نارسایی قلبی وضعیتی است که در آن قلب به دلیل ضعیف شدن یا سفت شدن عضله، نمی‌تواند خون کافی را به بدن پمپاژ کند و ممکن است مزمن یا حاد باشد. تنگی نفس، خستگی و ادم در پاها از علائم اصلی آن هستند و بر اساس طبقه‌بندی AHA در چهار مرحله A تا D ارزیابی میشود. درمان شامل تغییر شیوه زندگی، کنترل نمک و مایعات، دستگاه‌هایی مانند ICD و LVAD و در مرحله نهایی پیوند قلب است.
قلب اندامی حیاتی است که برای تأمین نیاز بدن به اکسیژن و مواد مغذی، به‌طور منظم خون پمپاژ می‌کند. اما هنگامی که قلب به دلایل مختلف نتواند خون را به اندازه کافی پمپاژ کند، نارسایی قلبی ایجاد میشود. نارسایی قلبی وضعیتی است که در آن قلب به دلیل ضعیف شدن یا سفت شدن، نمی‌تواند جریان خون مورد نیاز بدن را فراهم کند. این بیماری ممکن است وضعیتی مزمن با پیشرفت آهسته باشد یا به شکل مشکلی حاد و ناگهانی بروز کند. نارسایی قلبی با علائمی مانند تنگی نفس، خستگی و ادم در پاها و ساق‌ها خود را نشان می‌دهد. با تشخیص زودهنگام و روش‌های درمانی مناسب می‌توان کیفیت زندگی بیماران را افزایش داد و پیشرفت بیماری را کند کرد.
نارسایی قلبی چیست؟
مشکلی سلامتی است که در نتیجه ناتوانی قلب در پمپاژ مقدار کافی خون به بدن ایجاد میشود. در حالت عادی، قلب با انقباض و انبساط، خون را به بدن پمپاژ می‌کند و اکسیژن و مواد مغذی لازم را به بافت‌ها می‌رساند. اما ناتوانی قلب در انجام این وظیفه در نتیجه ضعیف شدن یا سفت شدن عضله قلب، به نارسایی قلبی منجر میشود. نارسایی قلبی ممکن است مزمن (طولانی‌مدت) یا حاد (با شروع ناگهانی) باشد. نارسایی قلبی مزمن با گذشت زمان پیشرفت می‌کند و معمولاً با علائمی مشخص میشود که در طول دوره‌ای مشخص بدتر می‌شوند. نارسایی قلبی حاد که ناگهان بروز می‌کند، نیاز به مداخله فوری پزشکی دارد. بیماری ممکن است در مراحل اولیه علامتی نداشته باشد. اما با پیشرفت آن، با علائمی مانند تنگی نفس، بی‌حالی، ادم و تپش قلب خود را نشان می‌دهد.
علت نارسایی قلبی چیست؟
به دلیل ناتوانی قلب در انقباض یا انبساط به اندازه کافی قوی ایجاد میشود. این وضعیت ممکن است به دلیل بیماریهای مختلف قلبی و عوامل مربوط به شیوه زندگی ایجاد شود. فشار خون بالا (هایپرتانسیون)، بیماری عروق کرونر و حمله قلبی ممکن است با گذشت زمان باعث ضعیف شدن عضله قلب و مختل شدن عملکرد پمپاژ خون شوند. بیماریهای دریچهای قلب، بیماریهای مادرزادی قلب و بیماریهای مزمنی مانند دیابت نیز ممکن است زمینه‌ساز نارسایی قلبی شوند. همچنین استرس طولانی‌مدت و تغذیه ناسالم نیز خطر نارسایی قلبی را افزایش می‌دهند. بیماریهای تیروئید، چاقی و بیماریهای کلیوی نیز با افزایش بار کاری قلب ممکن است با گذشت زمان به کاهش عملکرد آن منجر شوند. نارسایی قلبی گاهی ممکن است در ارتباط با عوامل ژنتیکی نیز دیده شود.
علائم نارسایی قلبی چیست؟
در مراحل اولیه بیماری ممکن است علائم خفیفی دیده شود. در مراحل بعدی، علائم با تشدید شدن ممکن است زندگی روزمره بیمار را دشوار کنند. نارسایی قلبی با علائمی مانند تنگی نفس که به‌ویژه هنگام فعالیت بدنی بروز می‌کند، خستگی شدید و ادم خود را نشان می‌دهد. از آنجا که قلب نمی‌تواند خون را به اندازه کافی پمپاژ کند، اکسیژن و مواد مغذی کافی به اندام‌ها منتقل نمی‌شود. این امر به بی‌حالی کلی و کاهش انرژی منجر میشود. علائم نارسایی قلبی در ادامه فهرست شده‌اند:
- تنگی نفس: دشواری در تنفس هنگام ورزش یا حتی در حال استراحت.
