جوش کیستیک ضایعات بزرگ، ملتهب و عمیقی است که در اثر انسداد و عفونت غدد چربی زیر پوست ایجاد میشود و شدیدترین شکل آکنه ولگاریس به شمار می‌آید. تغییرات هورمونی، تولید بیش از حد سبوم، باکتری‌ها، استرس، ژنتیک و محصولات نامناسب از علل آن هستند. خودبهخود برطرف نمیشود و به دلیل احتمال بالای جای زخم، درمان آن به‌ویژه در موارد مقاوم باید زیر نظر متخصص پوست انجام شود.
جوش کیستیک مشکلی پوستی است که به‌صورت ندول‌های عمیق، ملتهب و دردناک زیر پوست ایجاد میشود و معمولاً شدیدترین شکل آکنه ولگاریس به شمار می‌آید. این نوع جوش‌ها در نتیجه مسدود شدن منافذ توسط باکتری‌ها، تولید بیش از حد چربی (سبوم) و سلول‌های مرده پوست ایجاد میشوند. جوشهای کیستیک در مقایسه با آکنه‌های معمولی بزرگ‌تر، سفت‌تر و قرمزرنگ‌تر هستند و اغلب احتمال بالایی برای باقی گذاشتن جای زخم دارند. جوش کیستیک به‌طور شایع در صورت، پشت، شانه، قفسه سینه و خط فک دیده میشود و ممکن است به دلایل مختلفی مانند تغییرات سطح هورمون‌ها، عوامل ژنتیکی و نوع پوست ایجاد شود. اگر درمان نشود، ممکن است جای زخم دائمی، لکه‌های تیره و ندول‌های ملتهب روی پوست باقی بگذارد. بنابراین کنترل جوش کیستیک با تشخیص زودهنگام و روش‌های درمانی درست اهمیت دارد.
جوش کیستیک چیست؟
جوش کیستیک ضایعات بزرگ، ملتهب و عمیقی است که در نتیجه انسداد و عفونت غدد چربی زیر پوست ایجاد میشود. نسبت به سایر انواع جوش سفت‌تر، قرمزتر و دردناک‌تر است. از آنجا که زیر سطح پوست ایجاد میشود، فشار دادن آن یا خشک شدن خودبه‌خودی آن دشوار است. جوشهای کیستیک معمولاً با این ویژگی‌ها مشخص میشوند:
- ضایعات پوستی بزرگ، ملتهب و عمیق
- تورم و قرمزی
- ساختار دردناک و حساس
- طولانی بودن روند بهبود
- خطر گسترش بیشتر عفونت زیر پوست در صورت فشار دادن
- تمایل به باقی گذاشتن جای زخم دائمی و هایپرپیگمانتاسیون (لک‌های پوستی)
اگرچه جوشهای کیستیک در دوران بلوغ شایع هستند، ممکن است در بزرگسالان نیز ظاهر شوند. عدم تعادل هورمونی، استرس، زمینه ژنتیکی و نوع پوست نقش مهمی در ایجاد این نوع آکنه دارند.
جوش کیستیک به چه دلیل ایجاد میشود؟
شرایطی مانند بلوغ، چرخه قاعدگی، بارداری و سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) ممکن است به نوسانات سطح هورمون‌ها منجر شوند. افزایش سطح تستوسترون ممکن است با تولید چربی بیشتر در پوست، به انسداد منافذ و ایجاد آکنه کیستیک منجر شود. علاوه بر این، علل جوش کیستیک عبارت‌اند از:
- تولید بیش از حد سبوم (چربی): تولید چربی زیاد توسط پوست زمینه را برای انسداد منافذ و تکثیر باکتری‌ها فراهم می‌کند. به‌ویژه در افرادی که پوست چرب دارند بیشتر دیده میشود.
- عفونت باکتریایی: باکتری‌هایی به نام Propionibacterium acnes (P. acnes) ممکن است با تکثیر در منافذ مسدود باعث التهاب شوند. عفونت باکتریایی باعث میشود جوشهای کیستیک دردناک و پر از چرک باشند.
- استرس و عادات غذایی: هورمون‌های استرس ممکن است با افزایش تولید چربی، جوش‌ها را تحریک کنند. غذاهای شیرین و فرآوری‌شده، لبنیات و مواد غذایی با شاخص گلیسمی بالا ممکن است آکنه را بدتر کنند.
