تومور استخوان توده‌ای است که از رشد و تکثیر غیرطبیعی سلول‌ها در بافت استخوان ایجاد میشود و ممکن است خوشخیم یا بدخیم باشد. در کودکان بیشتر در دوره‌های رشد سریع و در استخوان‌های بلند اطراف زانو دیده میشود و درد شبانه‌ای که با استراحت برطرف نمی‌شود سرنخ مهمی است. استئوسارکوم شایعترین تومور بدخیم استخوان در کودکان است و درمان شامل جراحی، شیمیدرمانی و در برخی موارد پرتودرمانی است.
تومورهای استخوان در کودکان یک مشکل جدی سلامت و نگران‌کننده هستند. تومورها با رشد غیرطبیعی سلول‌ها در بافت استخوان پدید می‌آیند. تومورهای خوشخیم اغلب تهدیدی برای زندگی نیستند، اما تومورهای بدخیم ممکن است سریع پیشرفت کنند و به بافت‌های اطراف و حتی اندام‌های دوردست گسترش یابند. به‌ویژه در کودکانی که در سن رشد هستند، این‌گونه بیماری‌ها ممکن است بر روند رشد و تکامل نیز اثرات مهمی بگذارند. تومورهای استخوان بیشتر در نواحی‌ای مانند اطراف زانو، ران، درشتنی، استخوان بازو و لگن بروز می‌کنند. شناسایی آن‌ها در مراحل اولیه موفقیت درمان را افزایش می‌دهد.
تومور استخوان چیست؟
تومور استخوان توده‌ای است که از سلول‌هایی تشکیل میشود که در بافت استخوان به شکلی متفاوت از حالت طبیعی رشد و تکثیر می‌کنند. این تومورها ممکن است خوشخیم (benign) یا بدخیم (malignant) باشند. تومورهای خوشخیم استخوان معمولاً آهسته رشد می‌کنند، به بافت‌های اطراف آسیب نمی‌رسانند و اغلب تهدیدی برای زندگی ایجاد نمی‌کنند. اما تومورهای بدخیم استخوان سیر تهاجمی دارند، با رشد سریع ممکن است به بافت‌های اطراف گسترش یابند و در صورت درمان نشدن با متاستاز، خطر جانی ایجاد کنند.
تومورهای استخوان در دوران کودکی به‌ویژه در دوره‌های رشد سریع بروز می‌کنند. علت این امر تقسیم فعال‌تر سلول‌های استخوانی در سن رشد است. تومورهای استخوان تنها به استخوان محدود نمی‌مانند و ممکن است بر حرکات مفصل، ساختار عضلات و عملکردهای کلی بدن نیز اثر بگذارند. به همین دلیل تورم‌ها، دردها یا محدودیت‌های حرکتی مشکوک باید جدی گرفته شوند. تشخیص زودهنگام، میزان موفقیت در درمان تومورهای بدخیم استخوان را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.
علت تومور استخوان چیست؟
اگرچه علت دقیق تومورهای استخوان همیشه مشخص نمی‌شود، تصور میشود عوامل ژنتیکی، جهش‌های سلولی و تأثیرات محیطی با هم نقش دارند. بخش مهمی از تومورهای استخوان در کودکان با اختلال در سازوکارهای ترمیم DNA یا تقسیم کنترل‌نشده سلول‌ها مرتبط است. نوسازی سریع سلولی استخوان‌ها در سن رشد، آن‌ها را مستعدتر به این نوع ناهنجاری‌ها می‌کند. علاوه بر این، برخی سندرم‌های ارثی، ضعف‌های سیستم ایمنی یا پرتوی با دوز بالا که در گذشته دریافت شده است نیز از جمله عوامل خطر به شمار می‌روند.
مهم‌ترین علل تومورهای استخوان را می‌توان چنین برشمرد:
- عوامل ژنتیکی: وجود سابقه تومور استخوان یا سرطان‌های دیگر در خانواده ممکن است خطر را در کودک افزایش دهد.