- خستگی و بی‌حالی شدید: احساس ناتوانی حتی هنگام انجام فعالیت‌های روزانه.
- تورم (ادم) در ساق‌ها، پاها و شکم: ایجاد تورم به دلیل تجمع مایع در بدن.
- تپش قلب و ضربان نامنظم قلب: احساس بی‌نظمی در ریتم قلب و ضربان سریع.
- تکرر ادرار شبانه (ناکچوری): ادرار کردن مکرر در شب به دلیل تلاش کلیه‌ها برای دفع مایع اضافی.
- سرفه و خس‌خس سینه: سرفه مزمن به دلیل تجمع مایع در ریه‌ها.
- بی‌اشتهایی و تهوع: مشکلات گوارشی به دلیل نرسیدن خون کافی به معده و روده‌ها.
- اختلال تمرکز و آشفتگی ذهنی: فراموشی و مشکلات تمرکز به دلیل نرسیدن اکسیژن کافی به مغز.
- کبودی و سردی پوست: سرمای دست‌ها و پاها و رنگ‌پریدگی به دلیل گردش خون ناکافی.
- مشکلات تنفسی در خواب شبانه: دشواری در تنفس هنگام خواب و بیدار شدن‌های ناگهانی.
مراحل نارسایی قلبی کدام‌اند؟
این بیماری که در مراحل آغازین علامتی ندارد، در مراحل بعدی ممکن است به تنگی نفس جدی، خستگی و نارسایی اندام‌ها منجر شود. بر اساس طبقه‌بندی‌های انجمن قلب آمریکا (AHA) و انجمن قلب نیویورک (NYHA)، نارسایی قلبی در چهار مرحله اصلی ارزیابی میشود. در مرحله اولیه، بیماران معمولاً می‌توانند فعالیت‌های روزانه خود را به‌راحتی انجام دهند، در حالی که در مراحل پیشرفته حتی در حال استراحت نیز ممکن است مشکلات جدی تنفسی داشته باشند. با پیشرفت مرحله، قلب به دلیل ضعیف شدن عضلات قلبی در پمپاژ خون مورد نیاز بدن دچار مشکل میشود. مراحل نارسایی قلبی به این شرح است:
- مرحله A (مرحله عوامل خطر): علائم نارسایی قلبی هنوز دیده نمی‌شوند. عوامل خطری مانند فشار خون بالا، دیابت و بیماری عروق کرونر وجود دارند. هدف، پیشگیری از بیماری با تغییرات شیوه زندگی و درمان دارویی است.
- مرحله B (نارسایی قلبی پنهان): تغییرات ساختاری در عضله قلب آغاز میشود، اما علائم آشکاری وجود ندارد. ممکن است بزرگی قلب یا اختلال در عملکرد بطن چپ وجود داشته باشد. در فعالیت‌هایی که نیاز به تلاش دارند، ممکن است تنگی نفس خفیفی احساس شود.
- مرحله C (نارسایی قلبی آشکار): علائمی مانند تنگی نفس، خستگی و ادم آشکار می‌شوند. انجام فعالیت‌های روزانه دشوار میشود. درمان دارویی، تغییرات شیوه زندگی و در صورت لزوم دستگاه‌های حمایتی به کار گرفته می‌شوند.
- مرحله D (نارسایی قلبی پیشرفته): بیماران حتی در حال استراحت نیز دچار تنگی نفس هستند. کیفیت زندگی به‌طور جدی کاهش می‌یابد. درمان‌های پیشرفته‌ای مانند پیوند قلب مطرح می‌شوند. در این مرحله از بیماری، عوارضی مانند تجمع مایع و نارسایی اندام‌ها به‌طور شایع دیده می‌شوند.
