آریتمی یا اختلال ریتم قلب وضعیتی است که در آن به دلیل ناهنجاری در فعالیت الکتریکی قلب، ضربان بسیار سریع (تاکیکاردی)، کند (برادیکاردی) یا نامنظم میشود؛ قلب سالم در حالت عادی ۶۰ تا ۱۰۰ بار در دقیقه میزند. تشخیص با ECG، هولتر و تست ورزش انجام میشود. درمان بسته به علت از تغییر سبک زندگی تا دارو، کاردیوورژن، ابلیشن کاتتری، ضربان‌ساز یا ICD متغیر است.
قلب اندامی حیاتی است که در حالت عادی با ریتم مشخصی کار می‌کند و خون را به بدن پمپ می‌کند. اما در برخی شرایط، تکانه‌های الکتریکی قلب ممکن است نامنظم شوند. این وضعیت اختلال ریتم قلب (آریتمی) نامیده میشود. آریتمی ممکن است به شکل ضربان بسیار سریع (تاکیکاردی)، بسیار کند (برادیکاردی) یا نامنظم قلب بروز کند. بیشتر آریتمی‌ها ممکن است بی‌خطر و موقتی باشند؛ با این حال، برخی موارد می‌توانند نشانه مشکلات جدی سلامتی باشند. ریتم قلب با سیگنال‌های الکتریکی تنظیم میشود که ساختاری به نام گره سینوسی تولید می‌کند. این سیگنال‌ها با ایجاد انقباض در عضله قلب، پمپاژ خون به بدن را ممکن می‌سازند. اما هنگامی که در گره سینوسی یا سایر مسیرهای هدایت الکتریکی قلب اختلالی رخ دهد، آریتمی ایجاد میشود. به‌ویژه افزایش سن، بیماری‌های قلبی و برخی داروها ممکن است باعث عملکرد نامنظم گره سینوسی شوند.
اختلال ریتم قلب (آریتمی) چیست؟
وضعیتی است که ضربان‌های نامنظم قلب ناشی از ناهنجاری‌های ایجادشده در فعالیت الکتریکی قلب را توصیف می‌کند. در حالت عادی، قلب انسان در هر دقیقه ۶۰ تا ۱۰۰ بار بهطور منظم میزند. اما در آریتمی، ضربان قلب ممکن است سریع (تاکیکاردی)، کند (برادیکاردی) یا نامنظم (فیبریلاسیون) شود. آریتمی‌ها با اختلال در سیگنال‌های الکتریکی که عملکرد صحیح عضلات قلب را تأمین می‌کنند، ایجاد می‌شوند. در نتیجه تولید غیرطبیعی سیگنال‌ها یا هدایت آن‌ها از مسیری نادرست، عملکرد پمپاژ قلب ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد. این وضعیت با مختل کردن گردش خون می‌تواند باعث علائمی مانند سرگیجه، تنگی نفس و درد قفسه سینه شود. آریتمی‌ها ممکن است موقتی یا مزمن باشند. عوامل بسیاری مانند بیماری‌های قلبی، فشار خون بالا، بیماری‌های تیروئید و عدم تعادل الکترولیت‌ها می‌توانند خطر آریتمی را افزایش دهند. برای تشخیص آریتمی معمولاً از روش‌هایی مانند ECG (الکتروکاردیوگرافی)، هولتر مانیتورینگ و تست ورزش استفاده میشود.
در درمان آریتمی، باید علت آن مشخص شود. در موارد خفیف، تغییر سبک زندگی ممکن است کافی باشد. در برخی موارد ممکن است اقداماتی مانند درمان دارویی، کاردیوورژن الکتریکی، ابلیشن کاتتری یا ضربان‌ساز (پیس‌میکر) لازم باشد. برای حفظ سلامت قلب، ورزش منظم، تغذیه سالم و نادیده نگرفتن معاینات پزشکی ضروری است.
