اختلال خوردن ناراحتی‌ای است که با رفتارهای خوردن بسیار محدودکننده، کنترل‌نشده یا وسواسی مشخص میشود و با تصویر بدنی، عزت نفس و وضعیت عاطفی ارتباط دارد؛ انواع آن شامل آنورکسیا نروزا، بولیمیا نروزا، اختلال پرخوری و ارتورکسیا است. درمان با رویکرد چندتخصصی شامل رواندرمانی، مشاوره تغذیه و حمایت پزشکی انجام میشود. در صورت درمان نشدن ممکن است به بیماریهای قلبی، پوکی استخوان و عوارض جدی منجر شود.
اختلال خوردن ناراحتی‌ای است که بر عادات تغذیه‌ای و رفتارهای خوردن اثر منفی می‌گذارد و معمولاً به مشکلات سلامت روانی و جسمی منجر میشود. اختلالات خوردن زمانی بروز میکنند که بیمار رفتارهای بسیار محدودکننده، کنترل‌نشده یا وسواسی در زمینه خوردن پیدا کند. این وضعیت ارتباط نزدیکی با تصویر بدنی، عزت نفس و وضعیت عاطفی دارد. ممکن است به انواع مختلفی مانند بیاشتهایی عصبی (آنورکسیا نروزا)، پراشتهایی عصبی (بولیمیا نروزا)، اختلال پرخوری و ارتورکسیا دیده شود. برخی افراد با محدودیت شدید کالری تلاش میکنند به شیوه‌ای ناسالم وزن کم کنند، در حالی که برخی دیگر ممکن است وارد چرخه پرخوری و استفراغ شوند.
اختلال خوردن چیست؟
اختلال خوردن که به اختلالات جدی در عادات غذا خوردن منجر میشود، وضعیتی است که هم بر سلامت جسمی و هم بر سلامت روانی اثر منفی می‌گذارد. این اختلالات تحت تأثیر تصویر بدنی، اعتمادبه‌نفس، وضعیت عاطفی و روابط بیمار با محیط اجتماعی‌اش قرار دارند. ویژگی آن‌ها رفتارهایی مانند محدودیت‌های غذایی منجر به کاهش وزن شدید، حملات پرخوری، خوردن کنترل‌نشده و استفراغ عمدی پس از غذا خوردن است. اگرچه اختلالات خوردن بیشتر در زنان جوان دیده میشوند، ممکن است افراد در هر سنی را درگیر کنند. استعداد ژنتیکی، تصور پایین از خود، معیارهای زیبایی جامعه و ناراحتی‌های روانی (مانند اضطراب، افسردگی و اختلال وسواس فکری-عملی) ممکن است در بروز اختلالات خوردن نقش داشته باشند. درمان اختلالات خوردن باید با رویکردی چندتخصصی انجام شود و رواندرمانی، مشاوره تغذیه و درمان پزشکی با هم پیش بروند. تشخیص و درمان زودهنگام برای برخورداری بیمار از زندگی سالم ضروری است.
علائم اختلال خوردن
گروهی از بیماری‌هاست که به تغییرات جدی در عادات غذا خوردن، تصویر بدنی و وضعیت روانی بیمار منجر میشود. ویژگی این ناراحتی‌ها معمولاً کنترل بیش از حد رفتارهای خوردن توسط فرد، پرهیز از غذا یا مصرف کنترل‌نشده مقدار زیادی غذاست. در افراد مبتلا به اختلال خوردن ممکن است علائمی مانند توجه وسواسی به وزن و ظاهر بدن، ورزش بیش از حد، انزوای اجتماعی و نوسانات عاطفی دیده شود. همچنین رفتارهایی مانند رژیم‌های بسیار محدودکننده، حذف وعده‌های غذایی یا پنهانی غذا خوردن نیز به‌طور شایع مشاهده میشود. علائم اختلال خوردن به این شرح است:
- کاهش یا افزایش شدید وزن: ممکن است تغییرات غیرطبیعی و ناگهانی وزن رخ دهد.
- افکار وسواسی درباره غذا: رفتارهایی مانند محاسبه کالری، رژیم گرفتن مداوم یا پرهیز از غذاهای ممنوع دیده میشود.
