سرطان صفاق (پریتوئن) سرطانی شدن پرده‌ای است که حفره شکم را می‌پوشاند و بیشتر بهصورت متاستاتیک و در اثر گسترش سرطان‌هایی مانند سرطان تخمدان، معده، روده بزرگ یا پانکراس ایجاد میشود. در مراحل اولیه معمولاً علامتی ندارد و با پیشرفت، درد و تورم شکم، کاهش وزن و آسیت بروز میکند. درمان به مرحله بیماری بستگی دارد و با رویکرد چندتخصصی تعیین میشود.
سرطان صفاق که در زبان پزشکی با نام سرطان پریتوئن شناخته میشود، به سرطانی شدن پرده‌ای (پریتوئن) گفته میشود که حفره شکم را احاطه کرده است. صفاق لایه نازکی از غشاست که از اندامهای داخل شکم محافظت میکند و آن‌ها را در جای خود نگه می‌دارد. این نوع سرطان معمولاً از سلول‌های سطح داخلی صفاق منشأ می‌گیرد. سرطان صفاق نوعی سرطان نادر است که معمولاً دیر تشخیص داده میشود. سرطان پریتوئن اغلب در نتیجه گسترش انواع دیگر سرطان، بهصورت سرطان ثانویه (متاستاتیک) ایجاد میشود، اما بهندرت ممکن است به‌عنوان سرطان اولیه نیز بروز کند.
سرطان صفاق چیست؟
صفاق لایه‌ای نازک و کشسان از غشاست که اندامهای داخل شکم را در بر می‌گیرد، از آن‌ها محافظت میکند و مانع جابه‌جایی آن‌ها میشود. سرطان پریتوئن معمولاً با تکثیر کنترل‌نشده سلول‌های صفاق آغاز میشود. با گذشت زمان، سلول‌های سرطانی که در ناحیه شکم پخش میشوند، تومورهایی را به وجود می‌آورند. سرطان صفاق که نوعی سرطان نادر است، اغلب بهصورت سرطان متاستاتیک و در نتیجه گسترش سایر سرطان‌ها به ناحیه شکم ظاهر میشود. با این حال، سرطان پریتوئن هرچند بهندرت، ممکن است به‌عنوان سرطان اولیه نیز ایجاد شود. سرطان صفاق در ابتدا معمولاً علامت مشخصی ندارد. به همین دلیل در بیشتر موارد دیر تشخیص داده میشود. علائم معمولاً با پیشرفت بیماری ظاهر میشوند و به شکل علائم عمومی سرطان مانند درد شکم، تورم و کاهش وزن خود را نشان می‌دهند. سرطان پریتوئن ممکن است با نوعی سرطان به نام مزوتلیوما اشتباه گرفته شود، زیرا هر دو از بافت صفاق منشأ می‌گیرند. اما مزوتلیوما معمولاً پرده جنب (پرده ریه) و پرده قلب را درگیر میکند، در حالی که سرطان پریتوئن تنها با صفاق مرتبط است.
علائم سرطان صفاق چیست؟
این سرطان معمولاً در مراحل اولیه علائم مشخصی ندارد. به همین دلیل در بیشتر بیماران زمانی شناخته میشود که بیماری پیشرفت کرده است. علائم سرطان صفاق بسته به ناحیه‌ای که سرطان به آن گسترش یافته و میزان رشد آن می‌تواند متفاوت باشد. در ابتدا ممکن است بیماران مشکلات خفیف گوارشی یا احساس ناراحتی در ناحیه شکم داشته باشند. اما با پیشرفت بیماری، علائم جدی‌تری بروز میکند. علائم سرطان صفاق را می‌توان به این ترتیب برشمرد:
- درد و تورم شکم: یکی از شایع‌ترین علائم سرطان صفاق، درد و تورم احساس‌شده در شکم است. گسترش سلول‌های سرطانی به صفاق می‌تواند باعث فشار بر اندام‌ها و در نتیجه احساس ناراحتی شود. این تورم در مراحل پیشرفته‌تر مشخص‌تر میشود.
- بیاشتهایی و کاهش وزن: با پیشرفت سرطان ممکن است کاهش اشتها دیده شود. این وضعیت همراه با متابولیسم نامنظم در بدن و حالت تهوع، به کاهش وزن منجر میشود. کاهش وزن غیرارادی می‌تواند نشانه گسترش سرطان و مختل شدن توانایی بدن در پردازش مواد غذایی باشد.
