سرطان لب نوعی سرطان سر و گردن است که بیشتر از سلول‌های سنگفرشی سطح لب، بهویژه لب پایین، منشأ میگیرد و معمولاً به‌کندی پیشرفت می‌کند. قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض نور خورشید شایع‌ترین عامل خطر آن است. در صورت تشخیص زودهنگام، با جراحی یا رادیوتراپی به‌طور مؤثر قابل درمان است.
سرطان لب یکی از شایع‌ترین انواع سرطان در ناحیه دهان و صورت است. این سرطان بیشتر در سطح بیرونی لبها، بهویژه در لب پایین، ایجاد میشود. سرطان با تکثیر غیرطبیعی سلول‌های موجود در بافت لب آغاز میشود و می‌تواند به بافت‌های اطراف گسترش یابد. معمولاً تشخیص آن در مراحل اولیه آسان است.
سرطان لب چیست؟
سرطان لب نوعی سرطان سر و گردن است که در بافت لب ایجاد میشود و معمولاً از سلول‌های پوست منشأ میگیرد. این سرطان بیشتر از سلول‌های سنگفرشی سطح لب منشأ میگیرد و توانایی گسترش به بافت‌های اطراف دهان را دارد. از آنجا که لب پایین بیشتر در معرض نور خورشید قرار میگیرد، این سرطان در لب پایین شایع‌تر است. سرطان لب در صورت تشخیص زودهنگام، نوعی سرطان قابل درمان است.
سرطان لب معمولاً به‌کندی پیشرفت می‌کند. در ابتدا به‌صورت یک زخم کوچک، ترک یا برآمدگی دیده میشود. اما در صورت عدم درمان، می‌تواند به بافت‌های اطراف و در مراحل پیشرفته‌تر به غدد لنفاوی گسترش یابد. عواملی مانند قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض آفتاب می‌توانند خطر ابتلا به سرطان لب را افزایش دهند. به همین دلیل، هنگامی که تغییرات غیرطبیعی روی لب مشاهده میشود، باید بی‌درنگ به پزشک مراجعه کرد.
علائم سرطان لب چیست؟
سرطان لب ممکن است با علائمی بروز کند که در ابتدا تشخیص آن‌ها دشوار باشد. اما اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شود، درمان آن آسان‌تر است. تغییرات پایدار در لبها، زخمهایی که مدت طولانی بهبود نمییابند و تورم‌های غیرطبیعی از علائم شایع این سرطان هستند. شایع‌ترین علائم سرطان لب عبارت‌اند از:
- زخم‌های بهبودنیافتنی روی لب: زخم‌های باز که مدت طولانی بهبود نمییابند یا عود می‌کنند.
- ضخیم شدن و سفتی: احساس سفت شدن یا ضخیم شدن بافت لب.
- تغییر رنگ: ایجاد نواحی سفید، قرمز یا تیره‌رنگ متفاوت با حالت طبیعی روی لب.
- خونریزی یا دلمه بستن: نواحی‌ای که با یک ضربه کوچک به‌راحتی خونریزی می‌کنند یا دلمه می‌بندند.
- حساسیت و درد: احساس دائمی حساسیت، درد یا بی‌حسی در لب یا اطراف آن.
- تورم یا توده: تورم غیرطبیعی یا سفتی قابل لمس در لب یا اطراف آن.
- دشواری در حرکات فک یا دهان: در مراحل پیشرفته، محدودیت یا احساس ناراحتی در حرکات فک.
- تورم غدد لنفاوی: بزرگ شدن یا حساسیت غدد لنفاوی گردن یا زیر فک.
علت سرطان لب چیست؟
سرطان لب زمانی بروز می‌کند که سلول‌های بافت لب به دلیل ناهنجاری‌هایی که در ماده ژنتیکی آن‌ها رخ می‌دهد، به‌طور کنترل‌نشده رشد و تکثیر کنند. این تغییرات سلولی در نتیجه ترکیبی از استعداد ژنتیکی و عوامل محیطی ایجاد می‌شوند. علل سرطان لب عبارت‌اند از:
- قرار گرفتن بیش از حد در معرض نور خورشید: قرار گرفتن طولانی‌مدت و بدون محافظت در معرض نور خورشید یکی از شایع‌ترین علل سرطان لب است. پرتوهای فرابنفش (UV) موجود در نور خورشید با ایجاد آسیب DNA در سلول‌های لب می‌توانند باعث سرطان شوند. لب پایین به دلیل قرار گرفتن بیشتر در معرض نور خورشید، ناحیه‌ای با خطر بالای سرطان است.
