سندرم HELLP چیست؟ علائم سندرم HELLP کدام‌اند؟

سندرم HELLP یک عارضه نادر اما بسیار مهم است که ممکن است در دوران بارداری ایجاد شود و هم برای مادر و هم برای نوزاد خطرات جدی به همراه دارد. این سندرم که نام خود را از سه یافته اصلی پزشکی، یعنی همولیز، افزایش آنزیم‌های کبدی و کاهش تعداد پلاکت‌ها گرفته است، بیشتر با پره‌اکلامپسی مرتبط است، اما ممکن است به‌تنهایی نیز ایجاد شود. معمولاً در هفته‌های پایانی بارداری یا در دوره نزدیک به زایمان بروز می‌کند و به دلیل سیر سریع خود، نیاز به مداخله فوری پزشکی دارد. علائم در بیشتر موارد به شکل درد در قسمت بالای شکم، سردرد، تهوع و اختلالات بینایی آغاز می‌شوند.

سندرم HELLP چیست؟

سندرم HELLP یک عارضه جدی است که در بارداری ایجاد می‌شود و نیاز به مداخله فوری پزشکی دارد. نام آن از حروف اول عبارت‌های انگلیسی «Hemolysis» (تخریب گلبول‌های قرمز خون)، «Elevated Liver Enzymes» (افزایش آنزیم‌های کبدی) و «Low Platelet Count» (کاهش تعداد پلاکت‌ها) گرفته شده است. این سندرم بیشتر همراه با پره‌اکلامپسی (مسمومیت بارداری) دیده می‌شود، اما در برخی موارد ممکن است به‌تنهایی نیز ایجاد شود. ممکن است در نیمه دوم بارداری، به‌ویژه پس از هفته ۲۷ یا درست پیش از زایمان، بروز کند. از آنجا که برای مادر و نوزاد خطرات جدی دارد، تشخیص زودهنگام و درمان سریع اهمیت حیاتی دارد.

این سندرم در حدود ۰٫۵ تا ۰٫۹ درصد از همه بارداری‌ها دیده می‌شود. در زنان مبتلا به پره‌اکلامپسی نیز ممکن است در ۱۰ تا ۲۰ درصد موارد ایجاد شود. اگرچه این نسبت وضعیت را نادر نشان می‌دهد، اما به دلیل ماهیت سریع‌الپیشرفت آن، خطر بزرگی برای سلامت مادر و نوزاد به شمار می‌رود. این سندرم به‌ویژه در نخستین بارداری‌ها، بارداری‌های چندقلویی و بارداری در سنین بالا بیشتر دیده می‌شود. بر اساس مطالعاتی که در سراسر جهان انجام شده است، در بارداری‌هایی که سندرم HELLP ایجاد می‌شود، مرگ مادر ممکن است ۱ تا ۳ درصد و مرگ نوزاد ۱۰ تا ۳۰ درصد باشد. به همین دلیل آگاهی و تشخیص زودهنگام در دوران بارداری اهمیت حیاتی دارد.

علائم و علل سندرم HELLP کدام‌اند؟

علائم سندرم HELLP معمولاً به‌طور ناگهانی ظاهر می‌شوند و ممکن است به علائم پره‌اکلامپسی شباهت داشته باشند. شکایت‌ها بیشتر به شکل درد در قسمت بالای شکم، سردرد، تهوع و استفراغ آغاز می‌شوند. با پیشرفت وضعیت، ممکن است علائمی مانند مشکلات بینایی، ادم، خستگی شدید و تنگی نفس نیز اضافه شوند.

علائم سندرم HELLP را می‌توان این‌گونه برشمرد:

• سردرد شدید
• درد شدید در قسمت بالای شکم (ربع فوقانی راست)
• تهوع و استفراغ
• تاری دید، حساسیت به نور
• تورم دست‌ها، پاها و صورت
• خستگی و بی‌حالی
• خونریزی از بینی یا لثه
• تمایل به کبودی (به دلیل کاهش تعداد پلاکت‌ها)

علت قطعی بیماری شناخته نشده است. در برخی موارد علائم سندرم HELLP بسیار سریع پیشرفت می‌کند و مادر باردار ممکن است ظرف چند ساعت با مشکلات جدی سلامتی روبه‌رو شود. به همین دلیل، آزمایش‌های خون و ادرار که در معاینات معمول بارداری انجام می‌شوند، نقش مهمی در شناسایی بیماری پیش از بروز علائم دارند. اگرچه درباره علل سندرم HELLP اطلاعات روشنی وجود ندارد، پژوهش‌ها نشان می‌دهند که این سندرم ممکن است در نتیجه ترکیبی از بی‌نظمی‌های دستگاه ایمنی، تغییرات فشار درون رگ‌ها، استعداد ژنتیکی و اختلالات جریان خون در جفت ایجاد شود.