- عوامل ژنتیکی: در افرادی که در خانواده‌شان مشکل آکنه کیستیک وجود دارد، احتمال بروز این مشکل بیشتر است.
- محصولات نامناسب مراقبت پوست: تمیز کردن پوست با محصولات حاوی مواد شیمیایی قوی ممکن است باعث تحریک و افزایش تولید چربی شود. محصولات آرایشی و ضدآفتاب‌های چرب که منافذ را می‌بندند نیز ممکن است به ایجاد جوشهای کیستیک کمک کنند.
جوش کیستیک چگونه برطرف میشود؟
جوش کیستیک خودبهخود برطرف نمیشود و چون اغلب تمایل به باقی گذاشتن جای زخم دارد، باید با دقت درمان شود. روند درمان بسته به شدت جوش، نوع پوست و علل زمینه‌ای متفاوت است. تمیز کردن ملایم پوست برای درمان جوش کیستیک بسیار مفید است. پوست باید دو بار در روز با یک پاک‌کننده ملایم تمیز شود. پرهیز از لوازم آرایشی چرب نیز مهم است. نباید از محصولاتی که منافذ را می‌بندند استفاده کرد.
کمپرس یخ ممکن است به کاهش تورم و التهاب کمک کند. علاوه بر این، استفاده از آرام‌بخش‌های طبیعی مانند چای سبز، عسل و آلوئه‌ورا ممکن است بدون تحریک پوست آن را آرام کند. اگر جوشهای کیستیک مدت طولانی برطرف نشوند یا دردناک شوند، حتماً باید درمان پزشکی زیر نظر متخصص پوست انجام شود.
چگونه می‌توان از جوشهای کیستیک پیشگیری کرد؟
لازم است یک برنامه مراقبت از پوست ایجاد شود. تمیز کردن و مرطوب کردن منظم پوست در صبح و شب اهمیت دارد. همچنین کاهش قند، لبنیات و غذاهای فرآوری‌شده ممکن است از ایجاد جوش پیشگیری کند. نوشیدن آب فراوان نیز ممکن است با مرطوب نگه داشتن پوست، از تولید بیش از حد چربی جلوگیری کند. همچنین برس‌ها و اسفنج‌های آرایشی باید به‌طور منظم شسته شوند.
جوش کیستیک چگونه درمان میشود؟
این جوش‌ها که در مقایسه با سایر انواع جوش بزرگ‌ترند، درمانشان دشوارتر است و احتمال باقی گذاشتن جای زخم در آن‌ها بیشتر است، با روش‌های درمانی مناسب قابل کنترل هستند. با این حال، مداخلات نادرست ممکن است باعث گسترش عفونت و ایجاد لک یا فرورفتگی دائمی در سطح پوست شود. بنابراین برای جوشهای کیستیک باید روند درمانی آگاهانه و درستی دنبال کرد.
درمان جوش کیستیک بسته به شدت جوش، علت ایجاد آن و نوع پوست بیمار متفاوت است. در موارد خفیف، اصلاحاتی که در برنامه مراقبت پوست انجام میشود ممکن است کافی باشد، اما برای جوشهای کیستیک پیشرفته و مداوماً عودکننده ممکن است مداخله پزشکی لازم باشد.
تسکین جوش کیستیک با مراقبت از پوست
برای پیشگیری از ایجاد جوشهای کیستیک و تسکین جوشهای موجود، توجه به تمیزی و مراقبت از پوست اهمیت زیادی دارد.
- تمیز کردن منظم پوست: صورت باید دو بار در روز، صبح و شب، با یک پاک‌کننده ملایم و بدون صابون شسته شود. پاک‌کننده‌های قوی یا شستن مکرر صورت ممکن است باعث خشکی پوست و تولید چربی بیشتر شود.
- پرهیز از محصولات آرایشی که منافذ را می‌بندند: باید دقت کرد که محصولاتی مانند لوازم آرایش، ضدآفتاب و مرطوب‌کننده «غیرکومدوژنیک» و فاقد چربی باشند.
- تقویت سد دفاعی پوست: استفاده از یک مرطوب‌کننده سبک که پوست را بیش از حد خشک نکند، ممکن است با حفظ تعادل طبیعی پوست از تولید بیش از حد چربی جلوگیری کند.
