هایپرهیدروزیس به تعریق بیش از حدی گفته میشود که بدون ارتباط با دمای محیط، فعالیت بدنی یا وضعیت عاطفی رخ میدهد. نوع اولیه آن معمولاً از کودکی یا نوجوانی و به‌صورت قرینه در دست‌ها، پاها، زیر بغل و صورت آغاز میشود، در حالی که نوع ثانویه ناشی از بیماری یا دارو است و اغلب با تعریق شبانه همراه است. درمان شامل کرمهای ضدتعریق، تزریق بوتاکس، داروها و یونتوفورز است.
تعریق بیش از حد که نام پزشکی آن هایپرهیدروزیس است، وضعیتی است که در نتیجه کار کردن بیش از حد طبیعی سازوکار تنظیم دمای بدن ایجاد میشود. تعریق یک فرایند فیزیولوژیک لازم برای متعادل کردن دمای بدن و دفع سموم است. اما در بیماران مبتلا به هایپرهیدروزیس، غدد عرق بیش از حد فعال می‌شوند و تعریق شدید بدون ارتباط با دمای محیط، فعالیت بدنی یا وضعیت عاطفی رخ میدهد. این وضعیت می‌تواند بر زندگی اجتماعی، اعتمادبه‌نفس و فعالیت‌های روزانه اثر منفی بگذارد.
تعریق بیش از حد (هایپرهیدروزیس) چیست؟
وضعیتی است که با تولید عرق بیش از حد طبیعی در بدن مشخص میشود. تعریق فرایندی طبیعی است که دمای بدن را تنظیم میکند. اما در بیماران مبتلا به هایپرهیدروزیس، غدد عرق بیش از اندازه لازم فعال می‌شوند. تعریق شدید مستقل از دمای محیط، فعالیت بدنی یا عوامل استرس‌زا رخ میدهد. این وضعیت ممکن است در نواحی خاصی مانند کف دست‌ها، کف پاها، زیر بغل‌ها، صورت و ناحیه سر متمرکز شود. در برخی بیماران ممکن است در کل بدن دیده شود. هایپرهیدروزیس می‌تواند فعالیت‌های روزانه را دشوار کند و بر زندگی اجتماعی اثر منفی بگذارد. دست‌های دائماً مرطوب، پاهای عرق‌کرده یا لکه‌های عرق آشکار روی لباس‌ها از علائم شایع هایپرهیدروزیس هستند. هایپرهیدروزیس به دو گروه اصلی اولیه و ثانویه تقسیم میشود:
- هایپرهیدروزیس اولیه: اگرچه علت آن به‌طور کامل شناخته نشده است، انتقال ژنتیکی دارد. هایپرهیدروزیس اولیه که در دوران کودکی یا نوجوانی آغاز میشود، ممکن است در تمام طول عمر ادامه یابد. تعریق بیش از حد در دست‌ها، پاها، ناحیه صورت و زیر بغل‌ها شایع است. به‌صورت قرینه در دو طرف بدن بروز میکند. تعریق شبانه معمولاً دیده نمی‌شود.
- هایپرهیدروزیس ثانویه: به دلیل بیماری یا مصرف دارو ایجاد میشود. تعریق شبانه به‌طور شایع دیده میشود. ممکن است در کل بدن یا در ناحیه‌ای خاص متمرکز شود. شروع ناگهانی هایپرهیدروزیس یا بروز آن در سنین بالاتر معمولاً نشانه هایپرهیدروزیس ثانویه است.
هایپرهیدروزیس افزون بر اینکه یک مشکل جسمی است، ممکن است برای بیماران نگرانی‌های روانی و اجتماعی نیز ایجاد کند. در صورت درمان نشدن، می‌تواند بر اعتمادبه‌نفس، زندگی کاری و فعالیت‌های روزانه بیمار اثر منفی بگذارد.