انواع اختلال ریتم قلب (آریتمی) کدام‌اند؟
آریتمی‌ها که به دلیل ناهنجاری‌های سیستم هدایت الکتریکی قلب ایجاد می‌شوند، ممکن است در انواع مختلفی بروز کنند. برخی آریتمی‌ها خفیف هستند و علامتی ندارند، اما برخی دیگر می‌توانند خطرات جدی برای سلامتی ایجاد کنند. به‌ویژه شرایطی مانند تاکیکاردی (ضربان سریع قلب) و برادیکاردی (ضربان کند قلب) با تأثیر بر گردش خون می‌توانند باعث علائمی مانند سرگیجه، غش یا تنگی نفس شوند. انواع آریتمی بر اساس منشأ آن‌ها و ناحیه‌ای از قلب که درگیر می‌کنند طبقه‌بندی می‌شوند. فیبریلاسیون دهلیزی یکی از شایع‌ترین اختلالات ریتم است و به دلیل ضربان‌های نامنظم قلب می‌تواند خطر سکته مغزی را افزایش دهد. این وضعیت ممکن است به تجمع خون در دهلیزها و تشکیل لخته منجر شود. فیبریلاسیون بطنی آریتمی کشنده‌ای است که می‌تواند باعث از دست رفتن کامل توانایی قلب در پمپاژ خون شود. بلوک AV (بلوک دهلیزی-بطنی) نیز می‌تواند باعث تأخیر یا توقف کامل در هدایت سیگنال‌هایی شود که ضربان قلب را تنظیم می‌کنند. شایع‌ترین انواع آریتمی عبارت‌اند از:
- تاکیکاردی (ضربان سریع قلب): وضعیتی است که در آن ضربان قلب به بیش از ۱۰۰ ضربه در دقیقه می‌رسد.
- برادیکاردی (ضربان کند قلب): وضعیتی است که در آن ضربان قلب به کمتر از ۶۰ ضربه در دقیقه کاهش می‌یابد.
- فیبریلاسیون دهلیزی: با انقباض نامنظم و سریع حفره‌های بالایی قلب (دهلیزها) مشخص میشود.
- فلاتر دهلیزی: نوعی آریتمی است که در نتیجه انقباض سریع اما منظم دهلیزها ایجاد میشود.
- تاکیکاردی بطنی: ضربان‌های بهطور خطرناکی سریع قلب است که از حفره‌های پایینی قلب (بطن‌ها) منشأ می‌گیرند.
- فیبریلاسیون بطنی: نوعی آریتمی تهدیدکننده حیات است که باعث انقباض نامنظم و کنترل‌نشده قلب میشود.
- آریتمی سینوسی: اختلال ریتم خفیفی است که از گره سینوسی منشأ می‌گیرد و معمولاً در کودکان و بزرگسالان جوان دیده میشود.
- انقباضات زودرس بطنی (PVC): ضربان‌های اضافی هستند که در حفره‌های پایینی قلب رخ می‌دهند و معمولاً بی‌خطرند.
- بلوک AV (بلوک دهلیزی-بطنی): تأخیر یا انسداد در هدایت سیگنال‌های الکتریکی است که ضربان قلب را تنظیم می‌کنند.
علت اختلال ریتم قلب (آریتمی) چیست؟
اختلال ریتم قلب (آریتمی) از ناهنجاری‌های سیستم هدایت الکتریکی قلب ناشی میشود. استرس، مصرف زیاد کافئین، بی‌نظمی خواب و فعالیت بدنی بیش از حد ممکن است به آریتمی منجر شوند. شرایطی مانند بیماری‌های قلبی، فشار خون بالا، بیماری عروق کرونر و نارسایی قلبی با تأثیر بر تکانه‌های الکتریکی قلب می‌توانند باعث ضربان‌های نامنظم شوند. بیماری‌های تیروئید، عدم تعادل الکترولیت‌ها (کمبود پتاسیم و منیزیم) و بیماری‌های سیستمیک مانند دیابت نیز می‌توانند اختلال ریتم را تحریک کنند. برخی داروها و ورزش بیش از حد نیز ممکن است ریتم قلب را مختل کنند. استعداد ژنتیکی نیز عامل مهمی در ایجاد آریتمی است. در افرادی که سابقه خانوادگی آریتمی دارند، سیستم الکتریکی قلب ممکن است بهطور مادرزادی حساس‌تر باشد. عدم تعادل الکترولیت‌ها، به‌ویژه کمبود پتاسیم و منیزیم، با مختل کردن ارتباط طبیعی سلول‌های قلب می‌تواند به آریتمی منجر شود. استرس و اضطراب بیش از حد با فعالیت بیش از حد دستگاه عصبی سمپاتیک می‌توانند ضربان قلب را سریع‌تر کنند.
