کارسینوم سلول بازال (BCC) چیست و چگونه درمان می‌شود؟

کارسینوم سلول بازال (BCC) در میان سرطان‌های پوست شایع‌ترین و در عین حال یکی از کندترین انواع است. این بیماری که معمولاً در نواحی‌ای که مدت طولانی در معرض نور خورشید بوده‌اند ظاهر می‌شود، ممکن است به شکل زخم‌های پوستی که بهبود نمی‌یابند، ندول‌هایی با ظاهر مرواریدی یا دلمه‌بستن نمود پیدا کند. اگرچه BCC بیشتر در نواحی در معرض آفتاب مانند صورت، گوش، گردن و دست‌ها ایجاد می‌شود، در سایر بخش‌های بدن نیز ممکن است دیده شود. اینکه در صورت تشخیص زودهنگام قابل درمان است، اهمیت معاینات منظم پوست و محافظت در برابر آفتاب را بیشتر می‌کند. هرچند خطر متاستاز آن کم است، از آنجا که در صورت عدم درمان می‌تواند به بافت‌های اطراف آسیب برساند، وضعیتی است که باید جدی گرفته شود.

کارسینوم سلول بازال (BCC) چیست؟

این سرطان از سلول‌های بازال که در پایین‌ترین لایه پوست قرار دارند منشأ می‌گیرد و بیشتر در نتیجه تماس طولانی‌مدت با آفتاب ایجاد می‌شود. پرتوهای فرابنفش (UV) خورشید باعث آسیب DNA می‌شوند و این امر به تکثیر کنترل‌نشده سلول‌ها می‌انجامد. BCC بیشتر در نواحی‌ای دیده می‌شود که بیشترین تماس را با آفتاب دارند، مانند صورت، بینی، پیشانی، گوش‌ها و گردن. در موارد نادر ممکن است در تنه یا اندام‌ها نیز ایجاد شود.

با وجود پیشرفت کند، اگر درمان نشود ممکن است به بافت‌های اطراف آسیب برساند و به ساختارهای عمقی مانند استخوان و غضروف گسترش یابد. با این حال احتمال متاستاز آن بسیار کم است. با تشخیص زودهنگام و درمان صحیح، اکثریت بزرگی از موارد کارسینوم سلول بازال به‌طور کامل قابل درمان هستند.

انواع کارسینوم سلول بازال (BCC) کدام‌اند؟

انواع مختلف کارسینوم سلول بازال، هم از نظر ظاهر بالینی و هم از نظر رفتار زیستی اهمیت دارند. به همین دلیل شناسایی درست زیرگروه، در انتخاب روش درمان و پیش‌بینی سیر بیماری نقشی حیاتی دارد. همچنین برخی زیرگروه‌ها سیر تهاجمی‌تری دارند و برخی ممکن است سطحی باقی بمانند و این امر برنامه‌ریزی اختصاصی برای هر فرد را در رویکرد درمانی ضروری می‌سازد.

انواع BCC را می‌توان این‌گونه برشمرد:

• BCC ندولار: شایع‌ترین نوع است. معمولاً به شکل ندولی براق و صیقلی شبیه مروارید است. با گذشت زمان ممکن است در مرکز آن دلمه و زخم ایجاد شود.
• BCC سطحی (سوپرفیشیال): بیشتر در ناحیه تنه و به شکل ضایعات قرمزرنگ، صاف و کمی پوسته‌دار دیده می‌شود. به‌آهستگی پیشرفت می‌کند و معمولاً سیر بهتری دارد.
• BCC مورفه‌آفرم (اسکلروزان): به شکل ضایعاتی سفت، با حدود نامشخص و شبیه بافت جای زخم ظاهر می‌شود. ممکن است به‌صورت تهاجمی‌تری به بافت‌های اطراف گسترش یابد.
• BCC پیگمانته: ممکن است به رنگ قهوه‌ای تیره یا سیاه باشد و با ملانوم اشتباه گرفته شود. بیشتر در افراد با پوست تیره دیده می‌شود.
• BCC میکروندولار: به شکل ندول‌های کوچک دیده می‌شود و ممکن است در مقایسه با سایر انواع تهاجمی‌تر باشد.

علل کارسینوم سلول بازال (BCC) چیست؟

مهم‌ترین عامل در بروز کارسینوم سلول بازال، تماس طولانی‌مدت با پرتوهای فرابنفش خورشید است. در افرادی که طی سال‌های طولانی، به‌ویژه بدون محافظت، در معرض آفتاب قرار گرفته‌اند، خطر به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد. همچنین استفاده از سولاریوم، داشتن پوست روشن و ضعف سیستم ایمنی نیز ممکن است بروز BCC را تسهیل کنند. سموم محیطی، تماس با مواد شیمیایی و برخی سندرم‌های ارثی نیز از دیگر عواملی هستند که احتمال بروز بیماری را افزایش می‌دهند.