- مشکلات گوارشی: تورم ناحیه شکم به دلیل فشار تومورها بر دستگاه گوارش می‌تواند به یبوست، نفخ، تهوع و استفراغ منجر شود. این علائم به‌ویژه پس از غذا خوردن ممکن است مشخص‌تر شوند.
- خستگی و ضعف: سرطان صفاق می‌تواند بر سلامت عمومی بدن اثر بگذارد و بیماران ممکن است دائماً احساس خستگی و ضعف داشته باشند. این وضعیت ممکن است ناشی از اختلالات متابولیکی ایجادشده توسط سرطان و کاهش ظرفیت بدن در تولید انرژی باشد.
- طعم بد در دهان و تنگی نفس: تحت تأثیر سرطان ممکن است علائمی مانند احساس طعم بد در دهان و تنگی نفس دیده شود. این علائم می‌توانند تغذیه بیماران را دشوارتر کنند.
- یرقان (زردی پوست و چشم‌ها): در نتیجه درگیری کبد، ممکن است بیلی‌روبین در بدن تجمع یابد. این امر می‌تواند به زرد شدن پوست و چشم‌ها (یرقان) منجر شود. یرقان معمولاً علامتی است که در مراحل پیشرفته دیده میشود.
- تجمع مایع (آسیت): گسترش سرطان به صفاق می‌تواند باعث تجمع مایع در حفره شکم شود. این امر تورم زیاد و احساس ناراحتی در ناحیه شکم ایجاد میکند. همچنین این تجمع مایع می‌تواند به علائمی مانند تنگی نفس و ادم (تورم) در پاها منجر شود.
- افزایش درد: با بزرگ‌تر شدن سرطان، درد شکم ممکن است شدید شود. به‌ویژه در مراحلی که سرطان به بافت‌های اطراف گسترش یافته، درد ممکن است غیرقابل‌تحمل شود.
- خونریزی: سلول‌های سرطانی صفاق با فشار بر بافت‌های اطراف می‌توانند باعث خونریزی و عفونت شوند. این وضعیت ممکن است بهصورت خونریزی آشکار (برای مثال، خون در مدفوع) یا خونریزی داخلی خود را نشان دهد.
علت سرطان صفاق چیست؟
در بیشتر موارد با گسترش سرطانهای سایر اندام‌ها به ناحیه شکم مرتبط است. علت دقیق سرطان صفاق به‌طور کامل شناخته نشده است. تصور میشود عوامل مختلف ژنتیکی، محیطی و هورمونی در ایجاد این بیماری نقش دارند. سرطان اولیه صفاق معمولاً با رشد کنترل‌نشده سلول‌های صفاق در نتیجه جهش‌های ژنتیکی آغاز میشود. این سلول‌ها با گذشت زمان سرطانی میشوند و روی صفاق گسترش می‌یابند. با این حال، سرطان صفاق معمولاً به دلیل سرطان‌هایی ایجاد میشود که از اندامهای دیگر گسترش یافته‌اند. برای مثال، سرطان‌هایی مانند سرطان تخمدان، سرطان معده، سرطان روده بزرگ یا سرطان پانکراس ممکن است با گذشت زمان به صفاق گسترش یابند و به سرطان پریتوئن منجر شوند. برخی عوامل ژنتیکی می‌توانند خطر ابتلا به این سرطان‌ها را افزایش دهند. احتمال بروز این بیماری در افرادی که سابقه خانوادگی سرطان صفاق یا سایر انواع سرطان دارند، ممکن است بیشتر باشد. همچنین برخی بیماری‌ها و مشکلات سیستم ایمنی نیز ممکن است در ایجاد سرطان صفاق مؤثر باشند. هورمون‌ها نیز می‌توانند بر ایجاد سرطان صفاق اثر بگذارند. به‌ویژه تغییرات سطح هورمون‌ها در زنان در دوران پس از یائسگی می‌تواند خطر برخی انواع سرطان را افزایش دهد. افزون بر این، تکثیر بیشتر سلول‌های سرطانی هنگام تماس با صفاق ممکن است به این دلیل باشد که ساختار صاف و کشسان این ناحیه محیط مناسبی برای سلول‌های سرطانی فراهم میکند.
