الکتروشوک‌درمانی (ECT) روشی درمانی است که با اعمال جریان الکتریکی کم‌ولتاژ و کنترل‌شده به مغز تحت بیهوشی عمومی، تشنجی کوتاه ایجاد میکند. این روش به‌ویژه در افسردگی اساسی، اختلال دوقطبی، اسکیزوفرنی و کاتاتونی مقاوم به دارو به کار می‌رود. معمولاً هفتهای ۲ تا ۳ بار و در مجموع ۶ تا ۱۲ جلسه انجام میشود و شایعترین عوارض آن فراموشی و گیجی موقت است.
الکتروشوک‌درمانی یا درمان با تشنج الکتریکی (ECT) روشی مؤثر در درمان بیماری‌های شدید روان‌پزشکی است. این روش به‌ویژه برای بیمارانی به کار می‌رود که در بیماری‌هایی مانند افسردگی اساسی، اختلال دوقطبی و اسکیزوفرنی به درمان دارویی پاسخ نداده‌اند. اساس این روش درمانی، ایجاد یک تشنج کوتاهمدت با اعمال جریان الکتریکی کنترل‌شده به مغز است. در پزشکی مدرن، این روش با استفاده از بیهوشی پیشرفته و داروهای شلکننده عضلانی ایمن‌تر شده است.
الکتروشوک‌درمانی (ECT) چیست؟
ECT روشی درمانی است که با اعمال جریان الکتریکی کم‌ولتاژ به مغز، تنظیم تعادل انتقال‌دهنده‌های عصبی در مغز را هدف قرار می‌دهد. ECT که از دهه ۱۹۳۰ به کار می‌رود، به‌ویژه در بیماران مقاوم به درمان دارویی راه‌حلی مؤثر ارائه می‌دهد. امروزه از آنجا که این روش همراه با تکنیک‌های پیشرفته بیهوشی انجام میشود، بیماران بیهوش می‌شوند و در طول درمان دردی احساس نمی‌کنند. اثر ECT این‌گونه توضیح داده میشود که با تغییر فعالیت الکتریکی مغز، ترشح برخی مواد نوروشیمیایی (مانند سروتونین، دوپامین و نوراپی‌نفرین) را افزایش می‌دهد. به این ترتیب، در موارد افسردگی شدید می‌توان به بهبود سریع دست یافت. همچنین این روش بر اختلالات خلقی و علائم شدید روان‌پریشی که در بیماری‌های روان‌پزشکی دیده می‌شوند، اثرات مثبتی دارد.
ECT در محیط بیمارستان و توسط یک تیم متخصص و به‌صورت جلسه‌ای انجام میشود. تعداد جلسات بسته به وضعیت بیمار ممکن است متفاوت باشد، اما معمولاً بین ۶ تا ۱۲ جلسه تکمیل میشود. این روش به دلیل اثر سریع آن، به‌ویژه در بیماران افسرده با خطر بالای خودکشی، در شرایط اورژانسی ترجیح داده میشود.
الکتروشوک‌درمانی (ECT) چه کاربردی دارد؟
درمان با تشنج الکتریکی (ECT) روشی مؤثر است که به‌ویژه در درمان بیماری‌های روان‌پزشکی مقاوم به درمان دارویی به کار می‌رود. این روش می‌تواند در شرایطی مانند افسردگی اساسی، اختلال دوقطبی، اسکیزوفرنی و کاتاتونی بهبودی سریع و قوی ایجاد کند. در موارد افسردگی شدید، با کاهش افکار خودکشی می‌تواند گزینه‌ای نجات‌بخش برای زندگی بیمار باشد. علاوه بر این، می‌توان از آن برای کنترل حملات مانیک و تسکین علائم شدید روان‌پریشی نیز استفاده کرد. این روش با تنظیم سطح انتقال‌دهنده‌های عصبی به برقراری تعادل شیمیایی در مغز کمک میکند. اثر ECT معمولاً پس از چند جلسه آشکار میشود و بهبود قابل‌توجهی در عملکردهای ذهنی بیماران ایجاد میشود. این روش به‌ویژه برای بیمارانی که عوارض جانبی داروها را تحمل نمی‌کنند یا از داروها سود کافی نمی‌برند، به‌عنوان جایگزینی با نتیجه سریع مطرح است. موارد کاربرد ECT عبارت‌اند از:
- افسردگی اساسی: در موارد افسردگی شدیدی که به درمان دارویی پاسخ نمی‌دهند، بهبود سریع ایجاد میکند.
