سپسیس وضعیتی تهدیدکننده حیات است که در آن پاسخ ایمنی کنترل‌نشده و بیش از حد بدن به یک عفونت، به بافت‌ها و اندام‌های خود فرد آسیب می‌زند. علائمی مانند تب یا دمای پایین، ضربان قلب سریع، تنفس سریع، گیجی و کاهش ادرار هشداردهنده‌اند و آغاز زودهنگام آنتی‌بیوتیک و درمان حمایتی در شرایط اورژانس شانس بقا را بهطور چشمگیری افزایش می‌دهد.
سپسیس یک وضعیت بالینی جدی و تهدیدکننده حیات است که در نتیجه پاسخ ایمنی کنترل‌نشده و بیش از حد بدن به یک عفونت ایجاد می‌شود. آنچه به آسیب اندامها منجر می‌شود، بیش از خود عفونت، پاسخی است که بدن به این عفونت می‌دهد. در صورت عدم تشخیص زودهنگام و درمان سریع، سپسیس ممکن است به نارسایی چند اندام، شوک سپتیک و مرگ بینجامد.
سپسیس چیست؟
سپسیس در نتیجه فعال شدن بیش از حد سیستم ایمنی پس از ورود یک عفونت باکتریایی، ویروسی، قارچی یا انگلی به خون یا گسترش آن در بدن ایجاد می‌شود. این پاسخ بیش از حد باعث گشاد شدن رگ‌ها، افت فشار خون و نرسیدن اکسیژن کافی به بافت‌ها می‌شود. در نتیجه، اندام‌های حیاتی آسیب می‌بینند. سپسیس در همه گروه‌های سنی دیده می‌شود، اما در سالمندان، نوزادان، بیماران مزمن و افرادی که سیستم ایمنی سرکوب‌شده دارند شدیدتر سیر می‌کند.
ویژگی سپسیس، وجود عفونت همراه با پاسخ نامتناسب و کنترل‌نشده سیستم ایمنی به این عفونت است. سازوکارهای دفاعی که در حالت عادی باید از بدن محافظت کنند، در سپسیس اثر معکوس دارند و شروع به آسیب زدن به بافت‌های سالم می‌کنند. در این روند، نفوذپذیری رگ‌ها افزایش مییابد، دستگاه انعقاد خون مختل می‌شود و ریزگردش خون تحت تأثیر قرار می‌گیرد. از آنجا که بافت‌ها به‌اندازه کافی اکسیژن دریافت نمی‌کنند، آسیب در سطح سلولی ایجاد می‌شود.
علل سپسیس کدام‌اند؟
سپسیس در نتیجه کنترل نشدن عفونتی ایجاد می‌شود که در هر نقطه‌ای از بدن آغاز شده باشد. کانون عفونت ممکن است در ابتدا محدود باشد، اما با گسترش میکروارگانیسم‌ها به خون، وضعیت به‌سرعت وخیم می‌شود. عفونت‌هایی که بیش از همه به سپسیس منجر می‌شوند، از دستگاه‌های خاصی از بدن منشأ می‌گیرند.
مهم‌ترین عللی که می‌توانند به سپسیس منجر شوند به این شرح است:
- عفونت‌های ریه (ذات‌الریه)
- عفونت‌های دستگاه ادراری
- عفونت‌های داخل شکمی (آپاندیسیت، پریتونیت)
- عفونت‌های پوست و بافت نرم
- عفونت‌های پس از جراحی
- عفونت‌های مرتبط با کاتتر، سوند و راه وریدی
- عفونت‌های فرصت‌طلب در افرادی که سیستم ایمنی سرکوب‌شده دارند
در ایجاد سپسیس، وضعیت ایمنی بیمار، بیماری‌های مزمن موجود و پاسخ فردی به عفونت نیز نقش تعیین‌کننده دارند. یک عفونت یکسان ممکن است در یک نفر خفیف سیر کند، در حالی که در فرد دیگری به‌سرعت به سپسیس پیشرفت کند. به‌ویژه عفونت‌هایی که دیر تشخیص داده شده‌اند یا به‌درستی درمان نشده‌اند، خطر سپسیس را بهطور جدی افزایش می‌دهند.
علائم سپسیس کدام‌اند؟
علائم سپسیس اغلب ناگهانی آغاز می‌شوند و به‌سرعت پیشرفت می‌کنند. علاوه بر نشانه‌های عفونت، یافته‌های جدی‌ای که دستگاه‌های عمومی بدن را درگیر می‌کنند ظاهر می‌شوند. علائم ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد، اما اغلب وخامت سریع حال عمومی جلب توجه می‌کند.
علائم شایع در سپسیس به این شرح است:
- تب بالا یا دمای بدن بهطور غیرطبیعی پایین
- ضربان قلب سریع (تاکی‌کاردی)
- تنفس سریع و دشوار
- کاهش سطح هوشیاری و گیجی
- ضعف و خستگی شدید
- کاهش حجم ادرار
- رنگ‌پریدگی، سردی یا کبودی پوست
- فشار خون پایین
علائمی که در سپسیس ظاهر می‌شوند اغلب با شدت عفونت متناسب نیستند. گاهی تب ممکن است خیلی بالا نباشد یا نشانه‌های کلاسیک عفونت کم‌رنگ باشند. به‌ویژه در سالمندان، سپسیس ممکن است به جای تب با تغییر سطح هوشیاری، افت ناگهانی توان و وخامت حال عمومی خود را نشان دهد. این امر ممکن است باعث تأخیر در تشخیص شود.
