آرتریت تمپورال یا آرتریت سلول غولآسا، بیماری التهابی خودایمنی رگهاست که به‌ویژه در افراد بالای ۵۰ سال و بیشتر در زنان دیده میشود و شریان‌های شقیقه را درگیر میکند. سردرد ضرباندار شقیقه، درد فک هنگام جویدن و اختلال بینایی از علائم مهم آن است. درمان اصلی کورتیکواستروئید با دوز بالاست و در صورت خطر کاهش بینایی، حتی پیش از قطعی شدن تشخیص آغاز میشود.
آرتریت تمپورال که با نام آرتریت سلول غولآسا نیز شناخته میشود، بیماری جدی التهاب رگهاست که به‌ویژه در افراد بالای ۵۰ سال دیده میشود. این التهاب که در شریان‌های بزرگ ناحیه شقیقه آغاز میشود، تنها به شکایات ساده‌ای مانند سردرد یا بی‌حالی محدود نمی‌ماند و در صورت عدم درمان ممکن است به عوارض برگشت‌ناپذیری مانند کاهش بینایی منجر شود. این بیماری که در نتیجه حمله سیستم ایمنی به دیواره رگ ایجاد میشود، منشأ خودایمنی دارد و معمولاً در زنان بیشتر از مردان دیده میشود. بیماری ممکن است به‌صورت پنهانی پیشرفت کند؛ در برخی بیماران تنها خستگی و سردرد خفیف ایجاد میکند، در حالی که در برخی دیگر ممکن است با کاهش ناگهانی بینایی به وضعیتی تهدیدکننده تبدیل شود. به همین دلیل آرتریت تمپورال بیماری‌ای به شمار می‌رود که به تشخیص زودهنگام و درمان فوری نیاز دارد. در درمان معمولاً داروهای کورتیکواستروئید با دوز بالا انتخاب میشوند و بدین ترتیب با مهار التهاب از بروز عوارض جدی جلوگیری میشود. هم شناختن علائم و هم اجرای برنامه درمانی درست، برای حفظ کیفیت زندگی بیماران اهمیت زیادی دارد.
آرتریت تمپورال (آرتریت سلول غولآسا) چیست؟
آرتریت تمپورال، که نام دیگر آن آرتریت سلول غول‌آساست، بیماری التهابی رگهاست که معمولاً رگهای شقیقه واقع در کناره سر را درگیر میکند و در اثر حمله سیستم ایمنی به رگها ایجاد میشود. این بیماری به‌ویژه در افراد میانسال و مسنتر دیده میشود و در زنان شایع‌تر است. آرتریت تمپورال ممکن است شریان‌های بزرگ سر و گردن و حتی رگهای چشم را نیز درگیر کند. التهاب و تنگی ایجادشده در دیواره رگ، جریان خون را کاهش می‌دهد. این وضعیت ممکن است به مشکلات جدی سلامتی و حتی کاهش دائمی بینایی منجر شود. به همین دلیل آرتریت تمپورال بیماری‌ای است که باید زودهنگام تشخیص داده و بهسرعت درمان شود.
علائم آرتریت تمپورال چیست؟
آرتریت تمپورال که باعث التهاب در شریان‌های تمپورال، یکی از مهم‌ترین ساختارهای عروقی بدن، میشود، ممکن است با علائم بسیاری دیده شود. بیماری معمولاً در افراد بالای ۵۰ سال دیده میشود و از آنجا که به‌صورت پنهانی پیشرفت میکند، ممکن است در ابتدا با شکایات ساده‌ای مانند سردردهای معمولی یا خستگی اشتباه گرفته شود. اما با گذشت زمان وضعیت وخیم‌تر میشود و زندگی روزمره فرد را بهطور جدی تحت تأثیر قرار می‌دهد. سردرد در آرتریت تمپورال معمولاً دردی شدید و ضرباندار است که به‌ویژه در ناحیه شقیقه متمرکز میشود. این درد اغلب هنگام شانه کردن مو یا فشار آوردن بر شقیقه‌ها بیشتر میشود.