نارسایی قلبی چگونه تشخیص داده میشود؟
در فرایند تشخیص، ابتدا با معاینه بالینی صداهای ریه بیمار شنیده میشود. ریتم قلب کنترل و وجود یا عدم وجود ادم بررسی میشود. سپس برای بررسی ساختار و عملکرد قلب، آزمون‌های تصویربرداری مانند اکوکاردیوگرافی انجام میشود. آزمایشهای خون، الکتروکاردیوگرافی (ECG)، تست ورزش و تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) نیز ممکن است به‌عنوان بررسی‌های تکمیلی برای پشتیبانی از تشخیص به کار روند. آزمون‌هایی که در تشخیص نارسایی قلبی به کار می‌روند به این شرح است:
- معاینه بالینی: صدای قلب، صداهای ریه و ادم کنترل می‌شوند.
- اکوکاردیوگرافی (اکو): قدرت پمپاژ قلب و اختلالات ساختاری آن ارزیابی میشود.
- الکتروکاردیوگرافی (ECG): بی‌نظمی‌های ریتم قلب و ضعف‌های عضلانی بررسی می‌شوند.
- آزمایشهای خون (BNP و NT-proBNP): با اندازه‌گیری نشانگرهای زیستی نارسایی قلبی، تشخیص پشتیبانی میشود.
- رادیوگرافی قفسه سینه: وجود یا عدم وجود بزرگی قلب یا تجمع مایع در ریه‌ها مشخص میشود.
- تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI): امکان تصویربرداری دقیق از عضلات قلب را فراهم می‌کند.
- تست ورزش: پاسخ قلب به فعالیت بدنی ارزیابی میشود.
- آنژیوگرافی (آنژیوگرافی کرونر): وضعیت انسداد یا تنگی رگ‌های قلب بررسی میشود.
نارسایی قلبی چگونه درمان میشود؟
هدف درمان، افزایش قدرت پمپاژ خون قلب، کاهش علائم و کند کردن پیشرفت بیماری است. روند درمان نارسایی قلبی بر اساس مرحله بیماری و وضعیت سلامت عمومی بیمار تعیین میشود. اقداماتی مانند تغییرات شیوه زندگی، بهبود الگوی تغذیه، ورزش منظم و پرهیز از استرس، پایه‌های اصلی درمان را تشکیل می‌دهند. کنترل مصرف مایعات و نمک، با کاهش بار وارد بر قلب، ممکن است به کاهش علائم کمک کند. ورزش منظم ضمن پشتیبانی از عملکردهای قلب، گردش خون را نیز بهبود می‌بخشد. تنظیم الگوی خواب و مدیریت استرس نیز ممکن است کیفیت زندگی بیماران مبتلا به نارسایی قلبی را افزایش دهد. در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی پیشرفته، ممکن است از دستگاه‌های پزشکی مانند دفیبریلاتور کاردیوورتر کاشتنی (ICD) یا دستگاه‌های کمکی قلب (LVAD) استفاده شود. برای بیمارانی که به مرحله نهایی رسیده‌اند، پیوند قلب ممکن است یک گزینه باشد. در طول فرایند درمان، پیگیری منظم پزشکی اهمیت زیادی در مدیریت بیماری دارد. بیماران مبتلا به نارسایی قلبی با پایبندی به برنامه درمانی توصیه‌شده توسط پزشک خود می‌توانند زندگی سالمی داشته باشند.
هیئت تحریریه Anadolu Medical Center
پزشکان حوزه «بیماریهای قلبی» در آنادولو
پرسش‌های متداول
علل نارسایی قلبی چیست؟
فشار خون بالا، بیماری عروق کرونر، حمله قلبی، بیماریهای دریچهای و مادرزادی قلب، دیابت، بیماریهای تیروئید، چاقی، بیماریهای کلیوی و گاهی عوامل ژنتیکی از علل آن هستند.
علائم نارسایی قلبی کدام‌اند؟
تنگی نفس، خستگی شدید، ادم در پاها و شکم، تپش قلب، تکرر ادرار شبانه، سرفه، بی‌اشتهایی، اختلال تمرکز، سردی دست و پا و مشکلات تنفسی در خواب از علائم آن هستند.
مراحل نارسایی قلبی کدام‌اند؟
مرحله A (عوامل خطر بدون علامت)، مرحله B (تغییرات ساختاری بدون علائم آشکار)، مرحله C (علائم آشکار) و مرحله D (نارسایی پیشرفته با تنگی نفس حتی در استراحت).
نارسایی قلبی چگونه تشخیص داده میشود؟
با معاینه بالینی، اکوکاردیوگرافی، الکتروکاردیوگرافی، آزمایشهای خون BNP و NT-proBNP، رادیوگرافی قفسه سینه، MRI، تست ورزش و آنژیوگرافی کرونر.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.