حاملگی خارج از رحم چیست؟ علائم حاملگی خارج از رحم کدام‌اند؟

روند بارداری با چسبیدن تخمک بارورشده به درون رحم آغاز می‌شود. اما در برخی موارد این روند آن‌طور که انتظار می‌رود پیش نمی‌رود و تخمک بارورشده در ناحیه‌ای خارج از رحم مستقر می‌شود. این وضعیت که در زبان پزشکی «حاملگی اکتوپیک» نامیده می‌شود، در میان مردم با نام حاملگی خارج از رحم شناخته می‌شود. حاملگی خارج از رحم ممکن است در مراحل اولیه علامتی نداشته باشد، اما با پیشرفت ممکن است عوارض جدی ایجاد کند. این وضعیت که به دلیل ناتوانی بافت‌های خارج از رحم در ادامه دادن بارداری به مداخله فوری نیاز دارد، با تشخیص زودهنگام به‌طور موفقیت‌آمیز قابل درمان است.

حاملگی خارج از رحم چیست؟

حاملگی خارج از رحم نوعی بارداری غیرطبیعی است که با استقرار تخمک بارورشده در ناحیه‌ای غیر از رحم ایجاد می‌شود. شایع‌ترین محل آن لوله‌های فالوپ است (حاملگی لوله‌ای)، اما ممکن است در نواحی دیگری مانند تخمدان‌ها، حفره شکم یا دهانه رحم نیز ایجاد شود. در بارداری‌های طبیعی، جنین با استقرار در لایه داخلی رحم (آندومتر) به رشد خود ادامه می‌دهد، در حالی که در حاملگی خارج از رحم، ناحیه‌ای که جنین در آن مستقر شده ساختار مناسبی برای این رشد ندارد. به همین دلیل، هم از نظر سلامت مادر و هم از نظر سیر بارداری خطرات جدی به همراه دارد. در حاملگی خارج از رحم، رشد جنین با آسیب رساندن به بافت‌های اطراف ممکن است به خونریزی داخلی و خطرات تهدیدکننده حیات منجر شود.

علت حاملگی خارج از رحم چیست؟

عامل اصلی ایجاد حاملگی خارج از رحم، مشکلات آناتومیک یا عملکردی است که مانع رسیدن تخمک بارورشده به رحم می‌شوند. از شایع‌ترین علل، آسیب دیدن یا انسداد لوله‌های فالوپ است. این وضعیت باعث می‌شود تخمک نتواند به سمت رحم پیش برود و در ناحیه‌ای دیگر مستقر شود.

عواملی که ممکن است باعث حاملگی خارج از رحم شوند عبارت‌اند از:

• عفونت‌های لگنی قبلی (به‌ویژه بیماری‌های آمیزشی مانند کلامیدیا یا سوزاک)
• سابقه حاملگی خارج از رحم قبلی
• عمل جراحی روی لوله‌های فالوپ یا بستن لوله‌ها
• اختلالات ساختاری مانند آندومتریوز
• درمان IVF (لقاح آزمایشگاهی) یا سایر مداخلات افزایش‌دهنده باروری
• استفاده از وسیله داخل رحمی (آی‌یو‌دی)

این عوامل با مختل کردن عملکرد لوله‌های فالوپ ممکن است مانع رسیدن تخمک بارورشده به رحم شوند و خطر حاملگی خارج از رحم را افزایش دهند.

علائم حاملگی خارج از رحم کدام‌اند؟

علائم حاملگی خارج از رحم ممکن است بسته به هفته بارداری، ناحیه استقرار و سرعت رشد متفاوت باشد. در هفته‌های نخست ممکن است یافته‌هایی شبیه علائم بارداری دیده شود؛ اما با پیشرفت حاملگی خارج از رحم ممکن است علائم غیرمعمول و خطرناکی ظاهر شوند.

علائم شایع حاملگی خارج از رحم عبارت‌اند از:

• تأخیر قاعدگی و نتیجه مثبت آزمایش بارداری
• درد کشاله ران: ممکن است یک‌طرفه، تیر کشنده یا شدید باشد
• خونریزی واژینال: به صورت لکه‌بینی یا نامنظم دیده می‌شود
• درد شانه: ممکن است در نتیجه دردی که به دلیل خونریزی داخلی به حفره شکم منتشر می‌شود ایجاد شود
• سرگیجه یا غش: افت فشار خون ناشی از خونریزی داخلی در مراحل پیشرفته
• احساس فشار در رکتوم یا دشواری در دفع مدفوع

هنگامی که این علائم مشاهده شوند، مراجعه بی‌درنگ به پزشک برای جلوگیری از عوارض احتمالی اهمیت حیاتی دارد.