- اختلال دوقطبی: با کنترل حملات مانیک یا افسردگی، اختلالات خلقی را تسکین می‌دهد.
- اسکیزوفرنی: در بیماران مقاوم به درمان دارویی می‌تواند به کاهش علائم روان‌پریشی کمک کند.
- کاتاتونی: در بیمارانی که علائمی مانند محدودیت حرکتی و ناتوانی در صحبت کردن دارند، مؤثر است.
- بیماران با خطر بالای خودکشی: در شرایط اورژانسی، با کاهش سریع افکار خودکشی می‌تواند از خطرات جانی پیشگیری کند.
- بیمارانی که نمی‌توانند دارو مصرف کنند: برای بیمارانی که به دلیل بارداری، عوارض جانبی داروها یا سایر مشکلات سلامتی قادر به مصرف دارو نیستند، روش درمانی جایگزین است.
- بیماری پارکینسون و صرع: در برخی بیماری‌های عصبی نیز ممکن است برای تسکین علائم به کار رود.
این روش بسته به وضعیت بیمار و شدت بیماری می‌تواند به‌تنهایی یا همراه با درمان دارویی به کار رود. به دلیل اینکه به‌ویژه در موارد شدید در مدت کوتاهی نتایج مؤثری به دست می‌دهد، روشی درمانی است که روان‌پزشکان توصیه می‌کنند.
الکتروشوک‌درمانی (ECT) چگونه انجام میشود؟
ECT روشی درمانی و کنترل‌شده است که در محیط بیمارستان، تحت بیهوشی و توسط یک تیم متخصص انجام میشود. پیش از شروع درمان، سابقه پزشکی بیمار بررسی و وضعیت روان‌پزشکی و جسمی او ارزیابی میشود. پس از انجام آزمایش‌های لازم، مشخص میشود که آیا بیمار برای ECT مناسب است یا خیر. به‌ویژه در افرادی که بیماری‌های قلبی یا بیماری‌های دستگاه عصبی دارند، ممکن است پیش از درمان ارزیابی‌های تکمیلی انجام شود. در روز درمان، بیهوشی عمومی از طریق رگ اعمال میشود و بیمار بیهوش میشود. همزمان داروی شلکننده عضلانی تجویز میشود تا از انقباض‌های غیرارادی عضلات جلوگیری شود. به این ترتیب، از احساس درد یا انجام حرکات کنترل‌نشده توسط بیمار در طول درمان جلوگیری میشود. الکترودهایی روی سر بیمار قرار داده میشود و جریان الکتریکی کم‌ولتاژ و کوتاه‌مدتی به مغز اعمال میشود. این کار باعث ایجاد یک تشنج کنترل‌شده در مغز میشود. تشنج معمولاً ۳۰ تا ۶۰ ثانیه طول می‌کشد. از آنجا که بیمار بیهوش است، امکان احساس این فرایند برای او وجود ندارد.
پس از اعمال جریان الکتریکی، بیمار در عرض چند دقیقه خودبه‌خود بیدار میشود. بیشتر بیماران ممکن است پس از درمان دچار گیجی خفیف و فراموشی موقت شوند، اما این اثرات معمولاً در مدت کوتاهی برطرف می‌شوند. ECT که معمولاً هفتهای ۲ تا ۳ بار انجام میشود، در مجموع بین ۶ تا ۱۲ جلسه تکمیل میشود. تعداد جلسات بسته به شدت بیماری و پاسخ بیمار به درمان ممکن است تغییر کند.
