باتری قلب (پیسمیکر) دستگاه الکترونیکی کوچکی تقریباً به اندازه یک قوطی کبریت است که با جراحی زیر پوست، معمولاً زیر استخوان ترقوه چپ، کار گذاشته میشود و با ارسال تکانههای الکتریکی در صورت نیاز، ضربان قلب را در سرعت طبیعی و منظم نگه می‌دارد. این دستگاه در شرایطی مانند کندی ضربان قلب (برادیکاردی)، بلوک دهلیزی‌بطنی و بیماری گره سینوسی به کار می‌رود و کارگذاری آن با بیحسی موضعی معمولاً ۱ تا ۲ ساعت طول میکشد.
قلب اندامی حیاتی است که در مرکز زندگی قرار دارد و به‌طور میانگین ۶۰-۱۰۰ بار در دقیقه می‌تپد. برای اینکه این اندام که وظیفه پمپاژ خون اکسیژن‌دار به بدن را بر عهده دارد بتواند به‌درستی کار کند، باید سیگنال‌های الکتریکی ریتمیک و منظم تولید کند. اما در برخی موارد ممکن است دستگاه الکتریکی خود قلب مختل شود. این امر ممکن است باعث شود ضربان‌های قلب یا بسیار کند شوند یا متوقف شوند. چنین اختلالات ریتمی ممکن است کیفیت زندگی را به‌طور جدی تحت تأثیر قرار دهند و پیامدهای خطرناکی مانند غش ناگهانی و خطرات حیاتی نیز در پی داشته باشند. یکی از دستگاه‌های پزشکی که برای اصلاح این اختلالات در عملکرد الکتریکی قلب ساخته شده، باتری قلب (پیسمیکر) است. باتری قلب، به‌عنوان دستگاهی کوچک و فناورانه، برای اینکه قلب با ریتم درست کار کند در صورت نیاز تکانههای الکتریکی می‌فرستد. به لطف پیشرفت فناوری پزشکی، باتری‌های قلبی که امروزه به کار می‌روند هم عمر طولانی‌تری دارند و هم می‌توان آن‌ها را به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی کرد که با سبک زندگی بیمار سازگار باشند.
باتری قلب چیست؟
باتری قلب، با نام پزشکی «پیسمیکر» (ضربان‌ساز)، دستگاه الکترونیکی کوچکی است که برای اصلاح اختلالات ریتم قلب به کار می‌رود و با جراحی در بدن کار گذاشته میشود. وظیفه اصلی این دستگاه این است که با مداخله در اختلالاتی که در دستگاه هدایت الکتریکی قلب رخ می‌دهد، ادامه ضربان‌های قلب را با سرعت طبیعی و به‌طور منظم ممکن سازد. قلب در حالت طبیعی با تولید خودبه‌خود تکانههای الکتریکی، ریتم خود را کنترل میکند. اما در برخی موارد این دستگاه تحریکی ممکن است کند شود، متوقف شود یا نامنظم کار کند. در اینجاست که باتری قلب وارد عمل میشود، تکانههای منظم می‌فرستد و به کار کردن قلب با ریتمی سالم کمک میکند.
این دستگاه که معمولاً تقریباً به اندازه یک قوطی کبریت است، زیر پوست کار گذاشته میشود. از طریق سیم‌های الکترودی که به داخل یا نزدیک قلب امتداد می‌یابند، سیگنال می‌فرستد. باتری قلب ضربان‌های قلب را پیوسته پایش میکند و در صورت لزوم وارد عمل میشود و قلب را تحریک میکند. باتری‌های قلبی مدرن به سامانه‌های هوشمندی مجهزند که تنها در صورت نیاز تکانه می‌فرستند و به این ترتیب در مصرف انرژی صرفه‌جویی می‌کنند. به لطف این دستگاه‌ها، بیماران می‌توانند از شکایت‌های ناشی از اختلالات ریتم قلب مانند سرگیجه، غش و بی‌حالی رهایی یابند و زندگی باکیفیت‌تری داشته باشند.
باتری قلب چرا کار گذاشته میشود؟
باتری قلب برای اصلاح اختلالات ریتمی کار گذاشته میشود که در نتیجه کار نکردن درست دستگاه الکتریکی طبیعی قلب ایجاد میشوند. ریتم طبیعی قلب، پمپاژ کافی و منظم خون مورد نیاز بدن را تأمین میکند. اما در برخی افراد ممکن است در این دستگاه الکتریکی کندی، وقفه یا بلوک‌های هدایتی رخ دهد. این شرایط به‌ویژه در سالمندان، افرادی که سابقه بیماری قلبی دارند یا افرادی که برخی داروها را مصرف می‌کنند شایع‌تر است.
