جراحی پای دیابتی شامل عملهایی برای درمان زخم‌های جدی، عفونت‌ها، گانگرن و بدشکلی‌های پا ناشی از دیابت است؛ از دبریدمان و تخلیه آبسه تا جراحی عروق، ترمیمی و در موارد پیشرفته قطع عضو. درمان رویکردی چندرشتهای دارد و طبق مطالعات در ۷۰ تا ۸۵ درصد بیماران نیازمند جراحی، با مداخله زودهنگام اندام قابل نجات است.
بخشی از بیمارانی که مشکل پای دیابتی دارند، در مراحل پیشرفته بیماری به مداخله جراحی نیاز پیدا می‌کنند. جراحی پای دیابتی شامل عملهایی است که با هدف اصلاح زخم‌های جدی پا، عفونت‌ها، گانگرن یا بدشکلی‌های پا که به دلیل دیابت ایجاد شده‌اند انجام می‌شود. این مداخلات جراحی ممکن است شامل پاکسازی زخم (دبریدمان)، برداشتن بافت‌های عفونی و مرده، کنترل گانگرن و در موارد پیشرفته جراحی حفظ اندام یا قطع عضو (آمپوتاسیون) باشد. هدف مداخله جراحی، متوقف کردن پیشرفت عفونت، افزایش کیفیت زندگی بیمار، حفظ هرچه بیشتر عملکرد پا و کاهش خطر قطع عضو است.
جراحی پای دیابتی چیست؟
روند مداخله جراحی بر اساس وضعیت زخم برنامه‌ریزی می‌شود. این روند طیف گسترده‌ای از درمان‌ها را از عمل‌های ساده پاکسازی زخم تا قطع عضو در صورت وجود عفونت جدی و گانگرن در بر می‌گیرد. هدف اصلی، حفظ یکپارچگی اندام در بیماران دیابتی نیازمند جراحی و آسوده کردن زندگی بیمار با رساندن عملکرد به حداکثر سطح است. در روند درمان جراحی، رویکرد چندرشتهای اتخاذ می‌شود. تیم‌های تخصصی متشکل از رشته‌های مختلف مانند متخصص غدد، ارتوپد، جراح عروق و متخصص جراحی پلاستیک در آن نقش دارند. عملهایی که جراحی پای دیابتی به‌طور جامع در بر می‌گیرد عبارت‌اند از:
- دبریدمان (پاکسازی زخم): عمل پاکسازی زخم با برداشتن بافت عفونی و نکروزه با روش‌های جراحی در زخم‌های پای دیابتی است. به لطف این عمل از گسترش عفونت جلوگیری شده و بهبود زخم تسریع می‌شود.
- برداشتن بافت (اکسیزیون): برداشتن جراحی بافت‌های عفونی، مرده یا دچار گانگرن است. اکسیزیونی که تا مرز بافت سالم انجام می‌شود، از گسترش عفونت جلوگیری کرده و زمینه را برای بهبود زخم فراهم میکند.
- تخلیه آبسه: عمل باز کردن و تخلیه جراحی تجمعات چرک (آبسه) است که در بافت‌های عفونی عمقی ایجاد می‌شوند. این عمل از نظر کنترل عفونت اهمیت حیاتی دارد.
- جراحی استخوان (درمان استئومیلیت): در صورت گسترش عفونت به بافت استخوانی در زخم‌های پای دیابتی، شامل برداشتن جراحی استخوان عفونی است. این مداخله از گسترش عفونت استخوان جلوگیری میکند و ممکن است از قطع عضو پیشگیری کند.
- جراحی عروق: شامل مداخلاتی مانند عمل‌های بای‌پس یا روش‌های اندوواسکولار (بالن و استنت) برای بهبود گردش خون در ناحیه پا است. با این روش‌ها خون‌رسانی به بافت‌های پا افزایش یافته و از بهبودی حمایت می‌شود.
- جراحی اصلاحی (جراحی ارتوپدی): عملهایی است که برای اصلاح بدشکلی‌ها و تغییر شکل‌های پا انجام می‌شود. بازگرداندن شکل پا به حالت طبیعی، از ایجاد و عود زخم‌ها پیشگیری میکند.
- جراحی پلاستیک و ترمیمی: عمل‌های جراحی ترمیمی است که برای بستن زخم‌ها با روش‌هایی مانند پیوند پوست و فلپ‌ها انجام می‌شود. بسته شدن و بهبود سریع زخم‌ها را فراهم میکند.
- جراحی حفظ اندام: شامل عمل‌های قطع عضو در سطح محدود برای کنترل گانگرن است.
- قطع عضو (آمپوتاسیون): عمل برداشتن جراحی بخشی از اندام است که در شرایط عفونت بسیار پیشرفته، گانگرن عمیق و ناکامی سایر روش‌های درمانی انجام می‌شود. با انجام آن در پایین‌ترین سطح ممکن، تلاش می‌شود کیفیت زندگی بیمار حفظ شود.
با عمل‌های بالا، مجموعه‌ای از مداخلات جراحی جامع، چندجانبه و تخصصی با هدف حفظ سلامت پای بیماران، پیشگیری از از دست رفتن اندام و ارتقای کیفیت زندگی انجام می‌شود. در این روند، کار تیمی چندرشتهای از نظر موفقیت جراحی و سلامت بلندمدت بیماران اهمیت حیاتی دارد.