- سندرم‌های ارثی: سندرم لی-فرامنی، رتینوبلاستوما و برخی جهش‌های ژنتیکی ممکن است زمینه‌ساز بروز تومور استخوان شوند.
- جهش‌های سلولی: هنگامی که در سازوکارهای ترمیم DNA خطا رخ دهد، سلول‌ها ممکن است به‌طور کنترل‌نشده تکثیر شوند و تومور تشکیل دهند.
- دوره‌های رشد سریع: به‌ویژه بلند شدن سریع استخوان‌ها در دوره بلوغ، خطر تومور را افزایش می‌دهد.
- مواجهه با پرتو: ممکن است در کودکانی دیده شود که پیش‌تر برای بیماری دیگری پرتودرمانی دریافت کرده‌اند.
- عوامل محیطی: برخی مواد سمی یا شرایطی که سیستم ایمنی را ضعیف می‌کنند ممکن است بروز تومور استخوان را تحریک کنند.
علائم تومور استخوان کداماند؟
علائم تومورهای استخوان اغلب بی‌صدا پیشرفت می‌کنند و در آغاز ممکن است با دردهای رشد اشتباه گرفته شوند. اما با بزرگ شدن تومورها، بر بافت‌های اطراف فشار وارد می‌کنند، ساختار استخوان را ضعیف می‌کنند و قابل تشخیص میشوند. تومورهای استخوان در کودکان ممکن است هم علائم موضعی و هم شکایت‌های سیستمیک ایجاد کنند. به‌ویژه دردهایی که شبها افزایش می‌یابند و با استراحت برطرف نمی‌شوند سرنخ مهمی هستند.
علائمی که در تومورهای استخوان دیده میشوند عبارت‌اند از:
- درد استخوان: ممکن است در آغاز خفیف و گذرا باشد، اما به‌مرور شدیدتر میشود، شبها افزایش مییابد و با استراحت برطرف نمی‌شود.
- تورم و توده: در ناحیه تومور توده‌ای پدید می‌آید که با چشم دیده یا با دست لمس میشود.
- محدودیت حرکت: اگر تومور نزدیک مفصل باشد، توانایی حرکتی کودک کاهش مییابد.
- شکستگی‌ها: چون بافت استخوان ضعیف میشود، حتی با ضربههای کوچک ممکن است شکستگی رخ دهد.
- تغییرات پوستی: در ناحیه تومور ممکن است قرمزی، افزایش گرما و برجستگی رگ‌ها دیده شود.
- علائم عمومی: در مراحل پیشرفته ممکن است تب، بیحالی، کاهش اشتها و کاهش وزن دیده شود.
تومور استخوان چگونه تشخیص داده میشود؟
در تومورهای استخوان، تشخیص زودهنگام به‌طور مستقیم بر موفقیت درمان اثر می‌گذارد. روند تشخیص ابتدا با گرفتن شرح حال دقیق کودک آغاز میشود. پزشک درباره مدت درد، شدت آن، افزایش یا عدم افزایش آن در شب و وجود یا عدم وجود سابقه تورم یا شکستگی همراه سؤال می‌کند. در معاینه فیزیکی، تورم، حساسیت یا محدودیت حرکت در ناحیه تومور بررسی میشود. برای قطعی کردن تشخیص، روش‌های تصویربرداری و نمونه‌برداری لازم است.
روش‌هایی که در تشخیص تومور استخوان به کار می‌روند عبارت‌اند از:
- رادیوگرافی (عکس ساده): نخستین روش تصویربرداری است و ناهنجاری‌های ساختار استخوان را نشان می‌دهد.
- MRI (تصویربرداری تشدید مغناطیسی): گسترش تومور به بافت‌های نرم و مغز استخوان را به‌طور دقیق نشان می‌دهد.
- CT (توموگرافی کامپیوتری): به‌ویژه برای بررسی ساختار تومور در استخوان و جزئیات کوچک به کار میرود.