- استعداد ژنتیکی: در افرادی که سابقه خانوادگی سرطان لب یا سایر انواع سرطان پوست دارند، خطر سرطان لب ممکن است بیشتر باشد. عوامل ژنتیکی می‌توانند در فرایند سرطانی شدن سلول‌های لب مؤثر باشند.
- ضعف سیستم ایمنی: در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، خطر ابتلا به بسیاری از انواع سرطان، از جمله سرطان لب، افزایش می‌یابد. بهویژه افرادی که درمان سرکوب‌کننده ایمنی دریافت می‌کنند یا به بیماری‌هایی مانند HIV/AIDS مبتلا هستند در معرض خطرند.
- ویروس پاپیلومای انسانی (HPV): برخی موارد سرطان لب با عفونت HPV مرتبط دانسته شده‌اند. این ویروس با ایجاد تغییرات ژنتیکی در سلول‌های پوست می‌تواند رشد سرطان را تحریک کند.
- بهداشت ضعیف دهان: بی‌توجهی به سلامت دندان‌ها و لثه‌ها می‌تواند باعث تحریک بافت‌های لب و اطراف دهان شود. تحریک مداوم می‌تواند زمینه‌ساز سرطان باشد.
- آسیب‌های لب و تحریک مزمن: تحریک یا ضربه‌دیدگی مکرر لبها با ایجاد آسیب سلولی می‌تواند خطر سرطان را افزایش دهد. برای مثال، استفاده نادرست از دندان مصنوعی می‌تواند فشار مداومی بر سطح داخلی لبها وارد کند.
سرطان لب چه شکلی دارد؟
سرطان لب با تغییراتی بروز می‌کند که به‌صورت فیزیکی روی سطح لب قابل مشاهده‌اند. در بیشتر موارد، سرطان در ابتدا به شکل یک زخم کوچک و به ظاهر بی‌خطر یا یک تغییر رنگ ظاهر میشود. اما با گذشت زمان بزرگ‌تر و واضح‌تر میشود و ممکن است به شکل‌های زیر دیده شود. بهویژه با علائم زیر خود را نشان می‌دهد:
- زخمهایی که مدت طولانی بهبود نمییابند: زخم‌های دلمه‌بسته یا باز روی لب یا لبه لب که بهبود نمییابند.
- تغییرات رنگ: لکه‌های سفید، قرمز، قهوه‌ای یا تیره‌رنگ روی لب.
- دلمه بستن و پوسته‌ریزی: دلمه بستن یا پوسته‌ریزی مداوم سطح لب.
- نواحی سفت‌شده و متورم: توده‌ای سفت و قابل لمس یا تورم غیرطبیعی در لب.
- ترک و حساسیت: ترک‌ها، احساس تحریک یا نواحی دردناک روی لب.
- خونریزی و بافت‌های حساس: نواحی‌ای که حتی با یک ضربه کوچک به‌راحتی خونریزی می‌کنند یا حساسیت نشان می‌دهند.
- عدم تقارن لبه‌های لب: ظاهر نامتقارن در ساختار لب.
سرطان لب در مراحل اولیه ممکن است با سایر مشکلات پوستی اشتباه گرفته شود. اما هنگامی که چنین تغییراتی برای مدت طولانی ادامه می‌یابند، مراجعه بی‌درنگ به پزشک اهمیت دارد. تشخیص زودهنگام موفقیت درمان را به میزان قابل توجهی افزایش می‌دهد.
سرطان لب چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص سرطان لب با کمک معاینه فیزیکی و آزمایش‌های مختلفی که تشخیص را تأیید می‌کنند انجام میشود. ابتدا پزشک سابقه پزشکی و علائم بیمار را ارزیابی می‌کند. ضایعات مشکوک، زخم‌ها یا تغییرات رنگ روی لب به‌طور دقیق بررسی می‌شوند. در حین معاینه فیزیکی، وجود ضخیم شدن و حساسیت در بافت لب و تورم در غدد لنفاوی اطراف کنترل میشود. در موارد مشکوک، با انجام بیوپسی بخشی از ضایعه یا تمام آن برداشته و در آزمایشگاه بررسی میشود. این روش قطعیترین ابزار تشخیصی برای تأیید وجود سلول‌های سرطانی است. در صورت لزوم، برای ارزیابی میزان گسترش سرطان از روش‌های تصویربرداری مانند تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI)، توموگرافی کامپیوتری (CT) یا سونوگرافی استفاده میشود.
مراحل سرطان لب کدام‌اند؟
در مراحل اولیه، سرطان تنها به بافت لب محدود است، در حالی که در مراحل پیشرفته می‌تواند به بافت‌های اطراف و اندام‌های دوردست گسترش یابد. مراحل سرطان لب به شرح زیر است:
- مرحله ۰ (کارسینوم درجا): سلول‌های سرطانی تنها در سطح لب وجود دارند و هنوز به بافت‌های عمقی گسترش نیافته‌اند.