انواع حاملگی خارج از رحم کدام‌اند؟

حاملگی خارج از رحم بر اساس ناحیه‌ای که جنین در آن خارج از رحم رشد می‌کند، به انواع مختلفی تقسیم می‌شود. این طبقه‌بندی هم از نظر تشخیص و هم از نظر درمان اهمیت دارد.

انواع اصلی حاملگی خارج از رحم عبارت‌اند از:

• حاملگی لوله‌ای: شایع‌ترین نوع حاملگی خارج از رحم است. جنین درون لوله‌های فالوپ مستقر می‌شود. معمولاً در ناحیه آمپول یا ایسموس لوله رخ می‌دهد. به دلیل خطر پاره شدن لوله، تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد.
• حاملگی بینابینی (اینترستیشیال): در بخشی از لوله فالوپ که به دیواره رحم متصل می‌شود ایجاد می‌شود. به دلیل نزدیکی به ساختار رحم، تشخیص آن دشوار است و اگر دیر متوجه آن شوند ممکن است به خونریزی‌های جدی منجر شود.
• حاملگی تخمدانی: جنین مستقیماً در بافت تخمدان مستقر می‌شود. نادر است و معمولاً به مداخله جراحی نیاز دارد.
• حاملگی شکمی: جنین در حفره شکم، بر روی اندام‌های داخلی مستقر می‌شود. از آنجا که خطر آسیب اندام‌ها بالاست، تهدیدکننده حیات است.
• حاملگی دهانه رحمی (سرویکال): نوع نادری است که در آن جنین در دهانه رحم مستقر می‌شود. خطر خونریزی بالاست و در صورت عدم مداخله ممکن است به برداشتن رحم منجر شود.
• حاملگی در محل اسکار: در زنانی که قبلاً سزارین شده‌اند، با چسبیدن جنین به بافت زخم ایجاد می‌شود. شکلی از حاملگی خارج از رحم است که به‌طور فزاینده‌ای تشخیص داده می‌شود.

حاملگی خارج از رحم چگونه شناخته می‌شود؟

تشخیص حاملگی خارج از رحم با مجموعه‌ای از آزمایش‌های آزمایشگاهی و تصویربرداری قابل تأیید است. به‌ویژه در جریان معاینات معمول در هفته‌های نخست بارداری ممکن است سرنخ‌هایی درباره حاملگی خارج از رحم به دست آید.

روش‌هایی که به شناخت حاملگی خارج از رحم کمک می‌کنند در زیر فهرست شده‌اند:

• پیگیری سطح بتا-HCG: در بارداری طبیعی، بتا-HCG که هورمون بارداری است هر ۴۸ ساعت دو برابر می‌شود، در حالی که در حاملگی خارج از رحم این افزایش معمولاً کند یا نامنظم است.
• سونوگرافی ترانس‌واژینال: دیده نشدن کیسه بارداری درون رحم یا مشاهده بافت غیرطبیعی خارج از رحم در تشخیص تعیین‌کننده است.
• معاینه لگن: حساسیت رحم، لمس توده یا وجود مایع درون شکم ممکن است شک برانگیزد.
• لاپاراسکوپی (به‌ندرت): برای قطعی کردن تشخیص یا درمان هم‌زمان ممکن است جراحی آندوسکوپیک لازم باشد.

حاملگی خارج از رحم چه زمانی مشخص می‌شود؟

حاملگی خارج از رحم ممکن است در هفته‌های ۵ یا ۶ پس از لقاح شروع به بروز علائم کند. در بیشتر موارد، آزمایش‌های خانگی بارداری که چند روز پس از تأخیر قاعدگی انجام می‌شوند، نتیجه مثبت می‌دهند. اما علائم معمولاً از هفته ۶ به بعد شدیدتر می‌شوند.