- نمونه‌برداری (بیوپسی): استاندارد طلایی برای تشخیص قطعی است. نمونه گرفته‌شده از تومور زیر میکروسکوپ بررسی میشود و نوع تومور مشخص میشود.
- آزمایش‌های خون: در برخی تومورها ممکن است ناهنجاری‌هایی در مقادیر خون دیده شود، اما به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست.
درد تومور استخوان چگونه است؟
درد تومور استخوان با دردهای معمولی عضلانی یا مفصلی متفاوت است. معمولاً شدت آن بهتدریج افزایش مییابد، با استراحت برطرف نمی‌شود و شبها شدیدتر احساس میشود. این ویژگی برای جلوگیری از اشتباه گرفتن آن با «دردهای رشد» که به‌ویژه در کودکان در سن رشد شایع است، اهمیت دارد. دردهای رشد به دلیل خستگی در طول روز ایجاد میشوند و معمولاً پس از استراحت کاهش می‌یابند. در حالی که درد تومور استخوان ممکن است به‌ویژه شبها آن‌قدر شدید باشد که کودک را از خواب بیدار کند.
درد ممکن است بر اساس محل تومور متفاوت باشد. اگر تومور نزدیک مفصل باشد، درد در هنگام حرکات مفصل افزایش مییابد و این وضعیت فعالیت‌های روزانه را دشوار می‌کند. همچنین چون تومور بافت استخوان را ضعیف می‌کند، حتی با ضربههای کوچک ممکن است درد ناگهانی و بسیار شدید ناشی از شکستگی ایجاد شود. در مراحل پیشرفته نیز ممکن است دردهای عصبی منتشر در نتیجه بزرگ شدن تومور و فشار آن بر اعصاب اطراف دیده شود.
تومور استخوان بیشتر در کجا دیده میشود؟
اگرچه تومورهای استخوان ممکن است در هر بخشی از اسکلت بروز کنند، در نواحی مشخصی بیشتر دیده میشوند. به‌ویژه در دوره‌های کودکی و نوجوانی که رشد سریع رخ می‌دهد، خطر تشکیل تومور در انتهای استخوان‌ها افزایش مییابد. به همین دلیل در استخوان‌های بلند، به‌ویژه استخوان ران (فمور) و درشتنی (تیبیا) که در اطراف زانو قرار دارند، بیشترین درگیری را دارند. علاوه بر این، استخوان بازو (هومروس)، استخوان لگن و مهره‌های ستون فقرات نیز از جمله دیگر محل‌های شایع هستند. چون تومورهایی که در کودکان بروز می‌کنند بیشتر در نواحی نزدیک صفحات رشد ایجاد میشوند، هم بر تکامل اسکلت و هم بر عملکردهای حرکتی به‌طور مستقیم اثر می‌گذارند. علائم ممکن است بر اساس محل تومور متفاوت باشد؛ برای نمونه تومورهای اطراف زانو راه رفتن و دویدن را دشوار می‌کنند، در حالی که تومورهای ستون فقرات ممکن است به یافته‌های عصبی منجر شوند. به‌طور خلاصه، تومورهای استخوان بیشتر در استخوان‌های بلند و در اطراف مفصل زانو دیده میشوند، اما احتمال بروز آن‌ها در هر استخوانی از بدن وجود دارد.
شایعترین تومورهای استخوان در کودکان کداماند؟
تومورهای استخوان در کودکان ممکن است خوشخیم (benign) یا بدخیم (malignant) باشند. تومورهای خوشخیم معمولاً آهسته رشد می‌کنند، به بافت‌های اطراف گسترش نمی‌یابند و اغلب با جراحی یا پیگیری قابل کنترل هستند. اما تومورهای بدخیم ممکن است با رشد سریع متاستاز دهند و در صورت درمان نشدن به مشکلات جدی سلامت منجر شوند.
شایعترین تومورهای استخوان در کودکان عبارت‌اند از:
- استئوسارکوم: شایعترین تومور بدخیم استخوان در کودکان است. به‌ویژه در استخوان ران، درشتنی و استخوان بازو، در نواحی نزدیک به زانو دیده میشود.