سپسیس چگونه شناخته می‌شود؟
تشخیص سپسیس تنها با یک علامت گذاشته نمی‌شود؛ یافته‌های بالینی، نتایج آزمایشگاهی و حال عمومی بیمار با هم ارزیابی می‌شوند. وجود اختلال در عملکردهای حیاتی علاوه بر نشانه‌های عفونت، از نظر سپسیس هشداردهنده است. تشخیص در مرحله اولیه همیشه آسان نیست. به همین دلیل در موارد مشکوک، ارزیابی سریع اهمیت دارد. مهم‌ترین نکته در تشخیص سپسیس، عامل زمان است. مداخله زودهنگام در این وضعیت که می‌تواند طی چند ساعت پیشرفت کند، میزان بقا را بهطور چشمگیری افزایش می‌دهد. آغاز درمان از همان لحظه ایجاد شک بالینی، بدون انتظار برای تشخیص قطعی، یکی از اصول اساسی مدیریت مدرن سپسیس است.
مراحل سپسیس کدام‌اند؟
سپسیس بر اساس شدت و اثراتی که در بدن ایجاد می‌کند، به‌صورت مرحله‌ای پیشرفت می‌کند. اگر در هر مرحله مداخله نشود، وضعیت ممکن است به سطح بالاتری برسد و خطر حیاتی افزایش یابد.
مراحل سپسیس بهطور کلی این‌گونه طبقه‌بندی می‌شوند:
- سپسیس: همراه با عفونت، نشانه‌های پاسخ سیستمیک وجود دارد
- سپسیس شدید: اختلال در عملکرد اندامها آغاز می‌شود
- شوک سپتیک: فشار خون پایین با وجود مایع‌درمانی بهبود نمی‌یابد و نارسایی چند اندام ایجاد می‌شود.
سپسیس چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص سپسیس با تفسیر هم‌زمان ارزیابی بالینی و آزمایش‌های آزمایشگاهی گذاشته می‌شود. آزمایش‌های خون، نشانگرهای عفونت و مقادیری که عملکرد اندامها را نشان می‌دهند در تشخیص راهنما هستند. در صورت لزوم، برای یافتن کانون عفونت از روش‌های تصویربرداری استفاده می‌شود. در روند تشخیص، آغاز درمان بدون اتلاف وقت اصل است.
درمان سپسیس چگونه انجام می‌شود؟
درمان سپسیس فرایندی است که باید در شرایط اورژانس و مراقبت‌های ویژه انجام شود. هدف اصلی درمان، کنترل عفونت و پیشگیری از آسیب اندام‌هاست. درمان آنتی‌بیوتیکی در کوتاه‌ترین زمان ممکن آغاز می‌شود. هم‌زمان مایع‌درمانی وریدی، اکسیژن‌رسانی و در صورت لزوم داروهای افزاینده فشار خون تجویز می‌شوند. در موارد شدید ممکن است دستگاه تنفس مصنوعی و حمایت پیشرفته مراقبت‌های ویژه لازم شود.
پرسش‌های متداول درباره سپسیس
آیا سپسیس مسری است؟
سپسیس مستقیماً مسری نیست. اما عوامل عفونی که به سپسیس منجر می‌شوند ممکن است مسری باشند. خود عفونت ممکن است منتقل شود، در حالی که سپسیس نتیجه پاسخ بیش از حد بدن است.
آیا سپسیس بهطور کامل بهبود مییابد؟
با تشخیص زودهنگام و درمان درست، سپسیس ممکن است بهطور کامل بهبود یابد. اما در مواردی که دیر اقدام شده باشد، خطر آسیب دائمی اندامها یا مرگ افزایش مییابد. روند بهبود به فرد و شدت بیماری بستگی دارد.
سپسیس در چه کسانی شایع‌تر است؟
در سالمندان، نوزادان، بیماران دیابتی، بیماران سرطانی و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، سپسیس شایع‌تر است و شدیدتر سیر می‌کند. در این گروه‌ها عفونت‌ها باید با دقت بسیار بیشتری پایش شوند.
پزشکان حوزه «بیماری‌های عفونی» در آنادولو
پرسش‌های متداول
آیا سپسیس مسری است؟
سپسیس مستقیماً مسری نیست. اما عوامل عفونی که به سپسیس منجر می‌شوند ممکن است مسری باشند. خود عفونت ممکن است منتقل شود، در حالی که سپسیس نتیجه پاسخ بیش از حد بدن است.
آیا سپسیس بهطور کامل بهبود مییابد؟
با تشخیص زودهنگام و درمان درست، سپسیس ممکن است بهطور کامل بهبود یابد. اما در مواردی که دیر اقدام شده باشد، خطر آسیب دائمی اندامها یا مرگ افزایش مییابد. روند بهبود به فرد و شدت بیماری بستگی دارد.
سپسیس در چه کسانی شایع‌تر است؟
در سالمندان، نوزادان، بیماران دیابتی، بیماران سرطانی و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، سپسیس شایع‌تر است و شدیدتر سیر می‌کند. در این گروه‌ها عفونت‌ها باید با دقت بسیار بیشتری پایش شوند.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.