سرطان صفاق چگونه تشخیص داده میشود؟
از آنجا که این سرطان معمولاً در مراحل اولیه علائم مشخصی ندارد، تشخیص آن ممکن است دشوار باشد. به همین دلیل بیماری اغلب زمانی شناخته میشود که به مرحله پیشرفته رسیده است. در صورت شک به سرطان صفاق، با در نظر گرفتن علائم بیمار و نتایج معاینه بالینی، می‌توان با آزمایش‌ها و روش‌های تصویربرداری مختلف به تشخیص رسید. فرایند تشخیص سرطان صفاق معمولاً از چند مرحله تشکیل میشود. در گام نخست، پزشک سابقه پزشکی بیمار را می‌گیرد و درباره علائم اطلاعات جمع‌آوری میکند. اگر علائم مشکوکی مانند درد شکم، تورم و کاهش وزن وجود داشته باشد، این وضعیت باعث میشود پزشک احتمال سرطان صفاق را در نظر بگیرد.
مراحل سرطان صفاق کداماند؟
مرحله‌بندی برای تعیین اندازه تومور و میزان گسترش آن به بافت‌ها و اندامهای اطراف به کار می‌رود. مراحل سرطان صفاق بر اساس وضعیت گسترش سرطان معمولاً به چهار مرحله تقسیم میشود. این مراحل به شرح زیر است:
- مرحله I: تومور تنها در پریتوئن (صفاق) قرار دارد و به بافت‌ها، اندام‌ها یا غدد لنفاوی اطراف گسترش نیافته است. در این مرحله بیماری معمولاً موضعی است و می‌توان آن را با مداخله جراحی درمان کرد. در صورتی که تشخیص در مرحله اولیه انجام شود، میزان درمان بسیار بالاست.
- مرحله II: تومور ممکن است از پرده صفاق آغاز شده و به بافت‌های اطراف شکم و غدد لنفاوی گسترش یابد. اما سرطان هنوز به اندامهای دوردست نرسیده است. در این مرحله می‌توان برای برداشتن تومور از مداخله جراحی استفاده کرد، اما ممکن است روش‌های درمانی تکمیلی (شیمی‌درمانی، پرتودرمانی) نیز لازم باشد.
- مرحله III: سرطان به اندام‌ها، بافت‌ها و غدد لنفاوی اطراف خارج از صفاق گسترش یافته است. اما به اندامهای دوردست نرسیده است.
- مرحله IV: سرطان از صفاق آغاز شده و به اندامهای دوردست (مانند ریه‌ها، کبد و استخوان‌ها) رسیده است و همچنان در ناحیه گسترده‌تری در حال گسترش است. مرحله IV پیشرفته‌ترین مرحله سرطان صفاق است و درمان معمولاً تسکینی (با هدف کاهش علائم) است.
روش‌های درمان سرطان صفاق کداماند؟
درمان سرطان صفاق بسته به مرحله سرطان، وضعیت سلامت عمومی بیمار و میزان گسترش تومور متفاوت است. در مراحل اولیه، درمان معمولاً با مداخله جراحی آغاز میشود، اما در مراحل پیشرفته ممکن است روش‌های درمانی جامع‌تری به کار گرفته شود. فرایند درمان معمولاً به رویکردی چندتخصصی نیاز دارد و با همکاری جراحان، انکولوژیست‌ها و سایر متخصصان تعیین میشود. تشخیص و درمان زودهنگام می‌تواند شانس بهبود بیمار را افزایش دهد.
هیئت تحریریه Anadolu Medical Center
پزشکان حوزه «بیماری‌های گوارش» در آنادولو
پرسش‌های متداول
سرطان صفاق چیست؟
سرطان صفاق یا پریتوئن به سرطانی شدن پرده نازکی گفته میشود که حفره شکم را احاطه میکند و از اندامهای داخل شکم محافظت میکند. اغلب در اثر گسترش سرطانهای دیگر ایجاد میشود و بهندرت بهصورت سرطان اولیه بروز میکند.
علائم سرطان صفاق کداماند؟
درد و تورم شکم، بیاشتهایی و کاهش وزن، مشکلات گوارشی، خستگی، یرقان، تجمع مایع در شکم (آسیت) و خونریزی از علائمی هستند که معمولاً با پیشرفت بیماری ظاهر میشوند.
سرطان صفاق چند مرحله دارد؟
بر اساس میزان گسترش، معمولاً به چهار مرحله تقسیم میشود؛ از مرحله I که تومور تنها در صفاق است تا مرحله IV که سرطان به اندامهای دوردست مانند ریه، کبد و استخوان رسیده است.
سرطان صفاق چگونه درمان میشود؟
درمان به مرحله سرطان، وضعیت سلامت عمومی بیمار و میزان گسترش تومور بستگی دارد. در مراحل اولیه معمولاً با جراحی آغاز میشود و برنامه درمان با همکاری جراحان، انکولوژیست‌ها و سایر متخصصان تعیین میشود.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین میکند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.