- سارکوم یوینگ: بیشتر در استخوان‌های لگن، دنده‌ها و ستون فقرات بروز می‌کند. ممکن است سریع پیشرفت کند و تمایل به متاستاز به ریه‌ها دارد.
- کندروسارکوم: اگرچه در کودکان نادر است، توموری بدخیم است که از بافت غضروف منشأ می‌گیرد.
- استئوکندروما: شایعترین تومور خوشخیم استخوان است. معمولاً در دوره بلوغ بروز می‌کند و به شکل برآمدگی‌هایی که در انتهای استخوان‌ها به سمت بیرون رشد می‌کنند ایجاد میشود.
- انکندروما: تومورهای خوش‌خیمی هستند که در داخل مغز استخوان ایجاد میشوند و اغلب در استخوان‌های کوچک دست و پا دیده میشوند.
- دیسپلازی فیبری: تومور خوش‌خیمی است که از تکامل طبیعی بافت استخوان جلوگیری می‌کند و ممکن است باعث تغییر شکل (دفورمیتی) در استخوان شود.
تومورهای استخوان در کودکان چگونه درمان میشوند؟
درمان تومورهای استخوان در کودکان بر اساس نوع، اندازه، محل و وضعیت گسترش تومور برنامه‌ریزی میشود. تومورهای خوشخیم معمولاً با برداشتن جراحی یا پیگیری منظم قابل کنترل هستند. اما در تومورهای بدخیم، درمان جامع‌تر و چندجانبه‌ای لازم است. نخستین گام درمان اغلب جراحی است. ناحیه درگیر تومور همراه با بافت‌های سالم برداشته میشود و در صورت امکان استخوان بازسازی میشود. به لطف پیشرفت تکنیک‌های جراحی، امروزه به جای قطع عضو (آمپوتاسیون) که در گذشته انجام می‌شد، جراحیهای حفظ عضو بیشتر ترجیح داده میشوند. در تومورهای بدخیم، با انجام شیمیدرمانی پیش یا پس از جراحی، کوچک شدن سلول‌های توموری و جلوگیری از گسترش آن‌ها هدف قرار می‌گیرد. در برخی موارد پرتودرمانی نیز ممکن است به درمان افزوده شود؛ به‌ویژه در تومورهای حساس به پرتو مانند سارکوم یوینگ، این روش بسیار مؤثر است.
پزشکان حوزه «جراحی ارتوپدی و تروما» در آنادولو
پرسش‌های متداول
علائم تومور استخوان در کودکان کداماند؟
درد استخوان که بهتدریج شدیدتر میشود و شبها افزایش مییابد، تورم یا توده، محدودیت حرکت، شکستگی با ضربههای کوچک، تغییرات پوستی در ناحیه تومور و در مراحل پیشرفته تب، بیحالی و کاهش وزن از علائم آن هستند.
درد تومور استخوان با درد رشد چه تفاوتی دارد؟
دردهای رشد به خستگی روزانه مربوط هستند و پس از استراحت کاهش می‌یابند، اما درد تومور استخوان با استراحت برطرف نمی‌شود، شبها شدیدتر است و ممکن است کودک را از خواب بیدار کند.
شایعترین تومور بدخیم استخوان در کودکان چیست؟
استئوسارکوم شایعترین تومور بدخیم استخوان در کودکان است و بیشتر در استخوان ران، درشتنی و استخوان بازو در نزدیکی زانو دیده میشود.
تومور استخوان در کودکان چگونه درمان میشود؟
تومورهای خوشخیم معمولاً با جراحی یا پیگیری منظم کنترل میشوند. در تومورهای بدخیم، جراحی همراه با شیمیدرمانی پیش یا پس از عمل و در برخی موارد پرتودرمانی به کار میرود و امروزه جراحیهای حفظ عضو بیشتر ترجیح داده میشوند.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.