- تغییر در عادات غذا خوردن: ممکن است حذف وعده‌های غذایی، امتناع از غذا خوردن یا حملات پرخوری رخ دهد.
- پنهانی غذا خوردن یا استفراغ پس از پرخوری: در اختلالاتی مانند بولیمیا نروزا به‌طور شایع دیده میشود.
- ورزش بیش از حد: ممکن است برای سوزاندن غذاهای خورده‌شده، برنامه‌های ورزشی طاقت‌فرسا اجرا شود.
- پرهیز از محیط‌های اجتماعی: دوری از فعالیت‌های اجتماعی به دلیل نگرانی‌های مربوط به غذا خوردن.
- مشکلات گوارشی و اختلالات متابولیک: ممکن است یبوست، ناراحتی‌های معده و کمبود ویتامین‌ها دیده شود.
- احساس گرسنگی شدید یا بیاشتهایی: ممکن است عدم تعادل در رفتار غذا خوردن رخ دهد.
- افسردگی و اختلال اضطرابی: در افراد مبتلا به اختلال خوردن، تغییرات خلقی و اضطراب به‌طور شایع دیده میشود.
- قاعدگی نامنظم: بهویژه در زنان ممکن است اختلالات هورمونی مانند بی‌نظمی قاعدگی یا قطع قاعدگی رخ دهد.
عوامل خطر ایجادکننده اختلال خوردن
اختلالات خوردن بیماریهای پیچیده‌ای هستند که ممکن است در نتیجه ترکیبی از عوامل زیستی، روانی و محیطی ایجاد شوند. استعداد ژنتیکی ممکن است در کسانی که سابقه خانوادگی اختلال خوردن یا بیماری روان‌پزشکی دارند، خطر بالاتری ایجاد کند. اختلالات خوردن در افرادی که اعتمادبه‌نفس پایین، کمال‌گرایی و اختلال تصویر بدنی دارند، بیشتر دیده میشوند. فشارهای اجتماعی و اثر رسانه‌ها بر تصویر بدن ایده‌آل، بهویژه در افراد جوان، ممکن است عادات غذایی ناسالم را تشویق کند. عوامل روانی-اجتماعی مانند استرس شدید، تجربه‌های آسیب‌زا، آزار در دوران کودکی و فشار درون خانواده نقش مهمی در ایجاد اختلالات خوردن دارند. رژیم گرفتن کنترل‌نشده، وسواس شدید برای کاهش وزن و عادات نامنظم غذا خوردن نیز ممکن است باعث آغاز این بیماری شوند. همچنین عدم تعادلهای هورمونی و عوامل عصبی، بهویژه تغییرات سطح سروتونین، ممکن است خطر ابتلا به اختلال خوردن را افزایش دهند. کسانی که در دوران کودکی یا نوجوانی سابقه چاقی داشته‌اند نیز ممکن است در سنین بعدی در معرض خطر بیشتری از نظر اختلال خوردن باشند.
اختلالات خوردن چگونه درمان میشوند؟
درمان با رویکردی چندتخصصی انجام میشود که هدف آن تنظیم سلامت جسمی، وضعیت روانی و عادات تغذیه‌ای بیمار است. فرایند درمان اختلالات خوردن با رواندرمانی، مشاوره تغذیه و در صورت لزوم حمایت پزشکی پیش می‌رود. درمان شناختی-رفتاری روشی است که به‌طور گسترده برای کمک به بیمار در تغییر عادات غذا خوردن و تصویر بدنی به کار می‌رود. همچنین خانوادهدرمانی، درمان فردی و گروهدرمانی نیز ممکن است برای افراد مبتلا به اختلال خوردن مفید باشند. متخصصان تغذیه با تهیه یک برنامه غذایی سالم و متعادل، به بیمار کمک میکنند تعادل تغذیه‌ای از دست رفته خود را بازیابد. در موارد شدید، برای حفظ عملکردهای حیاتی بیمار ممکن است بستری شدن در بیمارستان لازم باشد و تغذیه وریدی انجام شود. در طول فرایند درمان، داشتن محیط اجتماعی حمایتگر و ایجاد عادات زندگی سالم از عوامل مهمی هستند که روند بهبود را سرعت می‌بخشند.
