سرطان چشم چیست؟ علائم سرطان چشم کدام‌اند؟

سرطان چشم چیست؟

سرطان چشم تومورهای بدخیمی است که در اثر رشد غیرطبیعی و کنترل‌نشدهٔ سلول‌ها در بافت‌های چشم ایجاد می‌شوند. این نوع سرطان که به‌ندرت دیده می‌شود، ممکن است هم در ساختارهای داخلی چشم و هم در بافت‌های اطراف چشم ایجاد شود. اگر سرطان چشم زودهنگام تشخیص داده نشود، ممکن است به مشکلات جدی سلامت منجر شود که ممکن است باعث کاهش بینایی و برداشتن کامل چشم شوند.

سرطان چشم ممکن است در درجهٔ اول از سلول‌های داخل چشم منشأ بگیرد (سرطان اولیهٔ چشم) یا در اثر گسترش سرطانی که در اندام دیگری ایجاد شده است به چشم بروز کند (سرطان متاستاتیک چشم). این سرطان ممکن است در ساختارهای داخلی چشم، پلک‌ها یا بافت‌های اطراف چشم ایجاد شود. شایع‌ترین نوع آن ملانوم یووه‌آ است که در یووه‌آ، یعنی لایهٔ میانی چشم، رخ می‌دهد.

این بیماری معمولاً ممکن است در مراحل اولیه علامتی نداشته باشد، اما به مرور با شکایاتی مانند کاهش بینایی، لکه‌های غیرطبیعی در چشم یا جرقه‌های نوری خود را نشان دهد. به همین دلیل تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد. بررسی دقیق علل، علائم، انواع و روش‌های درمان سرطان چشم، آگاهی دربارهٔ این بیماری و شانس مداخلهٔ زودهنگام را افزایش می‌دهد.

علائم سرطان چشم

این بیماری ممکن است در مراحل اولیه علامتی نداشته باشد. بسیاری از بیماران ممکن است تا پیشرفت بیماری هیچ ناراحتی در چشم‌های خود احساس نکنند. اما به مرور، با بزرگ‌تر شدن تومور و آغاز فشار آن بر بافت‌های چشم، علائم آشکاری ممکن است ظاهر شود. علائمی مانند تغییر در توانایی بینایی، لکه‌های آشکار در چشم، جرقه‌های نوری یا تغییر در شکل چشم ممکن است نشان دهند که بیماری در حال پیشرفت است. به همین دلیل، با مشاهدهٔ هر تغییر غیرعادی در چشم، مراجعهٔ بی‌درنگ به چشم‌پزشک اهمیت دارد.

علائم سرطان چشم ممکن است بسته به محل و اندازهٔ تومور متفاوت باشد. سرطان‌هایی که در بخش داخلی چشم ایجاد می‌شوند معمولاً ممکن است بدون علامت بزرگ شوند، در حالی که تومورهایی که در پلک‌ها یا سطح چشم ایجاد می‌شوند ممکن است زودتر شناسایی شوند. علائم سرطان چشم عبارت‌اند از:

• کاهش بینایی: کاهش تیزبینی، تاری دید یا ایجاد نقاط تاریک در میدان بینایی.
• لکه‌های غیرطبیعی در میدان بینایی: دیدن جرقه‌های نوری، نقاط سیاه یا سایه‌ها هنگام دیدن.
• لکه‌ها یا توده‌های آشکار در چشم: مشاهدهٔ لکه‌های تیره‌رنگ در داخل چشم یا روی عنبیه (بخش رنگی چشم).
• تغییرات غیرمنتظره در مردمک‌ها: دیده شدن مردمک با رنگی غیرعادی یا واکنش متفاوت آن به نور.
• تغییر در شکل چشم: برهم خوردن شکل گرد طبیعی چشم یا ایجاد برآمدگی به دلیل تومور.
• محدودیت در حرکات چشم: علائمی مانند دشواری در حرکت دادن چشم‌ها یا دوبینی.
• درد و احساس فشار در چشم: بیشتر انواع سرطان چشم بدون درد هستند، اما در مراحل پیشرفته ممکن است احساس فشار یا درد در چشم ایجاد شود.
• تورم چشم یا رانده شدن چشم به بیرون: با بزرگ شدن تومور، ایجاد فشار در حفرهٔ چشم ممکن است به رانده شدن چشم به سمت بیرون منجر شود.

