی شود.
علائم سرطان غدد بزاقی چیست؟
ممکن است در مراحل اولیه بدون علامت پیشرفت کند. اما با پیشرفت بیماری، ایجاد تودهای سفت و بدون درد زیر فک، اطراف گوش یا داخل دهان شایعترین علامت است. این توده ممکن است به مرور بزرگ شده و به بافت‌های اطراف فشار وارد کند و با درگیر کردن اعصاب باعث بی‌حسی صورت یا ضعف عضلات شود. علائمی مانند کاهش جریان بزاق، اشکال در بلع و درد هنگام جویدن نیز ممکن است دیده شود. در مراحل پیشرفتهٔ بیماری، تومور ممکن است به غدد لنفاوی و بافت‌های اطراف گسترش یابد. این وضعیت ممکن است با علائمی مانند تورم گردن و فلج صورت خود را نشان دهد. اگر تومور اعصاب غدد بزاقی را درگیر کند، ممکن است عدم تقارن صورت یا از دست رفتن حرکت یک طرف صورت رخ دهد. علائم سرطان غدد بزاقی عبارت‌اند از:
- تودهٔ سفت و بدون درد زیر فک، اطراف گوش یا داخل دهان
- تورم یا سفت شدن غدد بزاقی
- درد هنگام جویدن یا بلع
- کاهش تولید بزاق و خشکی دهان
- بی‌حسی یا از دست رفتن حس در صورت
- ضعف عضلات صورت یا فلج صورت (از دست رفتن حرکت در یک طرف)
- بزرگ شدن غدد لنفاوی در گردن یا زیر فک
- گوش‌درد یا مشکلات شنوایی
- زخم‌ها یا ضایعات بهبودنیافته در داخل دهان
- بزاق خونی یا بوی بد دهان
مراحل سرطان غدد بزاقی
این سرطان بر اساس اندازهٔ تومور، گسترش آن به بافت‌های اطراف و اینکه آیا به غدد لنفاوی یا اندام‌های دوردست متاستاز داده است یا نه، مرحلهبندی میشود. برای تعیین وضعیت گسترش سرطان از سیستم TNM استفاده میشود. این سیستم را می‌توان چنین توضیح داد:
- T (اندازهٔ تومور): اندازه و گسترش سرطان در داخل غدهٔ بزاقی
- N (غدد لنفاوی): اینکه آیا سرطان به غدد لنفاوی گردن گسترش یافته است یا نه
- M (متاستاز): گسترش سرطان به ریه‌ها، استخوان‌ها یا سایر اندام‌ها
سرطان غدد بزاقی بین مرحلهٔ ۰ تا مرحلهٔ ۴ طبقه‌بندی میشود.
- مرحلهٔ ۱ (مرحلهٔ ۰ – مرحلهٔ I): تومور کوچک‌تر از ۲ سانتی‌متر است و فقط در داخل غدهٔ بزاقی قرار دارد. به بافت‌های اطراف یا غدد لنفاوی گسترش نیافته است. بیماران معمولاً علامتی احساس نمی‌کنند یا ممکن است تودهٔ خفیفی را متوجه شوند. شانس درمان بسیار بالاست.
- مرحلهٔ ۲ (مرحلهٔ II): تومور ۲ تا ۴ سانتی‌متر است، اما همچنان فقط در غدهٔ بزاقی قرار دارد. گسترشی به غدد لنفاوی یا اندام‌های دوردست وجود ندارد. ممکن است درد خفیف، کاهش بزاق یا اشکال در جویدن تجربه شود. با تشخیص زودهنگام، ترکیب جراحی و پرتودرمانی می‌تواند مؤثر باشد.
- مرحلهٔ ۳ (مرحلهٔ III): تومور بزرگ‌تر از ۴ سانتی‌متر است یا به بافت‌های نرم اطراف گسترش یافته است. ممکن است گسترش به غدد لنفاوی مجاور دیده شود. بیماران ممکن است بی‌حسی صورت، فلج صورت یا تورم آشکار زیر فک را احساس کنند. گزینه‌های درمانی شامل ترکیبی از جراحی، پرتودرمانی و شیمیدرمانی است.
مرحلهٔ ۴ که مرحلهٔ پیشرفته است، خود به ۳ گروه تقسیم میشود:
- مرحلهٔ IVA: تومور به ساختارهای بزرگ مجاور مانند استخوان فک، اعصاب صورت یا پوست گسترش یافته است.
