سندرم پیریفورمیس وضعیتی است که در آن کشیدگی یا اسپاسم عضله پیریفورمیس در باسن، عصب سیاتیک را تحت فشار قرار می‌دهد و دردی ایجاد می‌کند که از باسن به پا انتشار می‌یابد و اغلب با فتق دیسک کمر اشتباه گرفته می‌شود. تشخیص بیشتر بالینی است. بیشتر بیماران با استراحت، دارو، فیزیوتراپی و ورزش‌های کششی بهبود می‌یابند و با درمان درست معمولاً ظرف ۴ تا ۸ هفته بهبود آشکاری حاصل می‌شود.
سندرم پیریفورمیس یک سندرم مهم گیرافتادگی عضله و عصب است که در جامعه باعث کمردرد و درد باسن می‌شود، اما اغلب با فتق دیسک کمر اشتباه گرفته می‌شود. در نتیجه کشیدگی یا اسپاسم عضله پیریفورمیس که در ناحیه باسن قرار دارد، عصب سیاتیک که درست از زیر این عضله عبور می‌کند تحت فشار قرار می‌گیرد. از آنجا که عصب سیاتیک بلندترین عصب بدن است، هنگامی که تحت فشار قرار می‌گیرد، درد تنها در باسن باقی نمی‌ماند و ممکن است تا پاها و کف پا گسترش یابد. به همین دلیل سندرم پیریفورمیس وضعیتی است که کیفیت زندگی را به‌طور آشکار کاهش می‌دهد، فعالیت‌های روزمره را دشوار می‌کند و در صورت مزمن شدن ناراحتی جدی ایجاد می‌کند. این سندرم معمولاً در افرادی که مدت طولانی می‌نشینند، رانندگان، ورزشکاران یا افرادی که دچار فشارهای ناگهانی می‌شوند بروز می‌کند. از جمله علائم آن درد انتشاریافته از باسن به پا، بی‌حسی، گزگز و محدودیت حرکت است. با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می‌توان این سندرم را کنترل کرد، اما در صورت نادیده گرفته شدن، درد ممکن است مزمن شده و به از دست رفتن توان کاری منجر شود. با فیزیوتراپی، ورزش‌ها و تنظیم سبک زندگی می‌توان تا حد زیادی به بهبودی رسید.
سندرم پیریفورمیس چیست؟
سندرم پیریفورمیس یک وضعیت بالینی است که در نتیجه کشیدگی، اسپاسم یا عملکرد غیرطبیعی عضله پیریفورمیس در ناحیه باسن و فشار آن بر عصب سیاتیک ایجاد می‌شود. عصب سیاتیک از ناحیه کمر آغاز می‌شود و تا پاها امتداد می‌یابد و فشاری که بر این عصب وارد می‌شود، در بیمار باعث دردی می‌شود که از کمر به باسن و از آنجا به پا انتشار می‌یابد. این سندرم که اغلب با فتق دیسک کمر اشتباه گرفته می‌شود، بیشتر با درد باسن و محدودیت حرکت خود را نشان می‌دهد. نشستن طولانی‌مدت، بلند کردن اجسام سنگین، حرکات ناگهانی یا فشارهای مکرر عضلانی می‌توانند این سندرم را تحریک کنند.
علت سندرم پیریفورمیس چیست؟
اصلی‌ترین علت آن، کشیده شدن عضله پیریفورمیس و فشار آن بر عصب سیاتیک است. این وضعیت ممکن است به دنبال ضربه‌ها، آسیب‌های ورزشی، فعالیت‌های بدنی بیش از حد یا بی‌حرکتی طولانی‌مدت ایجاد شود. به‌ویژه در افرادی که مدت طولانی می‌نشینند، رانندگان و ورزشکارانی که ورزش را به شیوه نادرست انجام می‌دهند، شایع‌تر است. همچنین ضربه‌های مستقیم به ناحیه باسن، اقدامات جراحی یا عدم تعادل عضلانی نیز ممکن است علت آن باشند. در برخی افراد، تفاوت‌های آناتومیک نیز با باعث شدن عبور عصب سیاتیک از زیر یا از درون این عضله، استعداد ابتلا به این سندرم را ایجاد می‌کند.
علائم سندرم پیریفورمیس کدام‌اند؟
علائم سندرم پیریفورمیس بیشتر به گیرافتادگی عصب سیاتیک مربوط است. بیماران به‌ویژه از درد شدید در ناحیه باسن و پا شکایت دارند. نشستن، بالا رفتن از پله یا راه رفتن طولانی ممکن است علائم را تشدید کند. از آنجا که ممکن است با فتق دیسک کمر اشتباه گرفته شود، یافته‌های افتراقی اهمیت دارند.