اختلالات بینایی، تاری دید ناگهانی یا بروز کوری در یک چشم، از خطرناک‌ترین علائم بیماری هستند. علاوه بر این، درد فک هنگام جویدن، کاهش اشتها، کاهش وزن، بی‌حالی، تعریق شبانه و تب خفیف نیز از شکایات شایع‌اند. در برخی بیماران، آرتریت تمپورال ممکن است همراه با پلی‌میالژی روماتیکا دیده شود که با خشکی و درد در ناحیه گردن، شانه و لگن همراه است. اگر این علائم جدی گرفته نشوند، بیماری پیشرفت میکند و ممکن است به عوارض برگشت‌ناپذیری مانند کاهش دائمی بینایی منجر شود.
علائم آرتریت تمپورال را می‌توان این‌گونه برشمرد:
- سردرد ضرباندار، شدید و مداوم در ناحیه شقیقه
- حساسیت پوست سر، احساس درد هنگام شانه کردن مو
- تاری دید، دوبینی یا کاهش ناگهانی بینایی
- درد فک و زبان که به‌ویژه هنگام جویدن تشدید میشود
- بی‌حالی، خستگی و کاهش انرژی
- تب و تعریق شبانه
- کاهش اشتها و کاهش وزن ناخواسته
- خشکی و درد در ناحیه گردن، شانه یا لگن
- احساس متورم و حساس بودن رگها در یک طرف سر
- حال‌وهوای افسرده، افت آشکار در وضعیت عمومی سلامت
علت آرتریت تمپورال چیست؟
علت دقیق آرتریت تمپورال هنوز بهطور کامل روشن نشده است. اما بیماری با یک فرایند خودایمنی مرتبط دانسته میشود که در نتیجه کارکرد نادرست سیستم ایمنی ایجاد میشود. سیستم ایمنی که در حالت عادی باید میکروارگانیسم‌های زیان‌آور را از بین ببرد، در این بیماری به سلول‌های دیواره رگ حمله میکند. در نتیجه این حمله، در دیواره رگ التهاب، ضخیم شدن و تنگی ایجاد میشود. رگهای تنگ‌شده با کاهش جریان خون، به‌ویژه به مغز و چشم‌ها، باعث عوارض جدی میشوند. آرتریت تمپورال همراه با استعداد ژنتیکی، عوامل محیطی و تغییرات ساختار رگها که با افزایش سن ایجاد میشوند، ظاهر میشود. همچنین تصور میشود که برخی عفونت‌ها با ایجاد تغییرات ماندگار در سیستم ایمنی این روند را تحریک کنند. شیوع بیشتر آن در زنان نسبت به مردان نشان می‌دهد که عوامل هورمونی نیز ممکن است در بیماری نقش داشته باشند.
آرتریت تمپورال چگونه تشخیص داده میشود؟
ابتدا شرح حال بیمار و شکایات او با دقت بررسی میشود. به‌ویژه سردرد شدید، اختلال بینایی و درد فک هنگام جویدن یافته‌های برجسته هستند. در معاینه بالینی، رگهای شقیقه ممکن است ضخیم، حساس و بدون نبض احساس شوند. در آزمایش‌های خون معمولاً مقادیر سرعت رسوب گلبول‌های قرمز (ESR) و پروتئین واکنشی C (CRP) بهطور چشمگیری بالا هستند. قابل اعتمادترین روش برای تشخیص قطعی، بیوپسی شریان تمپورال است. در این روش نمونه کوچکی از بافت رگ شقیقه برداشته میشود. نمونه بافت زیر میکروسکوپ بررسی شده و التهاب و تجمع سلول‌های غولآسا در دیواره رگ تأیید میشود. همچنین روش‌های تصویربرداری مانند سونوگرافی، آنژیوگرافی MR یا اسکن PET نیز می‌توانند التهاب رگ را نشان دهند و از تشخیص پشتیبانی کنند.