شرایطی مانند کند شدن ضربان قلب (برادیکاردی)، وقفه‌های قلبی (آسیستول) یا اختلال در هدایت سیگنال‌های الکتریکی قلب، ممکن است کیفیت زندگی فرد و حتی عملکردهای حیاتی او را تهدید کنند. در چنین آریتمی‌هایی، باتری قلب وارد عمل میشود، تکانههای منظمی به قلب می‌فرستد و پیوستگی ریتم را تضمین میکند. باتری قلب نه‌تنها طول عمر را افزایش می‌دهد، بلکه با پیشگیری از علائمی مانند غش، سرگیجه و تنگی نفس، زندگی روزمره بیمار را نیز آسان‌تر میکند. دلایل کارگذاری باتری قلب را می‌توان به این صورت برشمرد:
- کمتر بودن سرعت ضربان قلب از حد طبیعی (برادیکاردی)
- کند شدن یا قطع کامل هدایت الکتریکی در قلب (بلوک دهلیزی‌بطنی)
- بیماری گره سینوسی (اختلال در ساختاری که نقش ضربان‌ساز طبیعی را بر عهده دارد)
- غش یا از دست دادن هوشیاری در نتیجه وقفه‌های طولانی
- در درمان نارسایی قلبی، با هدف هماهنگ‌سازی انقباض قلب (به‌ویژه با باتری‌های دوبطنی)
- برخی اختلالات ریتم یا ناهنجاری‌های ساختاری مادرزادی قلب
- مشکلات ریتمی برگشت‌ناپذیری که داروها ایجاد کرده‌اند
باتری قلب چه کاربردی دارد؟
باتری قلب در لحظه‌هایی که قلب کند میشود یا ریتم خود را از دست می‌دهد وارد عمل میشود، تکانههای الکتریکی به قلب می‌فرستد و باعث میشود قلب با سرعت طبیعی بتپد. وقتی سرعت ضربان قلب بسیار کند شود، خون اکسیژن‌دار کافی به مغز و سایر اندام‌های بدن نمی‌رسد؛ این امر ممکن است باعث علائم جدی مانند سرگیجه، غش، بی‌حالی، تپش قلب، تنگی نفس و از دست دادن هوشیاری شود. باتری قلب دقیقاً برای جلوگیری از چنین شرایط خطرناکی طراحی شده است. این دستگاه ریتم طبیعی قلب را پایش میکند و در صورت لزوم با ارسال تکانههای الکتریکی به‌گونه‌ای که ریتم را منظم کند، از ضربان قلب حمایت میکند.
باتری‌های قلبی مدرنی که امروزه به کار می‌روند تنها سامانه‌ای نیستند که پیوسته سیگنال می‌فرستد. این دستگاه‌ها می‌توانند ریتم قلب را لحظه‌به‌لحظه پایش کنند و تنها در صورت لزوم وارد عمل شوند و در مصرف انرژی صرفه‌جویی کنند. همچنین می‌توانند ضربان قلب را متناسب با فعالیت بدنی بیمار افزایش دهند؛ برای مثال اگر هنگام راه رفتن یا ورزش کردن لازم باشد قلب سریع‌تر بتپد، می‌توانند به این نیاز پاسخ دهند. برخی مدل‌های پیشرفته نیز با تحریک هماهنگ هر دو بطن قلب، ظرفیت پمپاژ قلب را در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی افزایش می‌دهند.
این کارکردهای باتری قلب نه‌تنها زندگی بیمار را طولانی‌تر میکند، بلکه کیفیت زندگی را نیز به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد. شکایت‌های ناشی از اختلال ریتم مانند حملات غش، احساس نبض نامنظم، اضطراب، خستگی ناگهانی و بی‌نظمی در خواب شبانه، با کار کردن درست باتری قلب تا حد زیادی کاهش می‌یابند. همچنین به لطف باتری قلب، بیشتر بیماران می‌توانند به فعالیت‌های روزمره خود بازگردند، به زندگی کاری ادامه دهند و زندگی اجتماعی خود را با اطمینان بیشتری ادامه دهند. به این ترتیب باتری قلب به حامی خاموش اما حیاتی قلب تبدیل میشود.
باتری قلب چگونه کار گذاشته میشود؟
کارگذاری باتری قلب یک عمل جراحی است که با بیحسی موضعی انجام میشود. معمولاً ۱-۲ ساعت طول میکشد. ترجیح داده میشود بیمار در طول عمل بیدار باشد؛ به این ترتیب ضربان‌های قلب و وضعیت کلی بیمار را می‌توان مستقیماً پیگیری کرد. باتری قلب زیر پوست، معمولاً درست زیر استخوان ترقوه چپ، کار گذاشته میشود. بدنه دستگاه با ایجاد جیبی کوچک زیر پوست در آن قرار داده میشود. سپس یک یا چند الکترود (سیم‌های نازک) که همراه باتری قلب هستند، از طریق سیاهرگهای بزرگ به نواحی ویژه‌ای در داخل قلب هدایت میشوند. این الکترودها ریتم قلب را حس می‌کنند و در صورت لزوم تکانه می‌دهند.
