سرطان پرده جنب یا مزوتلیوما، سرطانی نادر و بسیار تهاجمی است که از لایه نازک پوشاننده ریهها (پلور) منشأ میگیرد. مهمترین علت آن تماس با آزبست است و بیماری معمولاً پس از دوره نهفته طولانی ۲۰ تا ۴۰ ساله ظاهر میشود. تشخیص قطعی با بیوپسی است و درمان شامل جراحی، شیمیدرمانی، پرتودرمانی، ایمونوتراپی و درمان تسکینی است.
سرطان پرده جنب که در متون پزشکی با نام مزوتلیوما شناخته میشود، نوعی سرطان نادر اما با سیر بسیار تهاجمی است. این بیماری که از بافت پردهای به نام پلور (پرده جنب) که اطراف ریهها را فرا گرفته منشأ میگیرد، بهویژه با تماس طولانیمدت چندساله با آزبست مرتبط است. هنگامی که الیاف آزبست از راه تنفس به ریهها میرسند، ممکن است آسیب دائمی در بافتها بر جای بگذارند و سالها بعد به تغییرات سلولی منجر شوند که میتوانند به سرطان تبدیل شوند. بیماری معمولاً پس از یک دوره نهفته طولانی ظاهر میشود و به همین دلیل در زمان تشخیص اغلب در مرحله پیشرفته قرار دارد.
سرطان پرده جنب (مزوتلیوما) چیست؟
سرطان پرده جنب یا با نام پزشکی مزوتلیوما، نوعی سرطان نادر و بسیار تهاجمی است که از لایه نازک پردهای که ریهها را میپوشاند (پلور) منشأ میگیرد. مزوتلیوما بیشتر در نتیجه تماس با آزبست ایجاد میشود. وقتی الیاف آزبست از راه تنفس به ریهها میرسند، طی سالهای طولانی در بافتها تجمع یافته و باعث آسیب ژنتیکی در سلولها میشوند. بیماری معمولاً پس از یک دوره نهفته طولانی، حدود ۲۰ تا ۴۰ سال، ظاهر میشود. مزوتلیوما ضمن ایجاد تجمع مایع در پرده جنب، تنگی نفس و درد قفسه سینه، در مراحل پیشرفته ممکن است به سایر اندامها نیز گسترش یابد. تشخیص زودهنگام آن دشوار است؛ زیرا علائم آن اغلب با سایر بیماریهای دستگاه تنفسی مانند آنفلوانزا، ذاتالریه یا COPD اشتباه گرفته میشود.
مراحل سرطان پرده جنب (مزوتلیوما) کداماند؟
مانند بسیاری دیگر از انواع سرطان، این بیماری نیز با تقسیمبندی به مراحل مختلف ارزیابی میشود. مرحلهبندی برای تعیین اندازه تومور، گسترش آن به بافتهای اطراف، درگیر بودن یا نبودن غدد لنفاوی و وجود یا عدم وجود متاستاز به اندامهای دور انجام میشود. بدین ترتیب هم سیر بیماری پیشبینی میشود و هم مناسبترین برنامه درمانی تهیه میگردد.
مراحل مزوتلیوما را میتوان اینگونه برشمرد:
- مرحله ۱: تومور تنها به پرده جنب محدود است. گسترشی به بافتهای مجاور یا غدد لنفاوی دیده نمیشود. از آنجا که مرحله اولیه است، شانس جراحی بیشتر است.
- مرحله ۲: سرطان از پرده جنب به سمت دیواره قفسه سینه یا سطح ریه گسترش یافته است. در برخی موارد ممکن است غدد لنفاوی نزدیک درگیر شوند.
- مرحله ۳: تومور به ساختارهای مجاور مانند دیافراگم، مدیاستن و پرده قلب (پریکارد) گسترش مییابد. در این مرحله درگیری غدد لنفاوی ممکن است گسترده باشد و گزینههای جراحی محدودترند.
- مرحله ۴: سرطان به اندامهای دور (مانند کبد، کلیه، استخوان یا مغز) متاستاز داده است. در این مرحله درمان بیشتر با هدف افزایش طول عمر و کاهش علائم انجام میشود.
