التهاب ناف (اومفالیت) عفونتی باکتریایی یا قارچی در پوست حفره ناف است که اغلب استافیلوکوک، استرپتوکوک یا قارچ کاندیدا عامل آن هستند. با قرمزی، تورم، ترشح، بوی بد و درد همراه است و درمان آن بر اساس علت با کرم‌های آنتی‌بیوتیک یا ضدقارچ و تمیز و خشک نگه داشتن ناحیه انجام میشود. در نوزادان حتماً باید توسط پزشک ارزیابی شود.
التهاب ناف در منابع پزشکی با نام اومفالیت (omphalitis) شناخته میشود. این وضعیت با ایجاد عفونت باکتریایی یا قارچی در اطراف ناف بروز می‌کند. اگرچه در نوزادان شایع‌تر است، در بزرگسالان نیز ممکن است به دلیل عادات بهداشتی، ساختار پوست، استفاده از پیرسینگ و عوامل مرتبط با دستگاه ایمنی ایجاد شود.
التهاب ناف چیست؟
التهاب ناف در نتیجه عفونی شدن پوست حفره ناف توسط میکروارگانیسم‌ها ایجاد میشود. در بیشتر موارد عوامل باکتریایی مسئول آن هستند. اما قارچ‌های مخمری از نوع کاندیدا نیز ممکن است علت التهاب باشند. از آنجا که ناف به‌طور ساختاری چین‌های عمیقی دارد، باقی ماندن طولانی‌تر آلودگی‌های محیط بیرون و عرق در این ناحیه، محیطی مرطوب ایجاد کرده و زمینه را برای عفونت فراهم می‌کند. به‌ویژه در افراد مبتلا به چاقی، افزایش چین‌های پوستی اطراف ناف خطر را بالا می‌برد. در نوزادان، پس از افتادن بند ناف، به دلیل باز شدن این ناحیه در برابر عفونت، ممکن است «اومفالیت نوزادی» دیده شود. در بزرگسالان نیز پیرسینگ، تعریق بیش از حد، اصطکاک و کمبود بهداشت از مهم‌ترین عوامل محرک هستند.
علل التهاب ناف چیست؟
علت التهاب ناف در بیشتر موارد تکثیر سریع باکتری‌های موجود روی سطح پوست در محیطی مرطوب و بسته است. گونه‌های استافیلوکوک و استرپتوکوک شایع‌ترین عوامل باکتریایی هستند. منبع اصلی عفونت‌های قارچی نیز قارچ‌های مخمری است که با نام کاندیدا آلبیکنس (Candida albicans) شناخته می‌شوند. بهداشت ناکافی، پاک نکردن طولانی‌مدت عرق و دوش نگرفتن پس از ورزش، خطر عفونت را افزایش می‌دهد. در افرادی که پیرسینگ ناف انجام داده‌اند، حساسیت به ماده مورد استفاده یا آسیب‌های جزئی (میکروتروما) ایجادشده در روند ترمیم ممکن است ورود باکتری‌ها را آسان‌تر کند. در افراد دارای دستگاه ایمنی ضعیف، بیماران دیابتی، زنان باردار و افراد چاق، عفونت ممکن است سریعتر ایجاد شود و درمان آن طولانی‌تر باشد. همچنین موهای رو به داخل در اطراف ناف و چرب بودن بیش از حد پوست نیز از علل ایجاد التهاب هستند.
علائم التهاب ناف چیست؟
از آنجا که ناف از نظر آناتومیک ساختاری فرورفته به سمت داخل دارد، ناحیه‌ای است که رطوبت به‌راحتی در آن باقی می‌ماند و عرق و آلودگی در آن جمع میشود. این وضعیت زمینه ایده‌آلی برای تکثیر میکروارگانیسم‌ها فراهم می‌کند. عفونت ممکن است به تحریکهای خفیف محدود بماند، اما در صورت پیشرفت می‌تواند باعث شکایاتی مانند قرمزی، بوی بد، ترشح و درد شود. هنگامی که منشأ التهاب باکتریایی است، ترشح زرد-سبز و بوی بد بارزتر میشود، در حالی که در عفونت‌های قارچی بیشتر خارش و ترشح سفیدرنگ دیده میشود.
علائم ممکن است بسته به نوع و شدت عفونت متفاوت باشند. روندی که با تحریکهای خفیف آغاز میشود، ممکن است با گذشت زمان به شکایات بارزتری برسد.
علائم التهاب ناف عبارت‌اند از:
- قرمزی و تورم در اطراف ناف
- ترشح به رنگ زرد، سفید یا سبز
- ایجاد بوی بد
- خارش یا احساس سوزش
- حساسیت و درد هنگام لمس
- در برخی موارد تب و بی‌حالی
التهاب ناف چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص معمولاً بر اساس شکایات بیمار، معاینه فیزیکی و ظاهر عفونت داده میشود. پزشک قرمزی پوست، رنگ ترشح، بوی بد و حساسیت به لمس را ارزیابی می‌کند. نوع ترشح ممکن است سرنخی درباره باکتریایی یا قارچی بودن عفونت بدهد. در موارد مشکوک یا مزمن، از ترشح کشت گرفته شده و در آزمایشگاه بررسی میشود تا مشخص شود کدام میکروارگانیسم باعث عفونت شده است. در برخی بیماران، به‌ویژه اگر دستگاه ایمنی ضعیف باشد یا بیماری‌های همراهی مانند دیابت وجود داشته باشد، ممکن است آزمایش خون نیز انجام شود. در التهاب‌های ناشی از پیرسینگ، به‌ندرت ممکن است به روش‌های تصویربرداری نیاز باشد. اما در شرایطی مانند درد شدید، سفتی یا شک به آبسه، ممکن است سونوگرافی ترجیح داده شود.