علائم سندرم پیریفورمیس را می‌توان به این صورت برشمرد:
- درد انتشاریافته از باسن به پا
- ناراحتی‌ای که هنگام نشستن طولانی‌مدت افزایش می‌یابد
- دشواری هنگام راه رفتن یا دویدن
- احساس بی‌حسی، گزگز یا سوزش در پا
- احساس فشار یا سفتی در باسن
- محدودیت حرکت و تمایل به لنگیدن
سندرم پیریفورمیس چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص بیشتر بر اساس یافته‌های بالینی و شرح حال دقیق بیمار انجام می‌شود؛ زیرا روش‌های تصویربرداری (MRI، سی‌تی‌اسکن) همیشه گیر انداختن عصب توسط عضله را به‌وضوح نشان نمی‌دهند. پزشک شکایات بیمار را می‌شنود و به‌ویژه به سابقه درد میان باسن و پا توجه می‌کند. در معاینه بالینی، برانگیخته شدن درد هنگام فشار دادن روی عضله پیریفورمیس یافته مهمی است که تشخیص را تأیید می‌کند. همچنین افزایش درد هنگام حرکات پا که با نام «آزمون پیریفورمیس» شناخته می‌شود، در تشخیص راهنماست. برای اینکه با بیماری‌هایی مانند فتق دیسک کمر اشتباه گرفته نشود، می‌توان با روش‌هایی مانند MRI و EMG تشخیص افتراقی انجام داد. تشخیص زودهنگام، موفقیت درمان را افزایش می‌دهد.
درمان سندرم پیریفورمیس
هدف از درمان سندرم پیریفورمیس، رفع اسپاسم عضله، کاهش فشار روی عصب و کنترل درد است. در نخستین مرحله، استراحت، گرمادرمانی و دارودرمانی به کار گرفته می‌شوند. شل‌کننده‌های عضلانی، داروهای ضدالتهاب و مسکن‌ها به تسکین علائم کمک می‌کنند. برنامه‌های فیزیوتراپی با افزایش انعطاف‌پذیری عضله، بهبود درازمدت فراهم می‌کنند. در موارد لازم، شل کردن عضله با روش‌های تزریقی امکان‌پذیر است. درمان جراحی نیز تنها در موارد بسیار نادر و مقاوم مطرح می‌شود. بیشتر بیماران با ورزش، تنظیم سبک زندگی و فیزیوتراپی بهبود می‌یابند.
راه‌های پیشگیری از سندرم پیریفورمیس
با عادت‌های درست زندگی و ورزش‌هایی که از سلامت عضلات پشتیبانی می‌کنند، تا حد زیادی می‌توان از آن پیشگیری کرد. به‌ویژه پرهیز از نشستن طولانی‌مدت، انجام منظم حرکات کششی و استفاده از تکنیک‌های درست در هنگام ورزش، خطر را کاهش می‌دهد. همچنین کنترل وزن سالم و حفظ تعادل عضلانی نیز اهمیت دارد.
راه‌های پیشگیری از سندرم پیریفورمیس به شرح زیر است:
- پرهیز از بی‌حرکتی طولانی‌مدت
- انجام منظم ورزش‌های کششی و انعطافی
- توجه به گرم کردن و تکنیک درست در هنگام ورزش
- دوری از اضافه‌وزن
- گنجاندن ورزش‌های تقویتی برای عضلات باسن و کمر
- استراحت دادن به عضلات پس از فعالیت‌های خسته‌کننده
ورزش‌های سندرم پیریفورمیس
ورزش‌ها در درمان سندرم پیریفورمیس اهمیت دارند؛ زیرا با آن‌ها می‌توان انعطاف‌پذیری عضله را افزایش داد، فشار روی عصب را کاهش داد و درد را تسکین بخشید. هنگامی که این ورزش‌ها به‌طور منظم انجام شوند، هم شکایات موجود کاهش می‌یابد و هم از عود آن جلوگیری می‌شود. ورزش‌ها معمولاً بر کشش و تقویت متمرکز هستند.
ورزش‌هایی که برای بیماران توصیه می‌شوند عبارت‌اند از:
- حرکت کششی پیریفورمیس: در حالت خوابیده به پشت، انداختن یک پا روی پای دیگر و کشیدن آن به سمت قفسه سینه.
- کشش باسن: در حالت نشسته، قرار دادن یک پا روی زانوی دیگر و خم شدن به جلو.