علت تعریق بیش از حد (هایپرهیدروزیس) چیست؟
هایپرهیدروزیس اولیه به دلیل استعداد ژنتیکی ایجاد میشود و به‌ویژه در کف دست‌ها، کف پاها، زیر بغل‌ها و ناحیه صورت دیده میشود. در دوران کودکی یا نوجوانی آغاز میشود و ممکن است در تمام طول عمر ادامه یابد. علت آن به‌طور کامل شناخته نشده است. اما تصور میشود ارتباط میان دستگاه عصبی و غدد عرق بیش از حد فعال است. هایپرهیدروزیس ثانویه نیز تحت تأثیر یک بیماری یا عوامل بیرونی ایجاد میشود. یائسگی، تغییرات هورمونی مانند بیماری‌های تیروئید و دیابت، بیماری‌های عصبی (پارکینسون، سکته مغزی)، چاقی، عفونت‌ها و برخی داروها می‌توانند باعث هایپرهیدروزیس ثانویه شوند. استرس شدید، مصرف غذاهای بسیار پرادویه و مصرف زیاد کافئین نیز از عوامل تحریک‌کننده تعریق هستند. در برخی بیماران، تعریق بیش از حد ممکن است به دلیل عوامل روانی (اضطراب و استرس) نیز تحریک شود. به‌ویژه در موقعیت‌های پراسترس ممکن است تعریق شدید در دست، صورت و زیر بغل دیده شود. شروع ناگهانی هایپرهیدروزیس یا بروز آن همراه با تعریق شبانه ممکن است نشانه یک بیماری باشد. به همین دلیل نیاز به ارزیابی دارد.
علائم تعریق بیش از حد (هایپرهیدروزیس) چیست؟
بارزترین علامت هایپرهیدروزیس، تعریق شدید بدون ارتباط با دمای محیط، فعالیت بدنی یا میزان استرس است. هایپرهیدروزیس اولیه معمولاً به‌صورت قرینه بروز میکند؛ مثلاً هر دو دست به‌طور همزمان عرق می‌کنند. هایپرهیدروزیس ثانویه می‌تواند نواحی وسیعی از بدن را درگیر کند و معمولاً همراه با تعریق شبانه دیده میشود. تعریق بیش از حد می‌تواند باعث اضطراب اجتماعی و اثر منفی بر زندگی کاری و شخصی شود. علائم تعریق بیش از حد به این شرح است:
- تعریق بیش از حد در دست‌ها، پاها، زیر بغل‌ها و صورت.
- مرطوب بودن دائمی دست‌ها و ایجاد حس ناخوشایند هنگام دست دادن.
- آشکار بودن لکه‌های عرق در زیر بغل و خیس شدن مکرر لباس‌ها.
- خیس ماندن دائمی جوراب‌ها و ایجاد بو به دلیل تعریق بیش از حد پاها.
- بروز حملات تعریق آشکار در طول روز، چه در تابستان و چه در زمستان.
- تعریقی که فعالیت‌های روزانه را دشوار میکند (برای مثال، خیس شدن کاغذ هنگام نوشتن یا لغزنده شدن صفحه تلفن).
- بیدار شدن با تعریق شبانه (به‌ویژه در هایپرهیدروزیس ثانویه دیده میشود).
- تحریک پوست و ایجاد عفونت‌های قارچی و باکتریایی در نواحی که دائماً خیس می‌مانند.
- از دست دادن اعتمادبه‌نفس و اختلال اضطرابی به دلیل تعریق بیش از حد در محیط‌های اجتماعی.
تعریق بیش از حد (هایپرهیدروزیس) چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک بررسی میکند که تعریق از چه سنی آغاز شده، در کدام نواحی دیده میشود، در چه ساعاتی از روز شدیدتر است و آیا تحت تأثیر عواملی مانند استرس و گرما قرار می‌گیرد یا نه. برای تشخیص قطعی ممکن است معاینه بالینی و برخی آزمایش‌ها انجام شود. آزمون نشاسته-ید آزمونی است که با مالیدن محلول ید بر نواحی دارای تعریق انجام میشود. با افزایش تعریق، ناحیه تیره‌رنگ میشود. در آزمون وزنسنجی (گراویمتریک)، با استفاده از کاغذ مخصوص، مقدار عرق تولیدشده توسط بدن در مدت زمان مشخصی اندازه‌گیری میشود. آزمایش خون، آزمایش‌های عملکرد تیروئید و آزمایش‌های دیابت در بیمارانی انجام می‌شوند که به هایپرهیدروزیس ثانویه مشکوک هستند. در موارد تعریق شدید شبانه یا هایپرهیدروزیس با شروع ناگهانی، ممکن است برای بررسی بیماری‌ها به آزمایش‌های تکمیلی نیاز باشد.
