لخته شدن خون در مغز زمانی رخ می‌دهد که لخته‌ای (ترومبوز یا آمبولی) رگ‌های مغز را مسدود کند و جریان خون را قطع کند؛ این وضعیت سکته مغزی ایسکمیک نامیده میشود و حدود ۸۵٪ موارد سکته را تشکیل می‌دهد. بیحسی یا فلج ناگهانی یک سمت بدن، اختلال گفتار و دوبینی از علائم آن هستند. این یک وضعیت اورژانسی است و درمان در چند ساعت نخست می‌تواند آسیب مغزی را به حداقل برساند.
لخته شدن خون در مغز وضعیتی جدی است که در نتیجه انسداد رگ‌های مغزی و قطع جریان خون به مغز ایجاد میشود. این وضعیت با محروم ماندن بافت‌های مغز از اکسیژن و مواد مغذی، ممکن است خطر فلج (سکته مغزی) را افزایش دهد. معمولاً زمانی رخ می‌دهد که لخته خونی که در رگها تشکیل شده، به رگ‌های مغز برسد و انسداد ایجاد کند. این یک مشکل اورژانسی سلامت است که نیاز به مداخله سریع دارد. اگر به‌موقع درمان نشود، ممکن است با ایجاد آسیب دائمی در بافت مغز، به عوارض جدی مانند اختلال گفتار، از دست رفتن حرکت یا از دست دادن هوشیاری منجر شود.
لخته شدن خون در مغز چیست؟
در نتیجه انسداد رگ‌های مغز و قطع جریان خون توسط لخته‌ای (ترومبوز یا آمبولی) که در گردش خون تشکیل شده، رخ می‌دهد. هنگامی که سلول‌های مغز بدون اکسیژن بمانند، در مدت کوتاهی شروع به مردن می‌کنند و ممکن است باعث فلج شوند. این وضعیت سکته مغزی ایسکمیک نامیده میشود و حدود ۸۵٪ از همه موارد سکته مغزی را تشکیل می‌دهد. لخته ممکن است از قلب، شریان‌های کاروتید یا ناحیه دیگری از بدن به مغز برسد. هنگامی که رگ‌های مغز تنگ یا مسدود شوند، منبع اکسیژن و مواد مغذی رسیده به مغز کاهش می‌یابد و این امر باعث آسیب دیدن سلول‌های عصبی میشود. اگر انسداد در مدت کوتاهی برطرف نشود، ممکن است آسیب دائمی در مغز یا مرگ رخ دهد. لخته شدن خون در مغز معمولاً با علائمی که به‌طور ناگهانی آغاز می‌شوند، خود را نشان می‌دهد. هنگام مشاهده علائمی مانند از دست دادن هوشیاری، اختلال گفتار، کاهش ناگهانی قدرت در بدن یا فلج صورت، باید بدون اتلاف وقت از خدمات اورژانس کمک گرفت.
علت لخته شدن خون در مغز چیست؟
در نتیجه انسداد رگ‌های مغز توسط لخته‌ای که در گردش خون تشکیل شده، ایجاد میشود. این وضعیت با متوقف کردن جریان خون به مغز، باعث کمبود اکسیژن و آسیب در بافت مغز میشود. عوامل بسیاری وجود دارند که باعث تشکیل لخته و رسیدن آن به مغز می‌شوند. یکی از شایع‌ترین علل لخته مغزی، بیماریهای قلبی است. به‌ویژه در افرادی که فیبریلاسیون دهلیزی، بیماریهای دریچه‌ای قلب و نارسایی قلبی دارند، خطر تشکیل لخته خون بیشتر است. لخته‌هایی که در داخل قلب تشکیل می‌شوند، ممکن است همراه با جریان خون به رگ‌های مغز برسند و انسداد ایجاد کنند. یکی دیگر از علل مهم، وضعیتی است که با نام سخت شدن رگها (آترواسکلروز) شناخته میشود. بیماری‌هایی مانند کلسترول بالا، فشار خون بالا و دیابت با ایجاد تجمع پلاک در دیواره رگها ممکن است جریان خون را کند کنند. این پلاک‌ها ممکن است با جدا شدن، لخته ایجاد کنند یا رگها را به‌طور کامل مسدود کنند.