کدام بخش پای دیابتی را درمان میکند؟
درمان به رویکردی چندرشتهای نیاز دارد. در این روند، همکاری متخصصان رشته‌های مختلف اساسی است. از بخش‌های اصلی که در تشخیص، درمان و پیگیری پای دیابتی نقش دارند می‌توان به غدد درون‌ریز و بیماریهای متابولیک، ارتوپدی و تروماتولوژی، جراحی قلب و عروق، بیماریهای عفونی، جراحی پلاستیک و ترمیمی، جراحی عمومی و واحدهای مراقبت از زخم اشاره کرد. در حالی که کنترل کلی دیابت توسط متخصصان غدد انجام می‌شود، مدیریت مراقبت از زخم و مداخلات جراحی معمولاً توسط بخش‌های ارتوپدی و تروماتولوژی و جراحی قلب و عروق انجام می‌شود. مداخلات اصلاح‌کننده گردش خون نیز توسط متخصصان جراحی قلب و عروق انجام می‌شود. در درمان زخم‌های عفونی، متخصصان بیماریهای عفونی و در بستن زخم و عمل‌های ترمیمی نیز متخصصان جراحی پلاستیک ممکن است نقش داشته باشند. با رویکرد چندرشتهای، مناسب‌ترین پروتکل درمانی برای بیمار تدوین و پیگیری می‌شود.
پای چه بخشی از این بیماران قابل نجات است؟
در بخش مهمی از بیمارانی که مشکل پای دیابتی دارند، با تشخیص زودهنگام و رویکرد چندرشتهای مناسب، نجات پاها ممکن است. بر اساس مطالعات انجام‌شده، در ۷۰ تا ۸۵ درصد بیمارانی که به دلیل عوارض پای دیابتی به مداخله جراحی نیاز دارند، به لطف مداخله زودهنگام و پروتکل‌های درمانی مؤثر، اندام‌ها قابل نجات هستند. این میزان بسته به عواملی مانند وضعیت کلی سلامت بیمار، مرحله زخم، عمق و گستردگی عفونت، مدت دیابت، اثربخشی کنترل قند خون و بهبود گردش خون متفاوت است. به‌ویژه در بیمارانی که درمان در مراحل اولیه آغاز می‌شود، میزان قطع عضو به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابد، مدت بهبود زخم کوتاه‌تر می‌شود و کیفیت زندگی بیماران افزایش می‌یابد. اما در موارد دیرهنگام یا در شرایط عفونت و گانگرن پیشرفته، قطع عضو ممکن است اجتناب‌ناپذیر شود. بنابراین تشخیص زودهنگام زخم‌های پای دیابتی، معاینات منظم و رویکرد درمانی چندرشتهای در افزایش میزان نجات اندام اهمیت حیاتی دارند.
هدف در قطع عضو چه باید باشد؟
در مواردی که قطع عضو ضروری باشد، هدف اصلی حفظ کیفیت زندگی بیمار، به حداقل رساندن از دست رفتن عملکرد و جلوگیری از نیاز به قطع عضو بیشتر در آینده است. هنگام تصمیم‌گیری برای قطع عضو باید کمترین از دست رفتن بافت هدف قرار گیرد و با انتخاب کوچک‌ترین مداخله جراحی ممکن، بیشترین بخش اندام حفظ شود. به این ترتیب بیمار در روند توان‌بخشی می‌تواند با استفاده از پروتز کارآمد راحت‌تر با زندگی خود سازگار شود. هنگام تعیین سطح قطع عضو، رسیدن به مرز بافت سالمی که گردش خون کافی دارد اساسی است. بافت‌های عفونی و نکروزه باید به‌طور کامل برداشته شوند و گسترش عفونت متوقف شود. پس از عمل جراحی، برای بهبود سریع زخم باید برنامه‌های مؤثر توان‌بخشی و فیزیوتراپی اجرا شود و حمایت روانی بیمار نادیده گرفته نشود. با روندهای درست مراقبت و توان‌بخشی پس از قطع عضو، بخش مهمی از بیماران می‌توانند به‌طور مستقل راه بروند و فعالانه در زندگی اجتماعی مشارکت کنند. بنابراین هدف در قطع عضو، فراهم کردن بیشترین عملکرد و کیفیت زندگی با کمترین از دست رفتن ممکن اندام است.
هیئت تحریریه Anadolu Medical Center
پزشکان حوزه «بیماریهای عفونی» در آنادولو
پرسش‌های متداول
جراحی پای دیابتی شامل چه عملهایی است؟
دبریدمان (پاکسازی زخم)، برداشتن بافت، تخلیه آبسه، جراحی استخوان (درمان استئومیلیت)، جراحی عروق، جراحی اصلاحی (ارتوپدی)، جراحی پلاستیک و ترمیمی، جراحی حفظ اندام و قطع عضو.
کدام بخش پای دیابتی را درمان میکند؟
درمان چندرشتهای است و غدد و متابولیسم، ارتوپدی و تروماتولوژی، جراحی قلب و عروق، بیماریهای عفونی، جراحی پلاستیک و ترمیمی، جراحی عمومی و واحدهای مراقبت از زخم در آن نقش دارند.
پای چند درصد از این بیماران قابل نجات است؟
بر اساس مطالعات، در ۷۰ تا ۸۵ درصد بیمارانی که به دلیل عوارض پای دیابتی به جراحی نیاز دارند، به لطف مداخله زودهنگام و پروتکل‌های درمانی مؤثر اندام قابل نجات است.
هدف در قطع عضو چه باید باشد؟
حفظ کیفیت زندگی، به حداقل رساندن از دست رفتن عملکرد و جلوگیری از نیاز به قطع عضو بیشتر در آینده؛ یعنی کمترین از دست رفتن اندام با بیشترین عملکرد و کیفیت زندگی.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین میکند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.