در برخی زنان، حاملگی خارج از رحم ممکن است تا زمانی که در ناحیه استقرار جنین پارگی رخ دهد، علامتی نداشته باشد. به همین دلیل هر کسی که احتمال بارداری دارد باید در مراحل اولیه به پزشک مراجعه کند.

عوامل خطر حاملگی خارج از رحم کدام‌اند؟

اگرچه هر زنی در معرض خطر حاملگی خارج از رحم است، برخی وضعیت‌ها این خطر را به‌طور قابل توجهی افزایش می‌دهند. به‌ویژه وضعیت‌هایی که به لوله‌های فالوپ آسیب می‌رسانند یا ساختار لوله‌ها را مختل می‌کنند، با جلوگیری از رسیدن جنین به رحم ممکن است باعث ایجاد حاملگی خارج از رحم شوند.

شایع‌ترین عوامل خطر حاملگی خارج از رحم عبارت‌اند از:

• سابقه حاملگی خارج از رحم: در زنی که یک بار حاملگی خارج از رحم داشته است، خطر تکرار آن افزایش می‌یابد.
• عفونت‌های قبلی لوله‌ها (PID): به‌ویژه بیماری‌های آمیزشی مانند کلامیدیا یا سوزاک ممکن است ساختار لوله‌ها را مختل کنند.
• آندومتریوز: ممکن است باعث آسیب لوله‌ای شود که به حاملگی خارج از رحم منجر می‌شود.
• IVF (لقاح آزمایشگاهی) و درمان‌های باروری: آغاز بارداری از راه غیرطبیعی گاهی ممکن است باعث استقرار نادرست جنین شود.
• جراحی‌های انجام‌شده روی لوله‌ها: پس از عمل‌هایی مانند برداشتن میوم، بستن لوله یا ترمیم لوله‌ها، خطر حاملگی خارج از رحم افزایش می‌یابد.
• سن بالای مادر: به‌ویژه در بارداری‌های بالای ۳۵ سال خطر افزایش می‌یابد.
• بارداری‌هایی که در حین استفاده از وسیله داخل رحمی (آی‌یو‌دی) ایجاد می‌شوند: اگرچه بارداری با آی‌یو‌دی نادر است، اگر رخ دهد احتمال خارج از رحم بودن آن بالاست.

درمان حاملگی خارج از رحم چگونه است؟

روش درمان حاملگی خارج از رحم بر اساس محل استقرار بارداری، میزان پیشرفت آن، وضعیت کلی بیمار و تمایل به فرزندآوری تعیین می‌شود. هدف، حفظ سلامت بیمار با کمترین آسیب به لوله‌های فالوپ و در صورت امکان، حفظ باروری است.

روش‌های اصلی درمان حاملگی خارج از رحم عبارت‌اند از:

• درمان دارویی: در شرایطی به کار می‌رود که حاملگی خارج از رحم در مراحل اولیه باشد، ضربان قلب جنین شروع نشده باشد و خطر پارگی لوله وجود نداشته باشد.
• درمان جراحی (لاپاراسکوپی یا لاپاراتومی): در پارگی لوله، خونریزی داخلی یا شرایطی که برای درمان با متوترکسات مناسب نیستند انجام می‌شود. با روش لاپاراسکوپی می‌توان لوله را باز کرده و حاملگی خارج از رحم را برداشت (سالپنگوستومی) یا لوله را به‌طور کامل برداشت (سالپنژکتومی).
• درمان حمایتی و پیگیری: پس از درمان، بیمار باید تا زمانی که سطح HCG کاهش یابد به‌طور منظم معاینه شود. در افرادی که پس از درمان قصد بارداری دارند، برای ایجاد بارداری طبیعی با استقرار درون رحم، باید با پیگیری پزشک برنامه‌ریزی شود.

اگر حاملگی خارج از رحم به‌موقع تشخیص داده نشود، ممکن است به خونریزی‌های داخلی جدی، از دست رفتن لوله یا به‌ندرت عوارض تهدیدکننده حیات مادر منجر شود. به همین دلیل مراجعه زودهنگام هر فردی که احتمال بارداری دارد به پزشک اهمیت زیادی دارد.

پزشکان حوزه «زنان و زایمان» در آنادولو

نوری جیدلی

زنان و زایمان

همه پزشکان مرکز

پرسش‌های متداول

منابع

• مقاله منبع اصلی به زبان ترکی

این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.