- کشش همسترینگ: کشیدن عضلات پشت ران با صاف نگه داشتن پا در حالت ایستاده یا نشسته.
- ورزش پل: خوابیدن به پشت، خم کردن زانوها و بالا بردن باسن.
- بالا بردن پا از پهلو: بالا بردن پا در حالت خوابیده به پهلو برای تقویت عضلات باسن.
- ماساژ با فوم رولر: غلتیدن روی عضله برای ایجاد شل‌شدگی.
سندرم پیریفورمیس چقدر طول می‌کشد؟
در حالی که در موارد خفیف ممکن است ظرف چند هفته بهبودی حاصل شود، در موارد مزمن‌شده شکایات ممکن است ماه‌ها ادامه یابد. فیزیوتراپی منظم، ورزش و مصرف دارو این روند را سرعت می‌بخشند. در صورت عدم درمان، سندرم طولانی‌مدت می‌شود و کیفیت زندگی را به‌طور جدی کاهش می‌دهد. بنابراین هرچه تشخیص زودتر داده شود و درمان زودتر آغاز شود، مدت بهبودی کوتاه‌تر خواهد بود. معمولاً با درمان درست، ظرف ۴ تا ۸ هفته بهبود آشکاری حاصل می‌شود، اما در موارد شدید این مدت ممکن است طولانی‌تر باشد.
درد سندرم پیریفورمیس به کجا می‌زند؟
درد بیشتر در ناحیه باسن آغاز می‌شود و در امتداد مسیر عصب سیاتیک به سمت پایین انتشار می‌یابد. به همین دلیل درد تنها به باسن محدود نمی‌ماند و ممکن است به پشت ران، ناحیه ساق و حتی تا کف پا برسد. گاهی درد در ناحیه‌ای چنان گسترده پخش می‌شود که با کمردرد اشتباه گرفته می‌شود. علت این امر آن است که عصب سیاتیک بزرگ‌ترین عصب بدن است و در طول پا با شاخه‌شاخه شدن پیش می‌رود. ممکن است یافته‌های عصبی مانند بی‌حسی، گزگز، سوزش و ضعف نیز با درد همراه باشند. به همین دلیل سندرم پیریفورمیس بیماری‌ای است که ممکن است با درد پا و شک به فتق دیسک کمر اشتباه گرفته شود.
چه چیزی برای سندرم پیریفورمیس مفید است؟
در سندرم پیریفورمیس، مهم‌ترین هدف کاهش اسپاسم عضله و تسکین فشار روی عصب است. برای این منظور روش‌های بسیاری می‌توانند مفید باشند. استراحت و پرهیز از فعالیت‌های سنگین نخستین گام است. همچنین گرمادرمانی عضله را شل می‌کند، در حالی که سرمادرمانی ممکن است التهاب و درد را کاهش دهد. ورزش‌های منظم کششی و تقویتی، انعطاف‌پذیری عضله را افزایش می‌دهند. روش‌های فیزیوتراپی، ماساژ و درمان دستی نیز به شل شدن عضله کمک می‌کنند. هنگامی که این روش‌ها با دارودرمانی ترکیب شوند، روند بهبود سرعت می‌گیرد.
پزشکان حوزه «جراحی ارتوپدی و تروما» در آنادولو
پرسش‌های متداول
تفاوت سندرم پیریفورمیس با فتق دیسک کمر چیست؟
در سندرم پیریفورمیس عضله پیریفورمیس در باسن عصب سیاتیک را تحت فشار قرار می‌دهد و بیشتر با درد باسن خود را نشان می‌دهد؛ برای افتراق از فتق دیسک می‌توان از MRI و EMG استفاده کرد.
علائم سندرم پیریفورمیس کدام‌اند؟
درد انتشاریافته از باسن به پا، تشدید ناراحتی هنگام نشستن طولانی، دشواری در راه رفتن، بی‌حسی و گزگز پا، سفتی باسن و محدودیت حرکت.
سندرم پیریفورمیس چقدر طول می‌کشد؟
موارد خفیف ممکن است ظرف چند هفته بهبود یابند و با درمان درست معمولاً ظرف ۴ تا ۸ هفته بهبود آشکاری حاصل می‌شود؛ موارد مزمن ممکن است ماه‌ها طول بکشند.
چه ورزش‌هایی برای سندرم پیریفورمیس مفید است؟
حرکت کششی پیریفورمیس، کشش باسن، کشش همسترینگ، ورزش پل، بالا بردن پا از پهلو و ماساژ با فوم رولر.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.