اختلال ریتم قلب (آریتمی) چگونه تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص آریتمی، ابتدا معاینه فیزیکی و شرح حال بیمار ارزیابی میشود. پزشک علائم بیمار، وجود یا عدم وجود بیماری قلبی در خانواده و عادات زندگی روزمره او را بررسی می‌کند. الکتروکاردیوگرافی (ECG) با ثبت فعالیت الکتریکی قلب، رایج‌ترین روش برای شناسایی اختلال ریتم است. هولتر مانیتورینگ با پایش ریتم قلب بیمار به مدت ۲۴ ساعت، بی‌نظمی‌ها را شناسایی می‌کند. تست ورزش برای مشاهده چگونگی تغییر ضربان قلب در حین فعالیت بدنی انجام میشود. اکوکاردیوگرافی با بررسی ساختار و عملکرد قلب می‌تواند مشکلات ساختاری را که ممکن است به اختلال ریتم منجر شوند، شناسایی کند. در برخی موارد، مسیرهای الکتریکی قلب با مطالعه الکتروفیزیولوژی (EPS) بهطور دقیق بررسی می‌شوند. آزمایش خون نیز ممکن است برای شناسایی شرایطی که می‌توانند باعث آریتمی شوند، مانند عدم تعادل الکترولیت‌ها یا بیماری‌های تیروئید، انجام شود.
اختلال ریتم قلب چگونه درمان میشود؟
کاهش استرس، ورزش منظم و تغذیه سالم می‌توانند خطر آریتمی را کاهش دهند. محدود کردن مصرف کافئین و نمک نیز اهمیت دارد. تنظیم الگوی خواب به حفظ ریتم بدن کمک می‌کند. در حالی که موارد خفیف با معاینات منظم پیگیری می‌شوند، در مواردی که ضربان قلب نامنظم است ممکن است دستگاه‌های ویژه یا درمان‌های مداخله‌ای لازم باشد. کاردیوورژن الکتریکی نیز روشی است که در برخی انواع آریتمی‌های ناگهانی برای بازگرداندن قلب به ریتم طبیعی به کار می‌رود. ابلیشن کاتتری با هدف شناسایی و از بین بردن بافتی از قلب انجام میشود که سیگنال‌های الکتریکی غیرطبیعی تولید می‌کند. ضربان‌ساز (پیس‌میکر) دستگاه کوچکی است که در مواردی که قلب کند کار می‌کند، برای تنظیم سرعت ضربان کاشته میشود. دفیبریلاتور کاردیوورتر قابل کاشت (ICD) نیز برای پیشگیری از اختلالات ریتمی که تهدیدکننده حیات هستند به کار می‌رود.
در طول دوره درمان، معاینات منظم پزشکی اهمیت زیادی دارند. درمان بیماری‌هایی که باعث آریتمی می‌شوند و در پیش گرفتن یک سبک زندگی سالم می‌تواند به کنترل اختلال ریتم کمک کند.
هیئت تحریریه Anadolu Medical Center
پزشکان حوزه «بیماری‌های قلبی» در آنادولو
پرسش‌های متداول
ضربان طبیعی قلب چقدر است؟
در حالت عادی قلب انسان ۶۰ تا ۱۰۰ بار در دقیقه بهطور منظم میزند. بیش از ۱۰۰ ضربه تاکیکاردی و کمتر از ۶۰ ضربه برادیکاردی نامیده میشود.
آریتمی چه علائمی دارد؟
با مختل کردن گردش خون ممکن است باعث سرگیجه، تنگی نفس، درد قفسه سینه و در برخی موارد غش شود.
آریتمی چگونه تشخیص داده میشود؟
با معاینه و شرح حال، الکتروکاردیوگرافی (ECG)، هولتر ۲۴ ساعته، تست ورزش، اکوکاردیوگرافی، مطالعه الکتروفیزیولوژی (EPS) در برخی موارد و آزمایش خون.
روش‌های درمان آریتمی کدام‌اند؟
تغییر سبک زندگی، درمان دارویی، کاردیوورژن الکتریکی، ابلیشن کاتتری، ضربان‌ساز (پیس‌میکر) و دفیبریلاتور کاشتنی (ICD) بسته به نوع و علت آریتمی.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین می‌کند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.