علت سرطان پرده جنب (مزوتلیوما) چیست؟
مهمترین علت آن تماس با آزبست است. آزبست نوعی الیاف معدنی است که در قرن بیستم بهویژه در صنایع ساختمانسازی، کشتیسازی، عایقکاری و خودروسازی بهطور گسترده استفاده میشد. این الیاف هنگام استنشاق در پرده جنب جای میگیرند و با باقی ماندن در آنجا طی سالهای طولانی، باعث التهاب مزمن، آسیب DNA و تکثیر غیرطبیعی سلولها میشوند. بروز مزوتلیوما معمولاً زمان طولانی، حدود ۲۰ تا ۴۰ سال، طول میکشد. به همین دلیل فرد اغلب به یاد نمیآورد که در معرض آزبست قرار گرفته است. جدا از این، عوامل محیطی، استعداد ژنتیکی و سایر مواد معدنی (مانند اریونیت) نیز ممکن است در بروز بیماری نقش داشته باشند. در برخی موارد، تماس با پرتو، ضعف سیستم ایمنی و سابقه مزوتلیوما در خانواده نیز از جمله عواملی ذکر میشوند که خطر بیماری را افزایش میدهند.
علائم سرطان پرده جنب (مزوتلیوما) چیست؟
علائم مزوتلیوما اغلب بهآهستگی آغاز میشوند و ممکن است مدتها مورد توجه قرار نگیرند. شکایاتی که در ابتدا ممکن است با مشکلات ساده تنفسی اشتباه گرفته شوند، در مراحل بعدی آشکارتر میشوند. از شایعترین یافتههای بیماری میتوان به درد قفسه سینه، تنگی نفس و خستگی مداوم اشاره کرد. همچنین تجمع مایع در پرده جنب (افیوژن پلور) وضعیتی شایع است و دشواری تنفس را افزایش میدهد. در مراحل پیشرفته، بیاشتهایی، کاهش وزن و افت وضعیت عمومی سلامت جلب توجه میکند.
علائم سرطان پرده جنب را میتوان اینگونه برشمرد:
- تنگی نفس (دیسپنه): به دلیل تجمع مایع در پرده جنب، تنفس دشوار میشود.
- درد قفسه سینه: ممکن است بهویژه هنگام نفس عمیق یا سرفه تشدید شود.
- سرفه مزمن: ممکن است سرفه طولانیمدت و بدون علت مشخص دیده شود.
- خستگی و ضعف: به دلیل برهم خوردن تعادل انرژی بدن، فعالیتهای روزانه دشوار میشود.
- کاهش وزن: به کاهش اشتها و اختلالات متابولیک مربوط است.
- تعریق شبانه و تب: ممکن است در مراحل پیشرفته بیماری در پی واکنش سیستم ایمنی ظاهر شود.
- گرفتگی صدا یا دشواری بلع: ممکن است در اثر فشار تومور بر ساختارهای ناحیه گردن و قفسه سینه دیده شود.
- تورم و درد شکم: ممکن است در نوعی از مزوتلیوما که صفاق (پرده شکم) را درگیر میکند، ظاهر شود.
سرطان پرده جنب (مزوتلیوما) چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص مزوتلیوما معمولاً دشوار است؛ زیرا علائم مراحل اولیه آن ممکن است با بیماریهای شایعتر دستگاه تنفسی مانند آنفلوانزا، ذاتالریه، COPD یا عفونتهای ریوی اشتباه گرفته شود. به همین دلیل برای رسیدن به تشخیص، روندی جامع و چندمرحلهای دنبال میشود. ابتدا شرح حال پزشکی دقیق بیمار گرفته میشود. بهویژه سابقه تماس با آزبست، پیشینه شغلی و شرایط زندگی پرسیده میشود. سپس معاینه بالینی انجام میشود و یافتههایی که به درد قفسه سینه، کاهش صداهای تنفسی یا تجمع مایع اشاره دارند بررسی میشوند.
یکی از پرکاربردترین روشها در روند تشخیص، تکنیکهای تصویربرداری است. رادیوگرافی قفسه سینه معمولاً آزمایش مرحله نخست است و میتواند یافتههایی مانند افیوژن پلور (تجمع مایع در پرده جنب) را نشان دهد. برای بررسی دقیقتر، توموگرافی کامپیوتری (CT) و تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) به کار میروند. این روشها محل، اندازه و گسترش تومور به بافتهای اطراف را بهروشنی نشان میدهند. همچنین توموگرافی با گسیل پوزیترون (PET-CT) در مرحلهبندی بیماری و مشخص کردن وجود یا عدم وجود متاستاز اهمیت زیادی دارد.