- پرهیز از اقداماتی که ممکن است پوست را تحریک کنند: جوشهای کیستیک نباید فشار داده شوند و نباید از محصولات لایه‌بردار قوی استفاده کرد. این نوع اقدامات ممکن است باعث گسترش التهاب شوند.
روش‌های درمان پزشکی
برای جوشهای کیستیک که با وجود توجه به مراقبت پوست برطرف نمی‌شوند یا مداوماً عود می‌کنند، درمان پوستی لازم است. این درمان‌ها بر اساس نیاز پوست و علل جوش تعیین میشوند:
- ممکن است برخی درمانهای موضعی (که روی پوست مالیده میشوند) توصیه شود که با پاک کردن سلول‌های مرده پوست، منافذ را باز کرده و نوسازی پوست را فراهم می‌کنند.
- این نوع درمان‌ها ممکن است با متعادل کردن میزان چربی سطح پوست، از ایجاد دوباره جوش‌ها جلوگیری کنند.
- بزرگ‌ترین مشکل در جوشهای کیستیک، عمیق بودن التهاب و تمایل آن به تجمع و گسترش زیر پوست است. به همین دلیل ممکن است از کرم‌ها یا لوسیون‌های ویژه‌ای استفاده شود که التهاب را تسکین داده و از تکثیر باکتری‌ها جلوگیری می‌کنند.
- جوشهای کیستیک ممکن است به‌ویژه در زنان به دلیل تغییرات هورمونی ظاهر شوند.
- اگر جوش‌ها در ارتباط با چرخه قاعدگی افزایش یابند، ممکن است گزینه‌های درمانی تنظیم‌کننده تعادل هورمونی در نظر گرفته شوند.
- این نوع درمان‌ها ممکن است به‌ویژه برای بیمارانی که اختلالات هورمونی مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) دارند مفید باشند.
- اگر جوشهای کیستیک بسیار دردناک و گسترده باشند، ممکن است روش‌های درمانی قوی‌تری به کار گرفته شود. این‌ها معمولاً درمانهای نسخه‌ای زیر نظر متخصص پوست هستند و با کاهش چشمگیر تولید چربی پوست، ریشه‌کن شدن جوش‌ها را فراهم می‌کنند.
- با این حال، این نوع درمان‌ها به دلیل برخی عوارض جانبی مشخص، حتماً باید زیر نظر پزشک انجام شوند.
برای جوشهای کیستیک که خطر باقی گذاشتن جای زخم جدی در سطح پوست دارند یا مدت طولانی برطرف نمی‌شوند، برخی درمانهای تکمیلی در کلینیک‌های پوست انجام میشود.
- لایهبرداری شیمیایی: ممکن است با نوسازی پوست به پاک شدن جای جوش‌ها و منافذ کمک کند.
- لیزردرمانی: ممکن است با از بین بردن باکتری‌های عامل جوش، التهاب را کاهش داده و رنگ پوست را یکنواخت کند.
- تزریق کورتون: برای جوشهای کیستیک بسیار دردناک و متورم، ممکن است برخی تزریق‌های پزشکی با هدف کاهش سریع التهاب انجام شود.
این نوع درمان‌ها فقط زمانی باید انجام شوند که متخصص پوست آن‌ها را توصیه کند.
هیئت تحریریه Anadolu Medical Center
پرسش‌های متداول
جوش کیستیک چیست؟
ضایعات بزرگ، ملتهب و عمیقی است که در نتیجه انسداد و عفونت غدد چربی زیر پوست ایجاد میشود و نسبت به سایر انواع جوش سفت‌تر، قرمزتر و دردناک‌تر است.
علل جوش کیستیک کداماند؟
نوسانات هورمونی (بلوغ، قاعدگی، بارداری، سندرم تخمدان پلیکیستیک)، تولید بیش از حد سبوم، عفونت باکتریایی، استرس و عادات غذایی، عوامل ژنتیکی و محصولات نامناسب مراقبت پوست.
آیا جوش کیستیک خودبهخود خوب میشود؟
خیر؛ جوش کیستیک خودبهخود برطرف نمیشود و چون اغلب تمایل به ایجاد جای زخم دارد باید با دقت درمان شود.
درمانهای تکمیلی جوش کیستیک کداماند؟
لایهبرداری شیمیایی، لیزردرمانی و تزریق کورتون برای جوشهای بسیار دردناک و متورم از درمانهای تکمیلی هستند که فقط با توصیه متخصص پوست انجام میشوند.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.