التهاب ناف چگونه درمان میشود؟
درمان بر اساس علت عفونت تعیین میشود. در عفونت‌های باکتریایی ممکن است کرم‌های حاوی آنتی‌بیوتیک یا درمان آنتی‌بیوتیکی خوراکی به کار رود. اگر منشأ قارچی باشد، کرم‌های ضدقارچ ترجیح داده می‌شوند. تمیز و خشک نگه داشتن ناحیه مهم‌ترین بخش درمان است. شست‌وشوی روزانه با آب ولرم و صابون ملایم توصیه میشود. در صورت وجود درد شدید، قرمزی گسترده، تب و ترشح بدبو، حتماً باید به پزشک مراجعه کرد. به‌ندرت اگر آبسه تشکیل شود، ممکن است تخلیه جراحی لازم باشد. مدت درمان بسته به شدت عفونت ممکن است از چند روز تا چند هفته طول بکشد.
برای پیشگیری از التهاب ناف چه اقداماتی می‌توان انجام داد؟
راه اصلی پیشگیری از عفونت، رعایت بهداشت این ناحیه است. خشک کردن کامل ناف پس از دوش، تعویض لباس‌ها هنگام تعریق زیاد و نظافت پس از ورزش اهمیت دارد.
برای پیشگیری از التهاب ناف باید اقدامات زیر را انجام داد:
- تمیز نگه داشتن منظم ناف
- خشک کردن کامل پس از دوش
- تعویض لباس در افرادی که زیاد عرق می‌کنند
- دوش گرفتن پس از تماس با آب کلردار
- رعایت دستورالعمل‌های مراقبتی پس از پیرسینگ
- پرهیز از لباس‌های تنگ
- داشتن عادات غذایی تقویت‌کننده ایمنی
اگر التهاب ناف درمان نشود چه اتفاقی می‌افتد؟
التهاب ناف درمان‌نشده ممکن است با گذشت زمان گسترش یابد و با درگیر کردن بافت‌های اطراف، باعث سلولیت، تشکیل آبسه و عفونت‌های عمقی پوست شود. اگر باکتری‌ها وارد جریان خون شوند، هرچند به‌ندرت، خطر عفونت سیستمیک جدی ایجاد میشود. در عفونت‌هایی که از طریق پیرسینگ ایجاد می‌شوند، ممکن است بافت غضروفی آسیب ببیند و جای زخم‌هایی بماند که به‌سختی بهبود می‌یابند. در شرایط دیابت یا ضعف ایمنی، سرعت پیشرفت بیماری و خطر عوارض بیشتر است. عودهای مزمن ممکن است تحریک پوست، تغییر رنگ و آسیب دائمی بافت بر جای بگذارند. به همین دلیل، با مشاهده علائم نباید درمان را به تأخیر انداخت.
پرسش‌های متداول درباره التهاب ناف
آیا التهاب ناف خودبهخود برطرف میشود؟
تحریکهای خفیف ممکن است بهبود یابند. اما اگر عفونت ایجاد شده باشد، اغلب به درمان نیاز دارد. در غیر این صورت ممکن است پیشرفت کند.
آیا استفاده از ادکلن یا آب اکسیژنه در خانه درست است؟
استفاده بیش از حد ممکن است با تحریک پوست، عفونت را بدتر کند. برای نظافت و مراقبت باید محصولاتی را ترجیح داد که پزشک توصیه می‌کند.
آیا التهاب ناف ممکن است عود کند؟
بله. اگر عواملی مانند کمبود بهداشت، تعریق، استعداد ابتلا به قارچ یا پیرسینگ ادامه داشته باشند، ممکن است دوباره تکرار شود.
آیا التهاب ناف در نوزادان خطرناک است؟
از آنجا که در نوزادان ممکن است سریعتر پیشرفت کند، حتماً باید توسط پزشک ارزیابی شود.
پزشکان حوزه «بیماری‌های عفونی» در آنادولو
پرسش‌های متداول
آیا التهاب ناف خودبهخود برطرف میشود؟
تحریکهای خفیف ممکن است بهبود یابند، اما اگر عفونت ایجاد شده باشد اغلب به درمان نیاز دارد و در غیر این صورت ممکن است پیشرفت کند.
آیا استفاده از ادکلن یا آب اکسیژنه برای ناف درست است؟
استفاده بیش از حد ممکن است با تحریک پوست، عفونت را بدتر کند؛ برای نظافت و مراقبت باید محصولاتی را ترجیح داد که پزشک توصیه می‌کند.
آیا التهاب ناف ممکن است عود کند؟
بله، اگر عواملی مانند کمبود بهداشت، تعریق، استعداد ابتلا به قارچ یا پیرسینگ ادامه داشته باشند، ممکن است دوباره تکرار شود.
آیا التهاب ناف در نوزادان خطرناک است؟
از آنجا که در نوزادان ممکن است سریعتر پیشرفت کند، حتماً باید توسط پزشک ارزیابی شود.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.