علل کارسینوم سلول بازال را می‌توان این‌گونه خلاصه کرد:

• پرتوهای UV: تماس شدید با آفتاب، به‌ویژه در دوران کودکی و نوجوانی، خطر BCC را افزایش می‌دهد.
• استفاده از سولاریوم: پرتوهای UV مصنوعی نیز باعث آسیب DNA در سلول‌های پوست می‌شوند.
• رنگ پوست روشن: در افراد دارای پوست روشن، چشمان رنگی و موهای بور یا قرمز، خطر بیشتر است.
• استعداد ژنتیکی: در افرادی که سابقه سرطان پوست در خانواده دارند، شایع‌تر است.
• ضعف سیستم ایمنی: افرادی که سیستم ایمنی آن‌ها به دلایلی مانند پیوند عضو سرکوب شده است، در معرض خطرند.
• تماس با پرتو: احتمال بروز BCC در نواحی‌ای که قبلاً پرتودرمانی شده‌اند افزایش می‌یابد.
• عامل سن: فراوانی بروز آن در سنین بالاتر به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد.
• برخی سندرم‌های ارثی: بیماری‌های نادری مانند سندرم گورلین-گولتز بروز BCC را تسهیل می‌کنند.

علائم کارسینوم سلول بازال (BCC) چیست؟

علائم BCC معمولاً با ضایعات کوچکی در پوست آغاز می‌شود که به‌آهستگی رشد می‌کنند و در ابتدا جدی گرفته نمی‌شوند. اما با گذشت زمان ظاهر آن‌ها تغییر می‌کند و مشکوک می‌شوند.

علائم کارسینوم سلول بازال ممکن است به این شکل‌ها دیده شود:

• ندول‌های براق مرواریدی، به رنگ پوست یا صورتی
• زخم‌هایی با مرکز فرورفته و لبه‌های برجسته
• ضایعات پوستی که مدام دلمه می‌بندند و بهبود نمی‌یابند
• ندول‌هایی که با گذشت زمان خونریزی می‌کنند یا دلمه می‌بندند
• لک‌های قهوه‌ای تیره یا سیاه در نوع پیگمانته
• ضایعات سفت شبیه جای زخم با حدود نامشخص
• معمولاً بدون درد هستند، اما در مراحل بعدی ممکن است حساسیت ایجاد کنند

کارسینوم سلول بازال (BCC) چگونه تشخیص داده می‌شود؟

روند تشخیص کارسینوم سلول بازال برای شناسایی بیماری در مراحل اولیه و درمان مؤثر آن اهمیت حیاتی دارد. در مرحله نخست، معاینه پوست‌شناسی انجام می‌شود و ضایعات مشکوک پوستی با دقت ارزیابی می‌شوند. در این معاینه، رنگ، شکل، ویژگی‌های سطحی و حدود ضایعه بررسی می‌شود. برای بررسی دقیق‌تر ضایعات مشکوک، از دستگاه ویژه‌ای به نام درماتوسکوپ استفاده می‌شود که امکان مشاهده سطح پوست با بزرگنمایی را فراهم می‌کند. به کمک درماتوسکوپی می‌توان ساختارهای عروقی، توزیع رنگدانه و ویژگی‌های مشخصه تومور را که با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شوند، شناسایی کرد.

بیوپسی اساسی‌ترین روش برای تشخیص قطعی است. در جریان بیوپسی، نمونه کوچکی از بافت ضایعه مشکوک برداشته شده و برای بررسی هیستوپاتولوژیک فرستاده می‌شود. با گزارش پاتولوژی، وجود تومور، نوع آن (ندولار، سطحی، مورفه‌آفرم و غیره)، عمق و درجه تهاجم آن به‌روشنی مشخص می‌شود. این اطلاعات در شخصی‌سازی برنامه درمانی اهمیت زیادی دارند.

در برخی موارد پیشرفته، به‌ویژه اگر به گسترش تومور به بافت‌های عمقی در نواحی حساس مانند اطراف چشم، بینی، گوش یا پوست سر مشکوک باشند، ممکن است از روش‌های رادیولوژیک مانند تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) یا توموگرافی کامپیوتری (CT) استفاده شود. این تکنیک‌های تصویربرداری می‌توانند نشان دهند که آیا تومور به بافت‌های نرم، عضلات یا استخوان‌ها گسترش یافته است یا نه. همچنین هرچند نادر، در ضایعات بسیار وسیع و عودکننده ممکن است برای ارزیابی خطر متاستاز بررسی‌های تکمیلی انجام شود.

درمان کارسینوم سلول بازال (BCC) چگونه است؟

هدف از درمان BCC، از بین بردن کامل تومور و به حداقل رساندن خطر عود است. انتخاب درمان بر اساس اندازه، محل و نوع تومور و وضعیت عمومی سلامت بیمار تعیین می‌شود.

مهم‌ترین روش‌های درمانی عبارت‌اند از:

• برداشتن جراحی (اکسیزیون): رایج‌ترین روش است. تومور همراه با مقداری از بافت سالم اطراف آن برداشته می‌شود.
• جراحی میکروگرافیک موس: به‌ویژه در نواحی مهم از نظر زیبایی مانند صورت ترجیح داده می‌شود. تومور لایه به لایه برداشته شده و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود.
• کرایوتراپی (انجماد): ممکن است در تومورهای کوچک و سطحی به کار رود.
• کورتاژ و الکتروکوتر: ضایعه با تراشیدن برداشته می‌شود و سپس سلول‌های باقی‌مانده با جریان الکتریکی از بین می‌روند.
• درمان‌های موضعی: کرم‌هایی که پزشک تجویز می‌کند ممکن است در BCC سطحی به کار روند.
• پرتودرمانی: ممکن است در بیمارانی که برای جراحی مناسب نیستند یا در مراحل پیشرفته انجام شود.
• درمان‌های هدفمند: در سال‌های اخیر در موارد پیشرفته و گسترده BCC از داروهای هدفمند استفاده می‌شود.

پرسش‌های متداول

منابع

• مقاله منبع اصلی به زبان ترکی

این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.