برای تشخیص قطعی، بیوپسی استاندارد طلایی است. نمونه بافتی گرفتهشده از پرده جنب از نظر هیستوپاتولوژیک بررسی میشود و وجود و نوع سلولهای توموری مشخص میگردد. برای بیوپسی روشهای گوناگونی ممکن است به کار رود: بیوپسی سوزنی، توراکوسکوپی (ورود به حفره قفسه سینه با دوربین و برداشتن بافت) یا بیوپسی جراحی. همچنین بررسی سیتولوژیک نمونه گرفتهشده از مایع پلور نیز ممکن است در تشخیص کمک کند، اما بهتنهایی تشخیص قطعی فراهم نمیکند. در برخی موارد با انجام آزمایشهای ایمونوهیستوشیمی و بررسیهای مولکولی، زیرگروه تومور مشخص میشود. این اطلاعات در شخصیسازی برنامه درمانی نقشی حیاتی دارند.
درمان سرطان پرده جنب (مزوتلیوما)
درمان مزوتلیوما بسته به مرحله بیماری، میزان گسترش تومور، وضعیت عمومی سلامت و سن بیمار متفاوت است. رویکردهای درمانی معمولاً بهصورت چندرشتهای برنامهریزی میشوند و روشهایی مانند جراحی، شیمیدرمانی و پرتودرمانی ممکن است با هم به کار روند.
- جراحی: در بیمارانی که در مرحله اولیه تشخیص داده شدهاند ترجیح داده میشود. با عمل جراحی، بافت توموری، پرده جنب و در برخی موارد بخشی از ریه برداشته میشود. ممکن است پلورکتومی (برداشتن تنها پرده جنب) یا پنومونکتومی خارجپلوری (برداشتن ریه، پرده جنب، دیافراگم و بخشی از پرده قلب) انجام شود.
- شیمیدرمانی: معمولاً ترکیب سیسپلاتین و پمترکسد رایجترین رژیم مورد استفاده است. با جلوگیری از تکثیر سلولهای سرطانی، طول عمر را افزایش میدهد و علائم را کاهش میدهد.
- پرتودرمانی: ممکن است برای کاهش خطر عود پس از جراحی یا تسکین علائمی مانند درد به کار رود.
- ایمونوتراپی: یکی از گزینههای درمانی است که در سالهای اخیر توسعه یافته است. با فعال کردن سیستم ایمنی علیه سلولهای سرطانی میتواند مؤثر باشد. بهویژه در مراحل پیشرفته نتایج امیدوارکننده تازهای ارائه میدهد.
- درمان تسکینی: در بیماران مرحله پیشرفته با هدف بهبود کیفیت زندگی انجام میشود. تخلیه افیوژن پلور، کنترل درد و حمایت تنفسی در این چارچوب قرار میگیرند.
درمان به یک روش واحد محدود نمیماند و معمولاً رویکرد درمانی ترکیبی لازم است. تشخیص زودهنگام با افزایش شانس جراحی میتواند طول عمر را افزایش دهد، در حالی که در مراحل پیشرفته تمرکز بیشتر بر بهبود کیفیت زندگی است.
پرسشهای متداول
مزوتلیوما چیست؟
مزوتلیوما یا سرطان پرده جنب، نوعی سرطان نادر و بسیار تهاجمی است که از لایه نازک پوشاننده ریهها (پلور) منشأ میگیرد و بیشتر در اثر تماس با آزبست ایجاد میشود.
علت اصلی مزوتلیوما چیست؟
مهمترین علت، تماس با آزبست است. الیاف آزبست پس از استنشاق در پرده جنب جای میگیرند و طی سالها باعث التهاب مزمن، آسیب DNA و تکثیر غیرطبیعی سلولها میشوند. بروز بیماری معمولاً ۲۰ تا ۴۰ سال طول میکشد.
علائم سرطان پرده جنب چیست؟
تنگی نفس، درد قفسه سینه، سرفه مزمن، خستگی، کاهش وزن، تعریق شبانه و تب، گرفتگی صدا یا دشواری بلع، و در نوع درگیرکننده صفاق، تورم و درد شکم.
مزوتلیوما چگونه درمان میشود؟
درمان بسته به مرحله بیماری و وضعیت بیمار متفاوت است و میتواند شامل جراحی، شیمیدرمانی (معمولاً ترکیب سیسپلاتین و پمترکسد)، پرتودرمانی، ایمونوتراپی و درمان تسکینی باشد؛ اغلب رویکرد ترکیبی لازم است.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین میکند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.