تصور می‌شود که این بیماری با پره‌اکلامپسی مرتبط باشد. ناهنجاری‌های دستگاه ایمنی مادر باردار، آسیبی که در رگ‌ها ایجاد می‌شود و تخریب سلول‌ها در کبد، در شکل‌گیری این روند نقش دارند.

علل احتمالی سندرم HELLP عبارت‌اند از:

• سابقه پره‌اکلامپسی یا اکلامپسی
• اختلالات انعقاد داخل عروقی
• مشکلات مرتبط با دستگاه ایمنی
• بیماری‌های کبد
• استعداد ژنتیکی

سندرم HELLP چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص سندرم HELLP با ارزیابی هم‌زمان علائم بالینی و آزمایش‌های آزمایشگاهی گذاشته می‌شود. پزشک در موارد مشکوک، با انجام فوری آزمایش‌های خون، همولیز، سطح آنزیم‌های کبدی و تعداد پلاکت‌ها را اندازه‌گیری می‌کند. بالا بودن مقادیر LDH، AST و ALT و پایین بودن تعداد پلاکت‌ها در آزمایش خون، در تشخیص اهمیت دارد. با آزمایش ادرار، پروتئینوری (وجود پروتئین در ادرار) ارزیابی می‌شود. همچنین سونوگرافی درباره وضعیت جنین و جریان خون جفت اطلاعات می‌دهد.

در تشخیص سندرم HELLP، بالاتر بودن سطح LDH در آزمایش خون معمولاً از ۶۰۰ IU/L، بالا بودن آنزیم‌های کبدی AST یا ALT دست‌کم دو برابر حد طبیعی و کمتر بودن تعداد پلاکت‌ها از ۱۰۰٬۰۰۰ در میلی‌متر مکعب (100,000/mm³) نشانه‌های مهمی هستند. همچنین به‌عنوان یافته همولیز، ممکن است در گسترش خون محیطی گلبول‌های قرمز تکه‌تکه‌شده دیده شوند. ارزیابی هم‌زمان یافته‌های بالینی و نتایج آزمایشگاهی، خطر تشخیص نادرست را به حداقل می‌رساند. زیرا نارسایی حاد کبد، بیماری‌های کیسه صفرا یا برخی عفونت‌های ویروسی ممکن است علائمی مشابه سندرم HELLP نشان دهند.

روش‌های درمان سندرم HELLP کدام‌اند؟

سندرم HELLP از نظر سلامت مادر و نوزاد نیاز به درمان فوری دارد. هدف اصلی درمان، پایدار کردن وضعیت مادر و تعیین مناسب‌ترین زمان زایمان بر اساس هفته بارداری است.

روش‌های درمان سندرم HELLP عبارت‌اند از:

• زایمان زودهنگام: در هفته ۳۴ و پس از آن معمولاً زایمان انجام می‌شود.
• درمان دارویی: ممکن است از داروهای ضدفشار خون که فشار خون را کنترل می‌کنند، درمان‌های تنظیم‌کننده انعقاد و کورتیکواستروئیدها استفاده شود.
• تزریق خون و پلاکت: در صورتی که تعداد پلاکت‌ها بسیار پایین باشد انجام می‌شود.
• سولفات منیزیم: برای پیشگیری از تشنج‌های اکلامپسی داده می‌شود.
• حمایت مراقبت‌های ویژه: ممکن است در بیمارانی که وضعیت وخیمی دارند لازم باشد.

برنامه درمانی بر اساس هفته بارداری، وضعیت کلی سلامت مادر و رشد جنین تعیین می‌شود. پس از هفته ۳۴ معمولاً زایمان انجام می‌شود، زیرا در این مرحله شانس زنده ماندن نوزاد بالاست. اما در هفته‌های زودتر نیز اگر وضعیت مادر بحرانی باشد، ممکن است زایمان زودهنگام انجام شود. برای تسریع رشد ریه‌های جنین، ممکن است پیش از زایمان درمان با کورتیکواستروئید انجام شود. تزریق پلاکت پیش از زایمان یا در حین آن به مادرانی که سطح پلاکت بسیار پایینی دارند، خطر خونریزی را کاهش می‌دهد.

دوره بهبودی پس از سندرم HELLP چگونه است؟

در صورتی که تشخیص زود گذاشته شود و درمان آغاز گردد، معمولاً ظرف چند روز مقادیر آزمایشگاهی شروع به بهبود می‌کنند. اما در برخی مادران ممکن است عوارضی مانند آسیب کبد، اختلال عملکرد کلیه یا مشکلات انعقادی دائمی شوند. در دوره پس از زایمان، پیگیری با آزمایش‌های منظم خون و آزمایش‌های عملکرد اندام‌ها لازم است.