- مرحله ۱: تومور کوچک‌تر از ۲ سانتی‌متر است و به بافت‌های اطراف یا غدد لنفاوی گسترش نیافته است.
- مرحله ۲: تومور ۲ تا ۴ سانتی‌متر است، اما نشانه‌ای از گسترش به بافت‌های اطراف یا غدد لنفاوی وجود ندارد.
- مرحله ۳: تومور بزرگ‌تر از ۴ سانتی‌متر است یا به غدد لنفاوی اطراف گسترش یافته است، اما متاستاز به اندام‌های دوردست دیده نمی‌شود.
- مرحله ۴: تومور به بافت‌های اطراف، غدد لنفاوی و اندام‌های دوردست متاستاز داده است.
هر مرحله به‌طور مستقیم بر برنامه درمان و میزان موفقیت آن اثر می‌گذارد. سرطان‌های لب که در مراحل اولیه تشخیص داده می‌شوند با روش‌هایی مانند جراحی یا رادیوتراپی به‌طور مؤثر قابل درمان‌اند، در حالی که در مراحل پیشرفته روند درمان پیچیده‌تر میشود. به همین دلیل تشخیص زودهنگام اهمیت بسیار زیادی دارد.
درمان سرطان لب چگونه انجام میشود؟
درمان سرطان لب بسته به مرحله سرطان و میزان گسترش آن متفاوت است. در مراحل اولیه، مداخله جراحی رایجترین روش است. در این روش، بافت سرطانی همراه با بافت‌های سالم اطراف آن برداشته میشود. اگر تومور کوچک باشد، جراحی محدود ممکن است کافی باشد. اما در تومورهای بزرگ‌تر ممکن است به جراحی ترمیمی (بازسازی) نیاز باشد.
رادیوتراپی نیز معمولاً بهعنوان مکمل جراحی یا در مواردی که جراحی امکان‌پذیر نیست به کار میرود. در مراحل پیشرفته که سرطان گسترش یافته است، ممکن است شیمیدرمانی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی انجام شود. در برخی موارد، با درمانهای هدفمند یا ایمونوتراپی از سیستم ایمنی حمایت میشود.
عوامل خطر سرطان لب کدام‌اند؟
عوامل ژنتیکی و محیطی نقش مهمی در ایجاد سرطان لب دارند. بهویژه قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض نور خورشید یکی از شایع‌ترین عوامل خطر سرطان لب است. پرتوهای فرابنفش (UV) زیان‌آور خورشید با آسیب رساندن به بافت لب می‌توانند به ایجاد سرطان منجر شوند. ضعف سیستم ایمنی نیز می‌تواند زمینه‌ساز سرطان لب باشد. برای مثال، افرادی که درمان سرکوب‌کننده ایمنی دریافت می‌کنند یا بیماران مبتلا به HIV/AIDS در معرض خطر بیشتری هستند. همچنین عفونت ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) با برخی موارد سرطان لب مرتبط دانسته شده است. استعداد ژنتیکی نیز اهمیت دارد. در افرادی که در خانواده‌شان سرطان لب یا سایر انواع سرطان پوست وجود دارد، خطر بیشتر است. بهداشت ضعیف دهان و تحریک مکرر لبها نیز می‌توانند ایجاد این نوع سرطان را تحریک کنند.
هیئت تحریریه Anadolu Medical Center
پرسش‌های متداول
سرطان لب بیشتر در کدام قسمت لب ایجاد میشود؟
سرطان لب بیشتر در سطح بیرونی لبها، بهویژه لب پایین، ایجاد میشود، زیرا لب پایین بیشتر در معرض نور خورشید قرار میگیرد.
علائم شایع سرطان لب چیست؟
زخمهایی که مدت طولانی بهبود نمییابند، ضخیم شدن و سفتی بافت لب، تغییر رنگ، خونریزی یا دلمه بستن، تورم یا توده و تورم غدد لنفاوی گردن یا زیر فک از علائم شایع هستند.
سرطان لب چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص با معاینه فیزیکی و بیوپسی انجام میشود؛ بیوپسی قطعیترین ابزار تشخیص است. در صورت لزوم برای ارزیابی گسترش سرطان از MRI، CT یا سونوگرافی استفاده میشود.
سرطان لب چگونه درمان میشود؟
در مراحل اولیه جراحی رایجترین روش است و رادیوتراپی بهعنوان مکمل یا جایگزین آن به کار میرود. در مراحل پیشرفته ممکن است شیمیدرمانی، درمانهای هدفمند یا ایمونوتراپی استفاده شود.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.