علت سرطان چشم چیست؟

اگرچه علت قطعی آن به‌طور کامل شناخته نشده است، برخی عوامل خطر ممکن است احتمال بروز بیماری را افزایش دهند. عوامل ژنتیکی، عوامل محیطی و برخی بیماری‌های چشم از علل اصلی افزایش‌دهندهٔ خطر سرطان چشم هستند. ملانوم یووه‌آ که شایع‌ترین نوع سرطان چشم است، در سلول‌های ملانوسیت تولیدکنندهٔ رنگدانه رخ می‌دهد. این سلول‌ها در بخش رنگی چشم (عنبیه)، لایهٔ مشیمیه (کوروئید) و جسم مژگانی قرار دارند. هنگامی که ملانوسیت‌ها دچار جهش‌های ژنتیکی شده و به‌طور کنترل‌نشده شروع به تکثیر کنند، ممکن است سلول‌های سرطانی ایجاد شوند.

همچنین سرطان چشم ممکن است در نتیجهٔ سرطان‌های متاستاتیک نیز بروز کند. برخی انواع سرطان مانند سرطان ریه، پستان، پوست (ملانوم) و کلیه ممکن است به ناحیهٔ چشم گسترش یابند و باعث ایجاد تومور در آنجا شوند. عوامل خطر سرطان چشم را می‌توان چنین برشمرد:

• عوامل ژنتیکی: در افرادی که سابقهٔ خانوادگی سرطان چشم دارند، خطر بروز بیماری بیشتر است.
• افراد با پوست روشن و رنگ چشم روشن: چون مقدار ملانین در افرادی که رنگ چشم روشن دارند کم است، ممکن است در برابر آسیب‌های پرتوهای UV آسیب‌پذیرتر باشند.
• قرار گرفتن شدید در معرض UV: قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض پرتوهای خورشید ممکن است به آسیب DNA در سلول‌های چشم منجر شود و خطر سرطان را افزایش دهد.
• برخی سندرم‌های ژنتیکی: بیماری‌های ژنتیکی مانند سندرم استعداد ابتلا به تومور BAP1 ممکن است خطر سرطان چشم را افزایش دهند.
• سن و جنس: سرطان چشم معمولاً در افراد بالای ۵۰ سال بیشتر دیده می‌شود و در مردان نسبت به زنان شایع‌تر است.
• ضعف دستگاه ایمنی: در بیماران مبتلا به HIV/AIDS یا افرادی که دستگاه ایمنی سرکوب‌شده دارند، خطر ایجاد سرطان بیشتر است.
• برخی بیماری‌ها و ناهنجاری‌های چشم: ناهنجاری‌های مادرزادی رنگدانهٔ چشم یا برخی بیماری‌های دوران کودکی مانند رتینوبلاستوما ممکن است احتمال بروز سرطان چشم را افزایش دهند.
• قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی و پرتو: در افرادی که مدت طولانی با مواد شیمیایی مضر در تماس هستند، خطر سرطان چشم ممکن است افزایش یابد.

اگرچه سرطان چشم بیماری نادری است، انجام معاینات منظم چشم برای افرادی که عوامل خطر ذکرشده در بالا را دارند اهمیت دارد. به‌ویژه با مشاهدهٔ علائمی مانند لکه‌های غیرعادی در چشم، جرقه‌های نوری یا کاهش بینایی، برای تشخیص زودهنگام باید به چشم‌پزشک مراجعه کرد. تشخیص زودهنگام با افزایش موفقیت درمان ممکن است از گسترش بیماری و کاهش بینایی جلوگیری کند.

انواع سرطان چشم

سرطان چشم به انواع مختلفی تقسیم می‌شود که ممکن است در نواحی گوناگون چشم ایجاد شوند. سرطان اولیهٔ چشم مستقیماً از بافت‌های خود چشم منشأ می‌گیرد، در حالی که سرطان ثانویه (متاستاتیک) چشم در اثر گسترش سرطانی که در ناحیهٔ دیگری از بدن آغاز شده است به بافت‌های چشم بروز می‌کند. اگرچه سرطان‌های چشم بیماری‌های نادری هستند، اگر درمان نشوند ممکن است به مشکلات جدی سلامت و کاهش بینایی منجر شوند. انواع مختلف سرطان چشم با ایجاد در بخش‌های مشخصی از چشم ممکن است باعث علائم و رویکردهای درمانی متفاوتی شوند. انواع شایع سرطان چشم عبارت‌اند از:

• ملانوم یووه‌آ: شایع‌ترین نوع سرطان اولیهٔ چشم است. در ناحیهٔ یووه‌آ (عنبیه، مشیمیه و جسم مژگانی) که لایهٔ میانی چشم را تشکیل می‌دهد ایجاد می‌شود. در مراحل پیشرفته خطر گسترش به خارج از چشم را دارد.
• رتینوبلاستوما: نوع نادری از سرطان چشم است که معمولاً در کودکان دیده می‌شود. از سلول‌های شبکیه منشأ می‌گیرد و اگر زودهنگام تشخیص داده نشود ممکن است به از دست رفتن چشم منجر شود.
• کارسینوم ملتحمه: نوعی سرطان است که در لایهٔ ملتحمه که بخش سفید چشم را می‌پوشاند ایجاد می‌شود. اگر در مراحل اولیه شناسایی نشود ممکن است به سایر نواحی چشم گسترش یابد.
• سرطان پلک: یکی از انواع سرطان پوست است که در پلک‌ها ایجاد می‌شود. بیشتر به‌صورت کارسینوم سلول بازال یا کارسینوم سلول سنگفرشی بروز می‌کند و اگر زودهنگام تشخیص داده نشود ممکن است به بافت‌های اطراف گسترش یابد.
• سرطان غدهٔ اشکی: نوعی سرطان نادر اما تهاجمی است که از غدد اشکی منشأ می‌گیرد. با علائمی مانند تورم چشم، درد و رانده شدن کرهٔ چشم به بیرون بروز می‌کند.
• سرطان متاستاتیک چشم: در اثر گسترش سرطانی که در ناحیهٔ دیگری از بدن (برای مثال ریه، پستان یا پوست) آغاز شده است به چشم ایجاد می‌شود. ممکن است علائمی نشان دهد که بسته به نوع سرطان اولیه متفاوت است.

سرطان چشم چگونه تشخیص داده می‌شود؟

بیماران معمولاً با شکایاتی مانند اختلالات بینایی، لکه‌های غیرطبیعی در چشم یا جرقه‌های نوری به چشم‌پزشک مراجعه می‌کنند. پزشک پس از ارزیابی علائم بیمار، معاینهٔ دقیق چشم انجام می‌دهد.

با روشی به نام افتالموسکوپی، ساختارهای داخلی چشم بررسی می‌شوند و وجود یا عدم وجود رشد غیرطبیعی سلول‌ها ارزیابی می‌شود. اگر پزشک توده‌ای مشکوک در چشم شناسایی کند، انجام آزمایش‌های پیشرفته‌تر لازم است. روش‌های تصویربرداری مانند سونوگرافی، تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) و توموگرافی کامپیوتری (CT) به تعیین اندازه، محل و وضعیت گسترش تومور کمک می‌کنند.

در برخی موارد برای تشخیص قطعی ممکن است انجام بیوپسی لازم باشد. در این روش، نمونهٔ کوچکی از بافت چشم برداشته شده و در آزمایشگاه بررسی می‌شود. بیوپسی در تعیین خوش‌خیم یا بدخیم بودن تومور نقش حیاتی دارد.

تشخیص زودهنگام مهم‌ترین عاملی است که میزان موفقیت درمان سرطان چشم را افزایش می‌دهد. معاینات منظم چشم و علائمی که زود شناسایی می‌شوند، از نظر جلوگیری از پیشرفت بیماری اهمیت زیادی دارند.

درمان سرطان چشم

روش‌های درمان بسته به محل و اندازهٔ تومور متفاوت است و معمولاً شامل روش‌هایی مانند مداخلهٔ جراحی، پرتودرمانی، لیزردرمانی یا سرمادرمانی (کرایوتراپی) است. در تومورهای کوچکی که زودهنگام تشخیص داده شده‌اند، سلول‌های سرطانی را می‌توان با لیزردرمانی (فوتوکوآگولاسیون) یا کرایوتراپی (روش انجماد) از بین برد. در مراحل متوسط و پیشرفته، با انجام پرتودرمانی (درمان با پرتو) می‌توان تومور را کوچک کرد. در سرطان‌های پیشرفتهٔ چشم، ناحیهٔ دارای تومور ممکن است با مداخلهٔ جراحی برداشته شود و در برخی موارد چشم به‌طور کامل برداشته شده و با چشم مصنوعی جایگزین می‌شود.

در برخی بیماران، برای کنترل گسترش سلول‌های سرطانی ممکن است شیمی‌درمانی یا درمان‌های هدفمند انجام شود. اگر سرطان چشم به اندام‌های دیگر گسترش یافته باشد (متاستاز داده باشد)، با درمان‌های سیستمیک می‌توان سایر نواحی سرطانی بدن را نیز هدف قرار داد.

روند درمان بر اساس وضعیت کلی سلامت بیمار و محل و اندازهٔ تومور به‌صورت فردی تعیین می‌شود. در سرطان‌های چشمی که زودهنگام تشخیص داده می‌شوند، میزان موفقیت درمان بسیار بالاست و شانس حفظ توانایی بینایی افزایش می‌یابد. به همین دلیل، با مشاهدهٔ علائم غیرعادی در چشم، مراجعهٔ بی‌درنگ به چشم‌پزشک اهمیت زیادی دارد.

هیئت تحریریهٔ Anadolu Medical Center

پرسش‌های متداول

منابع

• مقاله منبع اصلی به زبان ترکی

این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.