- مرحلهٔ IVB: سرطان به غدد لنفاوی بزرگ گردن یا ساختارهای عروقی گسترش یافته است.
- مرحلهٔ IVC: سرطان به اندام‌های دوردست مانند ریه، استخوان و کبد متاستاز داده است.
در مراحل پیشرفته، بیماران ممکن است درد شدید، اشکال در بلع و فلج آشکار عضلات صورت را تجربه کنند. روش درمان بر اساس میزان گسترش بیماری تعیین میشود. در صورت تشخیص زودهنگام، میزان موفقیت درمان می‌تواند بسیار بالا باشد.
درمان سرطان غدد بزاقی
شایعترین روش درمان سرطان غدد بزاقی جراحی است. در حین عمل، غدهٔ بزاقی حاوی تومور به‌طور کامل برداشته میشود. اگر سرطان به بافت‌های اطراف یا غدد لنفاوی گسترش یافته باشد، بافت‌های درگیر نیز ممکن است برداشته شوند. وسعت جراحی به محل و گسترش تومور بستگی دارد. در برخی موارد ممکن است استخوان فک، اعصاب یا عضلات صورت درگیر شوند. در این حالت با انجام جراحی ترمیمی (بازسازی) تلاش میشود عملکردهای صورت بیمار حفظ شود. پس از جراحی، برای از بین بردن سلول‌های سرطانی باقی‌مانده یا برای کوچک کردن تومور در بیمارانی که قابل جراحی نیستند، ممکن است پرتودرمانی انجام شود. با استفاده از پرتوهای پرانرژی، DNA سلول‌های سرطانی تخریب میشود. روش‌های نوینی مانند پرتودرمانی با شدت تعدیل‌شده (IMRT) با به حداقل رساندن آسیب به بافت‌های سالم، هدف‌گیری بافت‌های سرطانی را ممکن می‌سازند.
در سرطان‌های پیشرفتهٔ غدد بزاقی، ممکن است برای متوقف کردن رشد سلول‌های سرطانی یا جلوگیری از گسترش آن‌ها شیمیدرمانی انجام شود. با این حال، شیمیدرمانی در سرطان‌های غدد بزاقی معمولاً به‌عنوان درمان کمکی به کار می‌رود. این روش همراه با جراحی و پرتودرمانی می‌تواند به کنترل سرطان کمک کند. در سال‌های اخیر، برای برخی از انواع سرطان غدد بزاقی درمانهای هدفمند ابداع شده است. این روش درمانی با هدف قرار دادن پروتئین‌های خاصی از سلول‌های سرطانی، از رشد آن‌ها جلوگیری می‌کند. ایمونوتراپی گزینهٔ درمانی جدیدی است که با تقویت دستگاه ایمنی، شناسایی و نابودی سلول‌های سرطانی را ممکن می‌سازد.
در طول روند درمان، برای بهبود کیفیت زندگی بیماران ممکن است مدیریت درد، حمایت تغذیه‌ای، فیزیوتراپی و حمایت روانی فراهم شود. به‌ویژه در بیماران مرحلهٔ پیشرفته، ممکن است برای حفظ عملکردهای گفتار و بلع برنامه‌های توان‌بخشی ویژه اجرا شود.
هیئت تحریریهٔ Anadolu Medical Center
پرسش‌های متداول
شایعترین علامت سرطان غدد بزاقی چیست؟
ایجاد تودهای سفت و بدون درد زیر فک، اطراف گوش یا داخل دهان شایعترین علامت این بیماری است.
سرطان غدد بزاقی بیشتر در کدام غده دیده میشود؟
این سرطان بیشتر در غدهٔ پاروتید که جلوی گوش قرار دارد دیده میشود، اما ممکن است در غدد زیرفکی، زیرزبانی و غدد بزاقی کوچک نیز ایجاد شود.
مرحلهبندی سرطان غدد بزاقی چگونه انجام میشود؟
مرحلهبندی با سیستم TNM و بر اساس اندازهٔ تومور، درگیری غدد لنفاوی و متاستاز انجام میشود و از مرحلهٔ ۰ تا مرحلهٔ ۴ متغیر است؛ مرحلهٔ ۴ به سه گروه IVA، IVB و IVC تقسیم میشود.
سرطان غدد بزاقی چگونه درمان میشود؟
شایعترین درمان جراحی است. بسته به مرحله، پرتودرمانی، شیمیدرمانی، درمانهای هدفمند و ایمونوتراپی نیز ممکن است به کار روند.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.