چه چیزی برای آرتریت تمپورال مفید است؟
مهم‌ترین نکته در بیماران مبتلا به آرتریت تمپورال، آغاز سریع درمان پس از تشخیص زودهنگام است؛ زیرا در صورت عدم درمان ممکن است به عوارض جدی مانند کاهش بینایی منجر شود. در مرحله نخست، پزشک داروهای مشخصی برای بیماران تجویز میکند. جدا از این، تغییراتی که بیمار در سبک زندگی خود ایجاد میکند نیز از روند درمان پشتیبانی میکند.
رژیم غذایی متعادل و مصرف غذاهای دارای خاصیت ضدالتهابی (به‌ویژه ماهی حاوی امگا ۳، روغن زیتون، سبزیجات و میوه‌های تازه) توصیه میشود. برای کاهش عوارض جانبی درمان با کورتیزون، می‌توان تحت نظر پزشک مکمل‌های کلسیم و ویتامین D مصرف کرد. عاداتی مانند ورزش منظم و توجه به نظم خواب نیز به حفظ سلامت عمومی بیمار کمک میکنند.
آرتریت تمپورال چگونه درمان میشود؟
هدف درمان اصلی آرتریت تمپورال، مهار سریع التهاب رگ و جلوگیری از کاهش بینایی است. اگر خطر کاهش بینایی وجود داشته باشد، حتی پیش از قطعی شدن تشخیص، درمان بلافاصله آغاز میشود. با درمان کورتیزونی، علائم معمولاً در مدت کوتاهی بهبود می‌یابند. سپس دوز دارو بهتدریج کاهش یافته و درمان نگهدارنده طولانی‌مدت آغاز میشود. در برخی موارد، برای جلوگیری از عود بیماری ممکن است داروهای سرکوبگر سیستم ایمنی افزوده شوند. مدت درمان ممکن است ماهها و حتی سالها طول بکشد و به پیگیری منظم نیاز دارد. سطح التهاب بیماران با آزمایش‌های خون پایش میشود و از نظر عوارض جانبی احتمالی کنترل انجام می‌گیرد. با تشخیص زودهنگام، مصرف منظم دارو و اصلاح سبک زندگی، آرتریت تمپورال قابل کنترل است و عوارض آن به حداقل می‌رسد.
پرسش‌های متداول
آرتریت تمپورال چیست؟
آرتریت تمپورال یا آرتریت سلول غولآسا، بیماری التهابی رگهاست که در اثر حمله سیستم ایمنی به رگها ایجاد میشود و معمولاً رگهای شقیقه را درگیر میکند. بیشتر در افراد میانسال و مسنتر و در زنان دیده میشود.
علائم آرتریت تمپورال چیست؟
سردرد ضرباندار، شدید و مداوم در ناحیه شقیقه، حساسیت پوست سر، تاری دید، دوبینی یا کاهش ناگهانی بینایی، درد فک هنگام جویدن، تب، تعریق شبانه، کاهش اشتها و وزن و خشکی و درد گردن، شانه یا لگن.
آرتریت تمپورال چگونه تشخیص داده میشود؟
پس از شرح حال و معاینه، در آزمایش خون معمولاً ESR و CRP بهطور چشمگیری بالا هستند. قابل اعتمادترین روش برای تشخیص قطعی، بیوپسی شریان تمپورال است؛ سونوگرافی، آنژیوگرافی MR یا PET نیز از تشخیص پشتیبانی میکنند.
آرتریت تمپورال چگونه درمان میشود؟
درمان اصلی کورتیزون است که التهاب رگ را بهسرعت مهار میکند؛ سپس دوز بهتدریج کاهش مییابد. در برخی موارد داروهای سرکوبگر ایمنی افزوده میشوند و درمان ممکن است ماهها یا سالها طول بکشد.
منابع
این محتوا صرفاً برای آموزش سلامت است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمانی که پزشک تعیین میکند نیست. اگر علائمی دارید، با یک متخصص سلامت واجد شرایط مشورت کنید.