برای اطمینان از اینکه سیم‌ها به‌درستی قرار گرفته‌اند، در طول عمل پایش مداوم نوار قلب (ECG) انجام میشود و موقعیت آن‌ها با اشعه ایکس کنترل میشود. پس از اینکه الکترودها به‌طور مناسب قرار گرفتند، به بدنه دستگاه متصل میشوند و پوست با بخیه‌های زیبایی بسته میشود. از آنجا که کل این روند با روشی کم‌تهاجمی انجام میشود، مدت بهبود کوتاه و خطر عفونت پایین است. پس از عمل، باتری قلب برنامه‌ریزی میشود؛ یعنی متناسب با نیاز بیمار برای ارسال تکانه شخصی‌سازی میشود. به لطف این تنظیمات، دستگاه تنها در صورت لزوم وارد عمل میشود، در مصرف انرژی صرفه‌جویی میکند و عمر باتری را طولانی‌تر میکند.
جراحی باتری قلب
پیش از جراحی، ریتم‌های قلبی بیمار، وضعیت کلی سلامت، بیماری‌های دیگر در صورت وجود و داروهای مصرفی او ارزیابی میشوند. در این مداخله که معمولاً با بیحسی موضعی انجام میشود، با تجویز آرام‌بخش (سدیشن) به بیمار آرامش داده میشود. در طول جراحی، ناحیه‌ای که بدنه باتری قلب در آن قرار خواهد گرفت (بیشتر بخش بالای سمت چپ قفسه سینه) استریل میشود و برش کوچکی ایجاد میشود. در حالی که الکترودهایی که به داخل قلب امتداد می‌یابند از راه رگ پیش برده میشوند، عمل با کمک فلوروسکوپی (تصویر زنده اشعه ایکس) انجام میشود.
یکی از مهم‌ترین مراحل جراحی، ثابت کردن الکترودها در نقاط درست قلب است. این نقاط معمولاً دهلیز راست و/یا بطن راست هستند. پس از ثابت شدن و آزمایش الکترودها، به دستگاه باتری متصل میشوند. باتری قلب در جیب زیر پوست قرار داده میشود و برش به شکل زیبایی بسته میشود. در تمام طول عمل، ریتم قلب پیوسته پایش میشود و کارکرد دستگاه تازه کارگذاشته‌شده آزمایش میشود.
در دوره پس از جراحی، معمولاً ۲۴ ساعت مراقبت در بیمارستان توصیه میشود. در چند هفته نخست، بالا نبردن بیش از حد بازو، ضربه نخوردن و محافظت از ناحیه دستگاه در برابر عفونت اهمیت دارد. پس از ترخیص بیمار، کارکرد دستگاه در فواصل منظم بررسی میشود و در صورت لزوم تنظیمات نرم‌افزاری انجام میشود. بیماران پس از جراحی باتری قلب معمولاً ممکن است طی چند روز به زندگی عادی خود بازگردند. بیشتر بیماران می‌توانند بدون اینکه حتی حضور این دستگاه را احساس کنند، جز اثر کوچکی در محل جراحی، به زندگی خود ادامه دهند.
پزشکان حوزه «بیماری‌های قلبی» در آنادولو
پرسش‌های متداول
باتری قلب چیست؟
باتری قلب یا پیسمیکر دستگاه الکترونیکی کوچکی است که برای اصلاح اختلالات ریتم قلب با جراحی در بدن کار گذاشته میشود و با ارسال تکانههای الکتریکی منظم به ادامه ضربان قلب با سرعت طبیعی کمک میکند.
باتری قلب در چه مواردی کار گذاشته میشود؟
در مواردی مانند کمتر بودن ضربان قلب از حد طبیعی (برادیکاردی)، بلوک دهلیزی‌بطنی، بیماری گره سینوسی، غش یا از دست دادن هوشیاری ناشی از وقفه‌های طولانی، نارسایی قلبی برای هماهنگ‌سازی انقباض قلب و برخی اختلالات ریتم مادرزادی.
باتری قلب چگونه کار گذاشته میشود؟
این عمل با بیحسی موضعی انجام میشود و معمولاً ۱ تا ۲ ساعت طول میکشد؛ دستگاه در جیبی کوچک زیر پوست، معمولاً زیر ترقوه چپ، قرار میگیرد و الکترودها از طریق سیاهرگهای بزرگ به داخل قلب هدایت میشوند.
دوره پس از جراحی باتری قلب چگونه است؟
معمولاً ۲۴ ساعت مراقبت در بیمارستان توصیه میشود؛ در چند هفته نخست باید از بالا بردن بیش از حد بازو و ضربه خوردن پرهیز کرد و عملکرد دستگاه در فواصل منظم بررسی میشود.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین میکند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.