اختلالات خوردن ممکن است باعث چه بیماریهایی شوند؟
اختلالات خوردن بیماریهایی هستند که هم سلامت جسمی و هم سلامت روانی را به‌طور جدی تهدید میکنند. وضعیت‌هایی مانند سوءتغذیه، کاهش وزن شدید یا غذا خوردن کنترل‌نشده با مختل کردن متابولیسم ممکن است به بسیاری از مشکلات سلامتی منجر شوند. به دلیل کمبودهای تغذیه‌ای ممکن است سیستم ایمنی ضعیف شود. همچنین ممکن است باعث اختلالات جدی در عملکرد اندام‌ها شود. بهویژه اختلالات خوردنی که مدت طولانی درمان نشده‌اند، ممکن است به مشکلات دائمی سلامتی مانند ناراحتی‌های قلبی، پوکی استخوان، بی‌نظمی‌های هورمونی و مشکلات دستگاه گوارش منجر شوند. بیماریهایی که اختلالات خوردن ممکن است ایجاد کنند را می‌توان به این ترتیب برشمرد:
- بیماریهای قلبی: کاهش وزن شدید یا تغذیه نامنظم ممکن است باعث اختلالات ریتم قلب و فشار خون پایین شود.
- استئوپروز (پوکی استخوان): کمبود کلسیم و ویتامین D ممکن است تراکم استخوان را کاهش دهد.
- مشکلات دستگاه گوارش: ممکن است یبوست مزمن، زخم معده و مشکلات روده دیده شود.
- عدم تعادلهای هورمونی: ممکن است بی‌نظمی‌های قاعدگی و مشکلات تیروئید بروز کند.
- نارسایی کلیه: دریافت ناکافی مایعات و اختلال تغذیه ممکن است بر عملکرد کلیه‌ها اثر منفی بگذارد.
- ضعف سیستم ایمنی: با ضعیف شدن سازوکار دفاعی بدن، مقاومت در برابر عفونت‌ها ممکن است کاهش یابد.
- اختلالات دستگاه عصبی: ممکن است افسردگی، اضطراب و مشکلات حافظه دیده شود.
- فرسایش دندان: در بیماران مبتلا به بولیمیا نروزا، مینای دندان ممکن است به دلیل استفراغ مکرر آسیب ببیند.
اختلالات خوردن اگر زود تشخیص داده و درمان نشوند، ممکن است خطر جانی ایجاد کنند. به همین دلیل دریافت کمک حرفه‌ای و پذیرفتن عادات تغذیه‌ای سالم برای بهبودی درازمدت بسیار مهم است.
هیئت تحریریه Anadolu Medical Center
پرسش‌های متداول
انواع اختلال خوردن کداماند؟
اختلالات خوردن ممکن است به شکل بیاشتهایی عصبی (آنورکسیا نروزا)، پراشتهایی عصبی (بولیمیا نروزا)، اختلال پرخوری و ارتورکسیا دیده شوند.
علائم اختلال خوردن چیست؟
تغییرات ناگهانی وزن، افکار وسواسی درباره غذا و کالری، حذف وعده‌ها یا حملات پرخوری، استفراغ پس از غذا، ورزش بیش از حد، دوری از محیط‌های اجتماعی، افسردگی و بی‌نظمی قاعدگی از علائم آن هستند.
اختلالات خوردن چگونه درمان میشوند؟
درمان با رویکرد چندتخصصی شامل رواندرمانی (بهویژه درمان شناختی-رفتاری)، خانوادهدرمانی و گروهدرمانی، مشاوره تغذیه و در موارد شدید بستری و تغذیه وریدی انجام میشود.
اختلالات خوردن چه بیماریهایی ایجاد میکنند؟
ممکن است به بیماریهای قلبی، پوکی استخوان، مشکلات گوارشی، عدم تعادلهای هورمونی، نارسایی کلیه، ضعف سیستم ایمنی، اختلالات دستگاه عصبی و فرسایش دندان منجر شوند.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.