شیوه زندگی کم‌تحرک و بی‌حرکت ماندن طولانی‌مدت، برای مثال در سفرهای طولانی با هواپیما یا خودرو، نیز ممکن است زمینه‌ساز تشکیل لخته شوند. تشکیل لخته در رگ‌های پا که ترومبوز وریدهای عمقی (DVT) نامیده میشود، ممکن است با گذشت زمان به مغز برسد و خطر سکته مغزی را افزایش دهد. از دیگر علل لخته شدن خون در مغز می‌توان به بیماریهای خونی (اختلالات انعقادی)، عفونتها، تومورها و برخی بیماریهای ژنتیکی اشاره کرد. همچنین برخی داروها مانند قرصهای ضدبارداری یا درمان‌های هورمونی نیز ممکن است تشکیل لخته را تحریک کنند.
علائم لخته شدن خون در مغز چیست؟
هنگامی که لخته خون رگ‌های مغز را مسدود کند، سلول‌های مغز چون نمی‌توانند اکسیژن و مواد مغذی دریافت کنند، ظرف چند دقیقه شروع به آسیب دیدن می‌کنند. این وضعیت ممکن است با علائمی که بسته به ناحیه درگیر بدن متفاوت‌اند، خود را نشان دهد. از شایع‌ترین علائم می‌توان به اختلالات گفتار، فلج صورت، کاهش ناگهانی قدرت دست یا پا و تغییرات هوشیاری اشاره کرد. بسته به اینکه لخته کدام ناحیه از مغز را درگیر کرده باشد، ممکن است علائم متفاوتی بروز کند. اگر لخته نیمکره راست مغز را درگیر کرده باشد، ممکن است کاهش قدرت یا فلج در سمت چپ دیده شود. اگر نیمکره چپ درگیر شود، ممکن است اختلالات گفتار و کاهش قدرت در سمت راست رخ دهد. در برخی موارد ممکن است علائمی مانند دوبینی، سرگیجه و از دست دادن هوشیاری نیز دیده شود. علائم لخته شدن خون در مغز به این شرح است:
- بیحسی، ضعف یا فلج ناگهانی در صورت، دست یا پا (معمولاً در یک سمت بدن رخ می‌دهد)
- اختلال گفتار یا دشواری در درک (دشواری در ادای کلمات، بی‌معنا بودن گفتار)
- سرگیجه ناگهانی و شدید و از دست دادن تعادل
- دوبینی، تاری دید یا از دست رفتن بینایی (ممکن است در یک یا هر دو چشم باشد)
- سردرد شدید (درد شدیدی که ناگهان آغاز میشود و با میگرن شناخته‌شده یا سایر سردردها متفاوت است)
- کدورت هوشیاری، گیجی یا غش
- دشواری در بلع (دیسفاژی)
- از دست رفتن ناگهانی حافظه یا آشفتگی ذهنی
- بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع (ممکن است در موارد پیشرفته دیده شود)
لخته شدن خون در مغز چگونه تشخیص داده میشود؟
وضعیتی اورژانسی است که باید به‌سرعت تشخیص داده شود، زیرا مداخله زودهنگام می‌تواند از آسیب دیدن بافت مغز جلوگیری کند و شانس بهبود بیمار را افزایش دهد. در فرایند تشخیص، با کنار هم قرار دادن علائم بیمار، معاینه بالینی و آزمون‌های تصویربرداری، تشخیص قطعی داده میشود. پزشک سابقه پزشکی بیمار را ارزیابی می‌کند و معاینه عصبی انجام می‌دهد. در طول معاینه، رفلکس‌ها، وضعیت هوشیاری، قدرت عضلانی، تعادل و توانایی گفتار بیمار ارزیابی می‌شوند. اگر به لخته شدن خون در مغز شک وجود داشته باشد، به‌سرعت از روش‌های تصویربرداری استفاده میشود.