پس از درمان، بیمار مدت کوتاهی تحت نظر قرار می‌گیرد و اغلب در همان روز ترخیص میشود. برای برخی بیماران، ECT به‌تنهایی می‌تواند کافی باشد؛ اما برای برخی دیگر ممکن است لازم باشد همراه با درمان دارویی به کار رود. برای دستیابی به بهبود درازمدت، پزشکان ممکن است رویکردهای تکمیلی مانند درمان نگهدارنده یا روان‌درمانی را به بیماران توصیه کنند. ECT روشی درمانی است که با فناوری‌های پزشکی مدرن ایمن شده و اثربخشی آن به‌طور علمی ثابت شده است. این روش به‌ویژه برای بیمارانی که به درمان دارویی پاسخ نمی‌دهند، می‌تواند گزینه‌ای حیاتی باشد.
عوارض جانبی الکتروشوک‌درمانی (ECT) چیست؟
اگرچه درمان با تشنج الکتریکی (ECT) در کاربردهای پزشکی مدرن ایمن تلقی میشود، ممکن است برخی عوارض جانبی ایجاد کند. از آنجا که در طول درمان به بیمار داروهای بیهوشی و شلکننده عضلانی داده میشود، در حین انجام آن دردی احساس نمی‌شود. اما پس از آن ممکن است برخی اثرات موقت دیده شود. از شایعترین عوارض جانبی می‌توان به فراموشی، گیجی، سردرد و حالت تهوع اشاره کرد. فراموشی معمولاً کوتاهمدت است و با گذشت زمان برطرف میشود، اما در برخی بیماران ممکن است مدت طولانی‌تری ادامه یابد. فراموشی کوتاهمدت معمولاً به رویدادهای دوره پیش و پس از درمان محدود است. همچنین برخی بیماران ممکن است پس از ECT به‌طور موقت دچار حواس‌پرتی یا کندی خفیف شناختی شوند. در موارد نادر، ممکن است اثراتی مانند تغییر فشار خون، درد فک یا سفتی عضلات به دلیل درمان دیده شود. عوارض جانبی شایع ECT عبارت‌اند از:
- فراموشی (فراموشی کوتاهمدت، به‌ندرت از دست رفتن حافظه درازمدت)
- گیجی و اختلال در جهت‌یابی
- سردرد و سرگیجه
- دردهای عضلانی و سفتی فک (موقت و مرتبط با شل‌کننده‌های عضلانی)
- حالت تهوع و استفراغ
- نوسانات فشار خون (به‌ندرت پرفشاری یا افت فشار خون)
- احساس خستگی و بی‌حالی
- به‌ندرت تشدید موقت ناراحتی‌های روانی
این عوارض جانبی معمولاً در عرض چند ساعت یا چند روز پس از درمان کاهش مییابند. فراموشی و اثرات شناختی معمولاً پس از تکمیل دوره درمان برطرف می‌شوند. عوارض جانبی ECT از بیماری به بیمار دیگر متفاوت است. پیش از شروع درمان، باید ارزیابی خطر توسط پزشک متخصص انجام شود.
هیئت تحریریه Anadolu Medical Center
پرسش‌های متداول
ECT برای درمان چه بیماری‌هایی به کار می‌رود؟
افسردگی اساسی، اختلال دوقطبی، اسکیزوفرنی و کاتاتونی مقاوم به دارو، بیماران با خطر بالای خودکشی و بیمارانی که نمی‌توانند دارو مصرف کنند. در برخی بیماری‌های عصبی مانند پارکینسون و صرع نیز ممکن است به کار رود.
آیا بیمار در طول ECT درد احساس میکند؟
خیر. ECT تحت بیهوشی عمومی و همراه با داروی شلکننده عضلانی انجام میشود، بنابراین بیمار بیهوش است و دردی احساس نمیکند.
ECT چند جلسه انجام میشود؟
معمولاً هفتهای ۲ تا ۳ بار و در مجموع بین ۶ تا ۱۲ جلسه انجام میشود؛ تعداد جلسات بسته به شدت بیماری و پاسخ بیمار تغییر میکند.
شایعترین عوارض جانبی ECT کداماند؟
فراموشی کوتاهمدت، گیجی، سردرد، دردهای عضلانی و سفتی فک، حالت تهوع و نوسانات فشار خون. این عوارض معمولاً ظرف چند ساعت یا چند روز کاهش مییابند.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین میکند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.