بهبودی معمولاً در نخستین هفته پس از زایمان آغاز می‌شود، اما بازگشت عملکرد کبد و مقادیر خونی به حالت طبیعی ممکن است چند هفته طول بکشد. در برخی مادران ممکن است بهبود عملکرد کلیه‌ها زمان بیشتری بگیرد. ۴۸ ساعت نخست پس از زایمان، حیاتی‌ترین دوره از نظر پیشگیری از عوارض است. در این مدت ممکن است پیگیری در بخش مراقبت‌های ویژه لازم باشد. همچنین خطر بروز دوباره همین وضعیت در بارداری بعدی زنانی که سندرم HELLP را تجربه کرده‌اند، بین ۵ تا ۲۵ درصد است؛ به همین دلیل پیگیری دقیق در بارداری‌های بعدی ضروری است.

سندرم HELLP در بارداری

این سندرم معمولاً در سه‌ماهه سوم بارداری بروز می‌کند، اما به‌ندرت ممکن است درست پس از زایمان نیز ایجاد شود. معاینات منظم پزشکی، اندازه‌گیری فشار خون و آزمایش‌های ادرار در دوران بارداری، تشخیص زودهنگام سندرم را ممکن می‌سازند. زنان بارداری که عوامل خطر دارند (سابقه پره‌اکلامپسی در بارداری قبلی، فشار خون بالا، بارداری در سن بالا) باید با فاصله کمتری پیگیری شوند.

سندرم HELLP در بارداری چه پیامدهایی دارد؟

سندرم HELLP ممکن است هم برای مادر و هم برای نوزاد به عوارض جدی منجر شود. تشخیص و درمان زودهنگام این خطرات را کاهش می‌دهد. عوارضی که ممکن است در نتیجه این سندرم ایجاد شوند عبارت‌اند از:

• زایمان زودرس
• جداشدگی جفت (جدا شدن زودرس جفت)
• وزن کم هنگام تولد
• تأخیر رشد جنین
• پارگی یا خونریزی کبد مادر
• نارسایی کلیه
• اختلالات انعقادی

سندرم HELLP ممکن است خطر جداشدگی جفت را ۱۰ برابر افزایش دهد. این وضعیت عارضه جدی است که زندگی مادر و نوزاد را تهدید می‌کند. همچنین خطراتی مانند تأخیر رشد جنین در رحم مادر، وزن کم هنگام تولد و کمبود اکسیژن نیز افزایش می‌یابد. در نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا می‌آیند، ممکن است مشکلات مرتبط با نارسی مانند سندرم دیسترس تنفسی (RDS)، خونریزی مغزی و دشواری‌های تغذیه دیده شود.

آیا زایمان زودهنگام در سندرم HELLP برای نوزاد زیان‌آور است؟

زایمان زودهنگام ممکن است باعث تولد نارس نوزاد شود. این وضعیت ممکن است بر رشد ریه‌ها، مغز و دستگاه گوارش نوزاد اثر منفی بگذارد. اما هنگامی که وضعیت مادر بحرانی باشد، زایمان زودهنگام ممکن است بی‌خطرترین گزینه هم برای مادر و هم برای نوزاد باشد. نوزادان نارس با دریافت حمایت ویژه در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU) می‌توانند شانس زنده ماندن خود را افزایش دهند.

سندرم HELLP عارضه‌ای در بارداری است که با تشخیص زودهنگام و درمان سریع قابل کنترل است، اما در صورت غفلت ممکن است به پیامدهای مرگبار منجر شود. معاینات منظم پیش از زایمان و پیگیری فشار خون و آزمایش‌ها، با شناسایی زودهنگام عوامل خطر می‌توانند از عوارض احتمالی جلوگیری کنند. در درمان، زایمان معمولاً مهم‌ترین گام برای نجات جان مادر است؛ به همین دلیل نباید در هیچ مرحله‌ای از بارداری علائم مشکوک را نادیده گرفت. رویکرد چندتخصصی برای حفظ سلامت مادر و نوزاد و همچنین پیگیری و مراقبت منظم در دوره پس از زایمان، از روند بهبودی حمایت می‌کند. نباید فراموش کرد که آگاهی درباره سندرم HELLP و شناخت علائم آن، می‌تواند تا حد نجات جان افراد اهمیت داشته باشد.

پزشکان حوزه «زنان و زایمان» در آنادولو

نوری جیدلی

زنان و زایمان

همه پزشکان مرکز

پرسش‌های متداول

منابع

• مقاله منبع اصلی به زبان ترکی

این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.