یکی از شایع‌ترین روش‌های تصویربرداری که در تشخیص لخته شدن خون در مغز به کار می‌رود، سیتی اسکن مغز است. توموگرافی کامپیوتری برای شناسایی وجود یا عدم وجود خونریزی در مغز یا انسدادهای ناشی از لخته به کار می‌رود. برای به دست آوردن تصویری دقیق‌تر ممکن است تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) انجام شود. MRI امکان مشاهده دقیق‌تر آسیب و انسداد در مغز را فراهم می‌کند. برای تعیین منشأ انسداد رگ، ممکن است با هدف بررسی رگ‌های مغز، آزمون آنژیوگرافی سیتی (CTA) یا آنژیوگرافی MRI (MRA) انجام شود. همچنین برای ارزیابی عواملی که ممکن است به لخته منجر شوند، مانند بیماریهای قلبی یا سخت شدن رگها، آزمون‌هایی مانند سونوگرافی قلب (اکوکاردیوگرافی) و الکتروکاردیوگرافی (ECG) ممکن است انجام شود.
آزمایشهای خون نیز نقش مهمی در فرایند تشخیص دارند. برای ارزیابی میزان انعقاد خون و سطح کلسترول و قند، آزمایشهای خون مختلفی انجام میشود. به‌ویژه در بیمارانی که اختلالات انعقادی دارند، از آنجا که خون ممکن است آسان‌تر لخته شود، این آزمایش‌ها اهمیت زیادی دارند. برای تشخیص قطعی لخته شدن خون در مغز، معاینه و آزمون‌های تصویربرداری که پزشک انجام می‌دهد در کنار هم ارزیابی می‌شوند. اگر به سکته مغزی شک وجود داشته باشد، لازم است به‌سرعت مداخله شود، زیرا درمانی که در چند ساعت نخست انجام شود، ممکن است به کاهش آسیب مغزی به حداقل کمک کند و تفاوت بزرگی در سلامت بیمار ایجاد کند.
لخته شدن خون در مغز چگونه درمان میشود؟
هدف درمان، حل کردن لخته در رگ‌های مغز، برقراری دوباره جریان خون و به حداقل رساندن آسیب مغزی است. درمان بر اساس علت تشکیل لخته در بیمار، ناحیه درگیر مغز و شدت سکته تعیین میشود. بسته به وضعیت بیمار، ممکن است در طول فرایند درمان، پیگیری در بخش مراقبت‌های ویژه بیمارستان لازم باشد. اگر مداخله زودهنگام انجام نشود، آسیب مغزی ناشی از لخته ممکن است دائمی شود. ممکن است عوارضی مانند فلج، اختلال گفتار و از دست دادن هوشیاری ایجاد شود. به همین دلیل روند توان‌بخشی پس از درمان اهمیت زیادی دارد. بیماران با درمان‌های حمایتی مانند فیزیوتراپی و گفتاردرمانی تلاش می‌کنند عملکردهای از دست رفته خود را بازیابند. همچنین برای جلوگیری از تشکیل لخته، تغییرات شیوه زندگی و مصرف منظم دارو توصیه میشود. در درازمدت، اقداماتی مانند تغذیه سالم، ورزش منظم و مدیریت استرس به کاهش خطر تکرار لخته کمک می‌کنند.
هیئت تحریریه Anadolu Medical Center
پرسش‌های متداول
علت لخته شدن خون در مغز چیست؟
بیماریهای قلبی مانند فیبریلاسیون دهلیزی، سخت شدن رگها (آترواسکلروز)، بیحرکتی طولانی و ترومبوز وریدهای عمقی، اختلالات انعقادی، عفونتها، تومورها و برخی داروها مانند قرصهای ضدبارداری از علل آن هستند.
علائم لخته شدن خون در مغز کداماند؟
بیحسی، ضعف یا فلج ناگهانی در یک سمت بدن، اختلال گفتار یا درک، سرگیجه و از دست دادن تعادل، دوبینی یا از دست رفتن بینایی، سردرد شدید ناگهانی، کدورت هوشیاری و دشواری بلع.
لخته شدن خون در مغز چگونه تشخیص داده میشود؟
با معاینه عصبی و تصویربرداری سریع شامل سیتی اسکن و MRI مغز، آنژیوگرافی سیتی یا MRI، اکوکاردیوگرافی، ECG و آزمایشهای خون.
لخته شدن خون در مغز چگونه درمان میشود؟
هدف درمان حل کردن لخته، برقراری دوباره جریان خون و به حداقل رساندن آسیب مغزی است؛ پس از آن توان‌بخشی مانند فیزیوتراپی و گفتاردرمانی و تغییر شیوه زندگی و مصرف منظم دارو برای پیشگیری از تکرار توصیه میشود.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.