تعریق بیش از حد (هایپرهیدروزیس) چگونه درمان میشود؟
درمان بر اساس شدت تعریق، علت آن و اثر آن بر کیفیت زندگی بیمار تعیین میشود. هدف درمان، کنترل فعالیت بیش از حد غدد عرق و کاهش علائم است. در موارد خفیف و متوسط هایپرهیدروزیس، کرمهای ضدتعریق توصیه‌شده توسط پزشک به‌عنوان نخستین گزینه درمانی پیشنهاد می‌شوند. در موارد شدیدتر ممکن است از تزریق بوتاکس (سم بوتولینوم) و داروها استفاده شود. تزریق بوتاکس با مسدود کردن پیام‌های عصبی، از کار بیش از حد غدد عرق جلوگیری میکند. این روش به‌ویژه در کف دست، کف پا و زیر بغل مؤثر است. درمان یونتوفورز با قرار دادن دست‌ها و پاها در معرض جریان الکتریکی با ولتاژ پایین، تعریق را کاهش میدهد.
چه چیزی برای تعریق مفید است؟
برخی تغییرات طبیعی و تغییرات در شیوه زندگی ممکن است در کنترل تعریق بیش از حد مؤثر باشند. با اقدامات مختلف، از عادات غذایی تا مدیریت استرس و از انتخاب لباس تا مراقبت از پوست، می‌توان تعریق را کاهش داد. برخی توصیه‌هایی که می‌توان در زندگی روزمره به کار گرفت به این شرح است:
- استفاده از روشهای آرامسازی: یوگا، مدیتیشن و تمرین‌های تنفسی در کاهش تعریق ناشی از استرس بسیار مؤثرند.
- نوشیدن آب فراوان: کم‌آبی بدن ممکن است غدد عرق را بیشتر به کار وادارد. مصرف دستکم ۲ تا ۲٫۵ لیتر آب در روز می‌تواند به متعادل شدن فعالیت بیش از حد غدد عرق کمک کند.
- ترجیح لباس‌هایی از پارچه‌های طبیعی: پارچه‌های قابل تنفس مانند پنبه، کتان و بامبو تعریق را کاهش می‌دهند، در حالی که پارچه‌های مصنوعی ممکن است باعث ماندن عرق روی بدن شوند.
- پرهیز از غذاهای پرادویه و کافئین‌دار: فلفل تند، سیر، پیاز و غذاهای بسیار پرادویه می‌توانند تعریق را تحریک کنند. به همین ترتیب، نوشیدنی‌های کافئین‌دار مانند قهوه و چای با تحریک دستگاه عصبی ممکن است میزان تعریق را افزایش دهند.
- دوش آب سرد: دوش روزانه با آب سرد یا ولرم با کاهش دمای بدن می‌تواند به کنترل تعریق کمک کند.
- خشک نگه داشتن دست‌ها و پاها: برای تعریق دست و پا می‌توان از جوش‌شیرین (بی‌کربنات) یا پودر تالک که خاصیت جذب طبیعی دارند استفاده کرد.
- استفاده از آلوئه‌ورا: ژل آلوئه‌ورا با اثر خنک‌کنندگی روی پوست می‌تواند تعریق را کاهش دهد.
- پاک‌سازی پوست با سرکه سیب: سرکه سیب با تنظیم تعادل pH پوست ممکن است تعریق بیش از حد را کاهش دهد. می‌توان آن را با کمک پنبه روی زیر بغل و پاها به کار برد.
هیئت تحریریه Anadolu Medical Center
پرسش‌های متداول
تفاوت هایپرهیدروزیس اولیه و ثانویه چیست؟
نوع اولیه انتقال ژنتیکی دارد، در کودکی یا نوجوانی آغاز میشود، قرینه است و معمولاً تعریق شبانه ندارد. نوع ثانویه به دلیل بیماری یا دارو ایجاد میشود و تعریق شبانه در آن شایع است.
هایپرهیدروزیس چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک سن شروع، نواحی درگیر و عوامل تشدیدکننده را بررسی میکند و ممکن است آزمون نشاسته-ید، آزمون وزنسنجی و در صورت شک به نوع ثانویه، آزمایش خون، تیروئید و قند خون انجام دهد.
روشهای درمان تعریق بیش از حد کداماند؟
در موارد خفیف و متوسط کرمهای ضدتعریق تجویزشده توسط پزشک، و در موارد شدیدتر تزریق بوتاکس و داروها به کار میروند؛ یونتوفورز نیز با جریان الکتریکی ولتاژ پایین تعریق دست و پا را کاهش میدهد.
چه چیزی برای کاهش تعریق مفید است؟
روشهای آرامسازی، نوشیدن دستکم ۲ تا ۲٫۵ لیتر آب در روز، لباسهای پنبهای و کتانی، پرهیز از غذاهای پرادویه و کافئین، دوش آب سرد یا ولرم و خشک نگه داشتن دست و پا ممکن است کمک کنند.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین میکند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.